Mga lalawigan ng Pilipinas
| Pilipinas |
 Ang lathalaing ito ay bahagi ng mga serye: |
|
|
|
Tagapagbatas
Tagapagpaganap
Panghukuman
Mga paksang may kaugnayan
|
|
Mga iba pang bansa · Atlas Portal ng Pamahalaan ng Pilipinas |
Ang lalawigan (Filipino: probinsya) ay ang pangunahing yunit ng lokal na pamahalaan sa Pilipinas. Sa taong 2010, may higit-kumulang nang pitumpu't-siyam (79) na lalawigan ang bansang Pilipinas. Ang mga lalawigan ay napapangkat sa labing-apat na (14) rehiyon at binubuo ng mga lungsod, mga bayan at munisipyo. Hindi nahahati sa mga lalawigan ang Kalakhang Maynila.
Ang mga lalawigan ng Pilipinas ay napapangkat sa mga rehiyon ayon sa heograpiya, kultura, at etnolohiya. May nakatakdang bilang ang bawat isa sa labing-apat na rehiyon ng bansa kung saan nauugnay ang kanilang kinalalagyan mula hilaga pababa sa katimugan. Walang itinakdang bilang ang Kalakhang Maynila o Pambansang Punong Rehiyon, ang Rehiyong Pampangasiwaan ng Cordillera (CAR) at ang Nagsasariling Rehiyon sa Muslim na Mindanao (ARMM).
Pinamumunuan ng isang gobernador ang pamahalaan ng bawat lalawigan sa Pilipinas. Ang mga lungsod sa isang lalawigan ay hindi nasasakop sa kapangyarihan ng gobernador. Sa hangad ng lehislatura, bawat isa sa mga ito ay binubuo ng mga distrito. Mayroong mga halal na kinatawan o congressman ang bawat distrito sa Kongreso o Kapulungan ng mga Kinatawan sa Pilipinas. Ang mga distrito ay nagtataglay din ng isang lupon ng mga kagawad (board members) sa Sangguniang Panlalawigan (tingnan ang sumusunod na seksyon tugkol sa pamahalaang lalawigan).
Noong Oktubre 30, 2006, inaprubahan ng mga mamayan ng unang distrito ng Maguindanao ang pagkakabuo ng isang bagong lalawigan, ang Shariff Kabunsuan, sa isang plebesito na pinamunuan ng Komisyon ng Halalan. Inaprubahan din noong Disyembre 2, 2006, nabuo din ang bagong lalawigan ng Dinagat Islands sa Surigao del Norte mula sa naganap na plebesito. Itinatag ng Kongreso ng Pilipinas ang mga batas na ukol sa mga ito.
Mga nilalaman |
Pamahalaang lalawigan [baguhin]
Tulad ng Pamahalaang Pambansa ng Pilipinas, mayroon ding kagawaran ng tagapagpaganap at tagapagbatas ang pamahalaang panlalawigan. Nasa pamamahala ng Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas ang panghukuman na kapangyarihan ng lalawigan. Malaya ang pamahalaang panlalawigan. Binigyan ito ng tuwirang kapangyarihan upang magpalakad ng mga gawain sa mga naturang lalawigan ngunit tuluyan pa ring nakikipag-ugnayan ang pangulo sa pamamagitan ng Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal.
Kagawaran ng tagapagpaganap [baguhin]
Ang gobernador nakatalagang tagapagpaganap sa bawat lalawigan. Siya ang may hawak sa iba't ibang mga kagawaran ng lalawigan katulad ng Pangasiwaan, Tanggapang Legal, Tanggapan ng Impormasyon, Tanggapang Inhinyeriya, at Tanggapan ng Ingat-Yaman.
Hinahalal ang isang gobernador na binibigyan ng tatlong taon sa isang termino at maaaring gumanap muli sa loob ng tatlong termino kung muling siyang ihahalal. Hinihirang ng isang gobernador ang mga pinuno ng mga kagawaran sa kanyang lalawigan.
Kagawaran ng tagapagbatas [baguhin]
Pinamumunuan ang lehislatura ng bise-gobernador na nasasakop sa Sangguniang Panlalawigan ng lupon ng mga kagawad (Filipino: bokal, Ingles: board members) mula sa bawat distrito. Depende sa uri ng kita ng lalawigan, maaari itong bumuo ng lupon ng mga kagawad na ginaganapan ng walo hanggang sampung miyembro. Binibigayn ng sampung mga kagawad ang una at ikalawang uri ng lalawigan samantalang walo naman ang sa ikatlo at ika-apat na uri ng lalawigan. Natatangi ang Negros Occidental at Cebu dahil ang kanilang mga lupon ay binubuo ng labindalawang kagawad.
Sa Lupon ng mga Lalawigan, binubuo ito ng mga kasaping ex-officio tulad ng pangulo ng Liga ng mga Kapitan o Association of Barangay Captains, Liga ng mga Konsehal sa Pilipinas o Philippine Councilors League (PCL), at ang Pederasyon ng mga Pangulo ng Sangguniang Kabataan.
Ang gobernador at mga kagawad ay hinahalal ng mga mamamayan sa lalawigan. Hinahalal naman ang mga kasaping ex-officio sa loob ng kanilang organisasyon.
Mapa [baguhin]
Tala ng mga lalawigan [baguhin]
| Lalawigan[fn 1] | Kapital | Rehiyon | Populasyon | Lawak (km²) | Densidad ng Populasyon (bawat km²) |
|
|---|---|---|---|---|---|---|
 |
Abra | Bangued | CAR | 209,491 | 3,975.6 | 52.7 |
 |
Agusan del Norte Hilagang Agusan |
Lungsod ng Butuan | XIII | 552,849 | 2,590.0 | 213.5 |
 |
Agusan del Sur Timog Agusan |
Prosperidad | XIII | 559,294 | 8,966.0 | 62.4 |
 |
Aklan | Kalibo | VI | 451,314 | 1,817.9 | 248.3 |
 |
Albay | Lungsod ng Legazpi | V | 1,090,907 | 2,552.6 | 427.4 |
 |
Antique Antike |
San Jose De Buenavista | VI | 471,088 | 2,522.0 | 186.8 |
 |
Apayao Apayaw |
Kabugao | CAR | 97,129 | 3,927.9 | 24.7 |
 |
Aurora | Baler | III | 173,797 | 3,239.5 | 53.6 |
 |
Basilan | Lungsod ng Isabela | ARMM | 259,796 | 1,234.2 | 210.5 |
 |
Bataan | Lungsod ng Balanga | III | 557,659 | 1,373.0 | 406.2 |
 |
Batanes | Basco | II | 16,467 | 209.3 | 78.7 |
 |
Batangas | Lungsod ng Batangas | IV-A | 1,905,348 | 3,165.8 | 601.9 |
 |
Benguet | La Trinidad | CAR | 582,515 | 2,655.4 | 219.4 |
 |
Biliran | Naval | VIII | 140,274 | 555.5 | 252.5 |
 |
Bohol | Lungsod ng Tagbilaran | VII | 1,137,268 | 4,117.3 | 276.2 |
 |
Bukidnon | Lungsod ng Malaybalay | X | 1,060,265 | 8,293.8 | 127.8 |
 |
Bulacan Bulakan |
Malolos | III | 2,234,088 | 2,625.0 | 851.1 |
 |
Cagayan Kagayan |
Lungsod ng Tuguegarao | II | 993,580 | 9,002.7 | 110.4 |
 |
Camarines Norte Hilagang Kamerines |
Daet | V | 458,840 | 2,112.5 | 217.2 |
 |
Camarines Sur Timog Kamarines |
Pili | V | 1,551,549 | 5,266.8 | 294.6 |
 |
Camiguin Kamigin |
Mambajao | X | 74,232 | 229.8 | 323.0 |
 |
Capiz Kapis |
Lungsod Roxas | VI | 654,156 | 2,633.2 | 248.4 |
 |
Catanduanes Katandwanes |
Virac | V | 215,356 | 1,511.5 | 142.5 |
 |
Cavite Kabite |
Lungsod ng Trece Martires | IV-A | 2,063,161 | 1,287.6 | 1,602.3 |
 |
Cebu Sebu |
Lungsod ng Cebu | VII | 3,356,137 | 5,088.4 | 659.6 |
 |
Compostela Valley Lambak ng Kompostela |
Nabunturan | XI | 580,244 | 4,667.0 | 124.3 |
 |
Cotabato Kotabato |
Lungsod ng Kidapawan | XII | 958,643 | 6,569.9 | 145.9 |
 |
Davao del Norte Hilagang Dabaw |
Lungsod ng Tagum | XI | 743,811 | 3,463.0 | 214.8 |
 |
Davao del Sur Timog Dabaw |
Lungsod ng Digos | XI | 1,905,917 | 6,377.6 | 298.8 |
 |
Davao Oriental Silangang Dabaw |
Mati | XI | 446,191 | 5,164.5 | 86.4 |
 |
Eastern Samar Silangang Samar |
Borongan | VIII | 375,822 | 4,339.6 | 86.6 |
 |
Guimaras Gimaras |
Jordan | VI | 141,450 | 604.7 | 233.9 |
 |
Ifugao Ipugaw |
Lagawe | CAR | 161,623 | 2,517.8 | 64.2 |
 |
Ilocos Norte Hilagang Iloko |
Lungsod ng Laoag | I | 514,241 | 3,399.3 | 151.3 |
 |
Ilocos Sur Timog Iloko |
Lungsod ng Vigan | I | 594,206 | 2,579.6 | 230.3 |
 |
Iloilo | Lungsod ng Iloilo | VI | 1,925,002 | 4,719.4 | 407.9 |
 |
Isabela[fn 2] | Ilagan | II | 1,287,575 | 10,664.6 | 120.7 |
 |
Kalinga | Tabuk | CAR | 174,023 | 3,119.7 | 55.8 |
 |
La Union La Unyon |
Lungsod ng San Fernando | I | 657,945 | 1,493.1 | 440.7 |
 |
Laguna | Santa Cruz | IV-A | 1,965,872 | 1,759.7 | 1,117.2 |
 |
Lanao del Norte Hilagang Lanaw |
Tubod | X | 758,123 | 3,092.0 | 245.2 |
 |
Lanao del Sur Timog Lanaw |
Lungsod ng Marawi | ARMM | 800,162 | 3,872.9 | 206.6 |
 |
Leyte | Lungsod ng Tacloban | VIII | 1,592,336 | 5,712.8 | 278.7 |
 |
Maguindanao Magindanaw |
Cotabato City | ARMM | 801,102 | 4,900.1 | 163.5 |
 |
Marinduque Marindukue |
Boac | IV-B | 217,392 | 959.3 | 226.6 |
 |
Masbate | Lungsod ng Masbate | V | 707,668 | 4,047.7 | 174.8 |
 |
Misamis Occidental Silangang Misamis |
Lungsod ng Oroquieta | X | 486,723 | 1,939.3 | 251.0 |
 |
Misamis Oriental Kanlurang Misamis |
Lungsod ng Cagayan de Oro | X | 1,126,215 | 3,570.0 | 315.5 |
 |
Mountain Province Lalawigang Bulubundukin |
Bontoc | CAR | 140,439 | 2,097.3 | 67.0 |
 |
Negros Occidental[fn 3] Silangang Negros |
Lungsod ng Bacolod | VI | 2,565,723 | 7,926.1 | 323.7 |
 |
Negros Oriental Kanlurang Negros |
Lungsod ng Dumaguete | VII | 1,126,061 | 5,402.3 | 208.4 |
 |
Northern Samar Hilagang Samar |
Catarman | VIII | 500,639 | 3,498.0 | 143.1 |
 |
Nueva Ecija Nuweva Esiha |
Lungsod ng Palayan | III | 1,659,883 | 5,284.3 | 314.1 |
 |
Nueva Vizcaya Nuweva Biskaya |
Bayombong | II | 366,962 | 3,903.9 | 94.0 |
 |
Occidental Mindoro Silangang Mindoro |
Mamburao | IV-B | 380,250 | 5,879.9 | 64.7 |
 |
Oriental Mindoro Kanlurang Mindoro |
Lungsod ng Calapan | IV-B | 681,818 | 4,364.7 | 156.2 |
 |
Palawan | Lungsod ng Puerto Princesa | VI | 755,412 | 14,896.3 | 50.7 |
 |
Pampanga | Lungsod ng San Fernando | III | 1,882,730 | 2,180.7 | 863.4 |
 |
Pangasinan | Lingayen | I | 2,434,086 | 5,368.2 | 453.4 |
 |
Quezon Keson |
Lungsod ng Lucena | IV-A | 1,679,030 | 8,706.6 | 192.8 |
 |
Quirino Kirino |
Cabarroguis | II | 148,575 | 3,057.2 | 48.6 |
 |
Rizal Risal |
Lungsod ng Antipolo | IV-A | 1,707,218 | 1,308.9 | 1,304.3 |
 |
Romblon | Romblon | IV-B | 264,357 | 1,355.9 | 195.0 |
 |
Samar | Catbalogan | VIII | 641,124 | 5,591.0 | 114.7 |
 |
Sarangani | Alabel | XII | 410,622 | 2,980.0 | 137.8 |
 |
Siquijor Sikihor |
Siquijor | VII | 81,598 | 343.5 | 237.5 |
 |
Sorsogon | Lungsod ng Sorsogon | V | 650,535 | 2,141.4 | 303.8 |
 |
South Cotabato Timog Kotabato |
Lungsod ng Koronadal | XII | 1,102,550 | 4,489.0 | 245.6 |
 |
Southern Leyte Katimogang Leyte |
Lungsod ng Maasin | VIII | 360,160 | 1,734.8 | 207.6 |
 |
Sultan Kudarat | Isulan | XII | 586,505 | 4,714.8 | 124.4 |
 |
Sulu | Jolo | ARMM | 619,668 | 1,600.4 | 387.2 |
 |
Surigao del Norte Hilagang Surigaw |
Lungsod ng Surigao | XIII | 374,465 | 1,936.9 | 193.3 |
 |
Surigao del Sur Timog Surigaw |
Tandag | XIII | 501,808 | 4,552.2 | 110.2 |
 |
Tarlac Tarlak |
Lungsod ng Tarlac | III | 1,068,783 | 3,053.4 | 350.0 |
 |
Tawi-Tawi | Bongao | ARMM | 322,317 | 1,087.4 | 296.4 |
 |
Zambales Sambales |
Iba | III | 627,802 | 3,714.4 | 169.0 |
 |
Zamboanga del Norte Hilagang Sambuwangga |
Lungsod ng Dipolog | IX | 823,130 | 6,618.0 | 124.4 |
 |
Zamboanga del Sur Timog Sambuwangga |
Lungsod ng Pagadian | IX | 1,437,941 | 4,964.1 | 289.7 |
 |
Zamboanga Sibugay Sambuwangga Sibugay |
Ipil | IX | 497,239 | 3,087.9 | 161.0 |
Talababa:
- ↑ Opisyal na pangalan at baryant sa Tagalog mula sa ISO 3166-2 Newsletter II-2 (2010-06-30)
- ↑ Noong Pebrero 20, 1995, pinagtibay ang panukalang batas sa paghahati ng Isabela sa Isabela del Norte at Isabela del Sur. Hindi natuloy ang paghahati.
- ↑ Nabuo ang Negros Oriental mula sa Negros Occidental noong Enero 3, 1986. Ipinahayag na ang pagkakabuo nito ay hindi sang-ayon sa saligang batas noong Hulyo 11, 1986, at ito ay nabuwag noong Agosto 18, 1986.
Panlabas na kawing [baguhin]
