Pumunta sa nilalaman

San Juan, Kalakhang Maynila

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa San Juan City)
San Juan

ᜐᜈ᜔ ᜑᜓᜏᜈ᜔

Lungsod ng San Juan
Mataas na urbanisadong lungsod
Mga gusali sa Lungsod ng San Juan
Mga gusali sa Lungsod ng San Juan
Opisyal na sagisag ng San Juan
Sagisag
Mapa ng Kalakhang Maynila na nagpapakita ng lokasyon ng San Juan.
Mapa ng Kalakhang Maynila na nagpapakita ng lokasyon ng San Juan.
Map
San Juan is located in Pilipinas
San Juan
San Juan
Lokasyon sa Pilipinas
Mga koordinado: 14°36′14″N 121°01′48″E / 14.604°N 121.03°E / 14.604; 121.03
Bansa Pilipinas
RehiyonPambansang Punong Rehiyon (NCR)
Lalawigan—
Distrito— 1381400000
Mga barangay21 (alamin)
Pagkatatag1783
Pamahalaan
 • Punong LungsodFrancis Zamora (PDP-Laban)
 • Pangalawang Punong LungsodJosé Warren P. Villa (PDP-Laban)
 • Manghalalal100,639 botante (2025)
Lawak
 [1]
 • Kabuuan5.95 km2 (2.30 milya kuwadrado)
Populasyon
 (Senso ng 2024)
 • Kabuuan134,312
 • Kapal23,000/km2 (58,000/milya kuwadrado)
 • Kabahayan
31,519
Ekonomiya
 • Kaurian ng kitaika-1 klase ng kita ng lungsod
 • Antas ng kahirapan0.09% (2021)[2]
 • Kita₱ 2,719 million (2022)
 • Aset₱ 7,364 million (2022)
 • Pananagutan₱ 2,226 million (2022)
 • Paggasta₱ 2,329 million (2022)
Sona ng orasUTC+8 (PST)
PSGC
1381400000
Kodigong pantawag02
Uri ng klimaTropikal na monsoon na klima
Mga wikaTagalog
Websaytsanjuancity.gov.ph
Para sa ibang gamit, tingnan ang San Juan.

Ang Lungsod ng San Juan ay isa sa mga lungsod sa Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Dating kabilang ito sa lalawigan ng Rizal hanggang opisyal na naging kabilang sa Kalakhang Maynila. Ang lungsod ang ikalawang pinakamaliit sa mga lungsod at bayan sa Kalakhang Maynila. Mas maliit lamang ang Pateros. Ang opisyal na mahabang pangalan ng San Juan ay Lungsod ng San Juan del Monte. Ito ang lugar ng unang labanan sa pagitan ng Katipunan, isang Filipinong organisasyong rebolusyonaryo, at ng Kastila.

Matatagpuan ang San Juan sa gitna ng Kalakhang Maynila. Napapaligiran ito ng Lungsod Quezon sa hilaga at silangan, Lungsod ng Mandaluyong sa timog, at lungsod ng Maynila sa kanluran. Ilang lamang sa mga interesadong lugar sa San Juan ang Dambana ng Pinaglabanan, na tinatakda ang unang labanan ng Katipunan, ang Greenhills Shopping Center, ang isa sa mga tanyag na pamilihan sa Kalakhang Maynila, lalo na ang mga elektronikang kagamitan, at ang Xavier School, isang tanyag na panay-lalaking hayskul sa Kalakhang Maynila. Matatagpuan din dito ang prestiyosong panay-babaeng Filipino-Intsik na paaralan ang Immaculate Conception Academy-Greenhills.

Sikat ang San Juan sa Pilipinas sa pagdiriwang ng kapistahan ng kanilang patron, si San Juan Bautista. Nagdidiwang ang mga taga doon sa pamamagitan ng pagbabasa ng tubig kahit sino sa lansangan (katulad ng ginagawa sa pag-bautismo).

Dating nagsilbi si dating Pangulo Joseph Estrada bilang punong bayan sa San Juan, na sinasabing ng ilan na siya ang malawakang nagpasulong ng bayan.

Noong Hunyo 16, 2007, niratipika ang pagpapalit ng bayan na sa pagiging mataas na urbanisadong lungsod, ayonsa sa Republic Act. Bilang 9388 Naka-arkibo 2016-03-03 sa Wayback Machine. (Isang Act na nagpapalit bayan ng San Juan na maging Mataas na Urbanisadong Lungsod upang kilalanin bilang Lungsod ng San Juan.) [3]

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong unang panahon, ang lugar ay ngayon ay San Juan, na dating parte ng Kaharian ng Namayan, na huling naitala ni haring Lacantagean at ang kanyang konsort, Bouan.

Panahon ng kolonyal na Espanyol

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong huling bahagi ng ika-16 na siglo, ang kaharian at iba pang mga pamahalaan sa mga isla ay isinama sa Korona ng Espanya, kung saan ang kaharian ng Namayan ay bininyagan bilang parokya ng Santa Ana de Sapa. (kasalukuyang Santa Ana, Maynila) Samantala, ang kasalukuyang lugar ng San Juan ay muling inuri bilang maliit na encomienda (bayan) ng San Juan del Monte noong 1590.[4]

Noong 1602, sa kahabaan ng Camino de Mandaluyong (ngayon ay Kalye F. Blumentritt), ang Order ng Dominican ay nagtayo ng isang bahay na novitiate sa bayan para sa kanilang agarang paggamit, kung saan ang mga tumatanda o nagpapagaling ay Nanatili ang mga prayle. Sa loob ng lugar, nagtayo rin ang mga Dominiko ng isang kumbento at isang simbahang bato, ang Santuario del Santo Cristo, at inialay ito sa Banal na Krus. Hanggang ngayon, ang tatlong beses na muling itinayong simbahan ay nakatayo sa parehong lugar, katabi ng Aquinas School at Dominican College.[4]

Dahil sa pagkakahiwalay ng bayan mula sa lungsod ng Maynila, nagpasya ang pamahalaang kolonyal na magtatag ng isang matibay na pinatibay na gunpowder magazine na tinatawag na Almacén de Pólvora (kilala rin bilang El Polvorín) sa San Juan del Monte noong 1771. Ang gunpowder magazine (na matatagpuan sa kasalukuyang San Juan Elementary School) ay matatagpuan sa tabi ng Ilog Salapang (na kilala ngayon bilang Salapán Creek), na may daanan mula sa Camino de Mariquina (ngayon ay N. Domingo Street), na nag-uugnay sa Maynila at sa kalapit na baryo ng Santa Mesa sa kabila ng San Juan River Bridge patungo sa pueblo ng Mariquina (ngayon ay Marikina).[4]

Itinatag ang Munisipalidad

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong 1783, ang San Juan del Monte ay itinaguyod bilang isang munisipalidad, na naghihiwalay dito mula sa parokya ng Santa Ana at binigyan ito ng sariling lokal na pamahalaan bilang isang baryo ng Lalawigan ng Maynila. Dahil dito, ang lumang poblacion sa Santuario del Santo Cristo ay inilipat sa Camino de Mariquina, kung saan itinayo ang isang bagong municipal hall (ngayon ay San Juan Medical Center) at isang town plaza (ngayon ay San Juan Plaza Mayor).[4]

Noong 1892, inaprubahan ni Padre Bernardino Nozaleda, ang Arsobispo ng Maynila, ang paglikha ng isang bagong parokya para sa munisipalidad ng San Juan del Monte, kung saan itinatag ng mga Pransiskano ang Simbahang San Juan Bautistaler[Clabananler] (na ngayon) bahay na Pinagparchi. sa lugar na kilala ngayon bilang Pinaglabanan Street.[4]

Ang rebolusyong Pilipino

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Ang El Deposito water reservoir noong 1900.
Isang silo ng dating Almacén de Pólvora (El Polvorín) sa loob ng bakuran ng San Juan Elementary School.

Nang sumiklab ang Rebolusyong Pilipino laban sa Espanya noong Agosto 1896, ang mga Katipunan rebolusyonaryo sa pamumuno ni Andrés Bonifacio at ang kanyang aide Emilio Jacinto ay naglakbay mula sa Pugad Lawin sa Caloocan] (ngayon ay umatake sa bahagi ng Lungsod ng Caloocan] Ang El Polvorín at ang garison militar nito sa San Juan del Monte noong umaga ng Agosto 30, 1896. Dahil sa depensa ng isandaang sundalong Espanyol na binubuo ng infantry at artillery, nagawang patayin ng mga Katipunero ang kumander ng garison at isang artilerya, na nagtulak sa natitirang mga sundalong Espanyol na umatras sa kalapit na El Deposito na imbakan ng tubig malapit sa Simbahan ng San Juan Bautista. Dahil sa matinding pagkalugi, hindi nasakop ng mga Katipunero ang El Polvorín, at umatras patimog patungong Mandaluyong, kung saan muling inorganisa ni Bonifacio ang mga nakaligtas na Katipunero at naglabas ng isang manipesto ng digmaan, na nanguna sa mga Katipunero sa ibang mga lugar na organisahin ang mga Pilipino na mag-alsa laban sa pamahalaang kolonyal habang kumakalat ang mga pag-aalsa sa buong kapuluan.[5][4]

Pagsalakay ng mga Amerikano at Komonwelt ng Pilipinas

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Kasunod ng pagtatapos ng Rebolusyong Pilipino at ng Kasunduan sa Paris noong 1898 na humiwalay sa Pilipinas sa Estados Unidos, ang Unang Republika ng Pilipinas na pumalit sa Katipunan ay walang tiwala sa mga sumasakop na puwersang Amerikano na dumarating nang maramihan, kung saan ang magkabilang panig ay gustong makipaglaban. Noong umaga ng Pebrero 4, 1899, ang mga tropang Pilipino mula sa ika-4 na Kumpanya ng Morong Battalion sa ilalim ni Kapitan Serapio Narvaez ay pinaputukan ng mga tropang Amerikano ng 1st Nebraska Infantry Regiment mula sa kanilang linya ng depensa sa panig ng Santa Mesa (na ngayon ay bahagi ng Sampaloc).[6]

Ang unang putok ay pinalitan ni Private William W. Grayson, isang Amerikanong sentry mula sa 1st Nebraska Infantry Rehimyento ng Hukbong Boluntaryo ng Estados Unidos, na pumatay sa Pilipinong korporal na si Anastacio Felix at isa pang sundalong Pilipino ng Hukbong Rebolusyonaryo ng Pilipinas, sa pagpapaputok ng unang bala ng Digmaang Pilipino–Amerikano. Ito ang nag-udyok sa mga hanay ng mga tropang Pilipino sa San Juan del Monte na magpaputok sa hanay ng mga tropang Amerikano sa Santa Mesa.[6]

Noong gabi ng Pebrero 4, 1899, pinaputok ni Private William W. Grayson ang unang bala ng Digmaang Pilipino-Amerikano sa kanto ng Sociego Street at Tomas Arguelles Street.[7] Isang pag-aaral na ginawa ni Ronnie Miravite Casalmir ang naglalagay ng kaganapan sa kanto na ito, hindi sa Sociego-Silencio kung saan mali ang pagkakalagay nila ng marker.[7]

Sa buong digmaan, iba't ibang rehimyento ng Hukbong Boluntaryo ng Estados Unidos ang nagsagawa ng maraming labanan laban sa mga milisya at sundalo ng Unang Republika ng Pilipinas sa mga bayan sa kahabaan ng Camino de Mariquina, kung saan nila nilisan ang mga puwersang Pilipino sa imbakan ng tubig na El Deposito, ang kalsada ng istasyon ng pumping nito (ngayon ay Pinaglabanan Street, bahagi ng Santolan Road), at ang santuario.[8]

Parehong ang rebolusyon at ang digmaan ang naging dahilan upang lumikas nang maramihan ang marami sa mga orihinal na residente ng San Juan del Monte, na permanenteng nanirahan sa mga kalapit na bayan. Ito ang humantong sa maraming lote na inabandona. Mula 1898 hanggang 1899, ang ilang residente ay bumalik sa bayan, at nanirahan sa mga barong. Gayunpaman, dahil sa maruming kondisyon, isang epidemya ng malarya ang sumiklab sa lugar, na nagdulot ng maraming nasawi.[4][9](p21)

Kasunod ng pagtatapos ng Digmaang Pilipino-Amerikano, ang munisipalidad ay muling tinirhan ng mga pamilyang nagmula sa Mariquina at San Mateo.[9](p21) Bumalik din ang mga Dominikano sa munisipalidad upang itatag ang kanilang pagmamay-ari ng hacienda ng Santo Cristo bago ang bagong Amerikanong pamahalaang kolonyal. Bilang resulta, ang malaking bahagi ng San Juan del Monte ay pinapaupahan sa pamahalaang munisipal ng mga may-ari ng hacienda ng mga Dominikano hanggang sa ang mga lupang ito ay kalaunan ay binili ng pamahalaang munisipal.[4]

Noong 1901, ang munisipalidad ay isinama sa bagong lalawigan ng Rizal sa pamamagitan ng Batas Blg. 137,[10] kung saan ang dating sanggunian ng Katipunan San Juan na si Andres Soriano ang nagsilbing unang pangulo ng munisipyo.[4] Noong 1903, ito ay pinagsama sa munisipalidad ng San Felipe Neri (kasalukuyang Mandaluyong) sa pamamagitan ng Batas Blg. 942 ng Taft Commission.[11] Kalaunan ay naging kabisera ng Rizal ang San Felipe Neri sa loob ng ilang buwan noong 1904. Noong 1907, muling itinatag ang San Juan del Monte bilang isang malayang munisipalidad sa pamamagitan ng Batas Blg. 1625.[12]

Puregold Ang sangay ng Agora Market sa interseksyon ng N. Domingo Street at F. Blumentritt Street. Ang Agora Market ay matatagpuan sa ilalim ng supermarket.

Noong 1916, binili ng pamahalaang munisipal ang lupa sa interseksyon ng N. Domingo Streets at F. Blumentritt Streets, kung saan matatagpuan ang pamilihan ng bayan (kasalukuyang Agora Market). Gayundin, noong 1919, binili ng mga negosyanteng sina Eusebio Orense at Florencio G. Diaz ang malaking bahagi ng natitirang lupain ng hacienda, at ibinenta ito sa isang Filipino-American consortium na nagpapaunlad ng San Juan Heights, isang serye ng mga bagong subdivision development sa buong lugar. Sa panahong ito, ang pangalan ng munisipalidad ay kinontrata bilang San Juan.[4]

Isang ulat na ginawa ng pamahalaang panlalawigan ng Rizal noong 1933 ang nagsabing tumaas ang populasyon ng San Juan dahil sa pag-unlad ng mga residential subdivision, tulad ng San Juan Heights, Manila Heights, San Francisco del Monte Heights, Addition Hills, New Manila, at Rosario Heights. Noong panahong iyon, ang munisipalidad ay binubuo ng siyam na baryos ng Poblacion, Andres Bonifacio, Ermitaño, N. Domingo, Rincon, San Francisco del Monte, Sapang Camias, Sulapan, at Tibagan.[13](p137)

Sa pagitan ng 1939 at 1941, ang mga baryo ng Cubao, Diliman, at San Francisco del Monte, pati na rin ang Camp Crame, ay isinuko mula sa San Juan patungo sa bagong tatag na Lungsod ng Quezon.[14]

Mga barangay

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang lungsod ng San Juan ay nahahati sa 21 mga barangay:

  • Addition Hills
  • Balong-Bato
  • Batis
  • Corazon De Jesus
  • Ermitaño
  • Halo-halo (St. Joseph)
  • Isabelita
  • Kabayanan
  • Little Baguio
  • Maytunas
  • Onse
  • Pasadeña
  • Pedro Cruz
  • Progreso
  • Rivera
  • Salapan
  • San Perfecto
  • Santa Lucia
  • Tibagan
  • West Crame
  • Greenhills

Demograpiko

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Senso ng populasyon ng
San Juan
TaonPop.±% p.a.
1903 1,455—    
1918 6,172+10.11%
1939 18,870+5.47%
1948 31,493+5.86%
1960 56,861+5.05%
1970 104,559+6.27%
1975 122,492+3.23%
1980 130,088+1.21%
1990 126,854−0.25%
1995 124,187−0.40%
2000 117,680−1.15%
2007 125,338+0.87%
2010 121,430−1.15%
2015 122,180+0.12%
2020 126,347+0.71%
2024 134,312+1.48%
Sanggunian: PSA[15][16][17][18]

Relihiyon

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Archdiocesan Shrine of Saint John the Baptist

Mayroon ding ilang kilalang lugar ng pagsamba ang lungsod. Ang Archdiocesan Shrine of Saint John the Baptist, na mas kilala bilang "Pinaglabanan Church", ay kung saan nakalagak ang patron ng lungsod, si John the Baptist. Ang Santuario del Santo Cristo ang pinakamatandang simbahan ng pamayanan, habang ang Mary the Queen Parish sa West Greenhills ay nagsisilbi sa lokal na komunidad ng Pilipino-Tsino.

Mula 1925 hanggang 1971, ang Iglesia ni Cristo ay dating may punong-tanggapan sa bayan sa dating Central Office Complex nito, na ngayon ay kilala bilang Locale of F. Manalo. Tampok dito ang mga ensemble na dinisenyo ng Art-Deco, na ginawa ni Pambansang Alagad ng Sining para sa Arkitektura Juan Nakpil. Ang kapilya ang sentro ng Complex, na naglalaman din ng lumang Central Office at Pastoral House na siyang tahanan ng unang Ehekutibong Ministro ng simbahan, si Felix Manalo, kasama ang iba pang mga Ministro at Ebanghelikal na Manggagawa. Nang mamatay si Manalo noong 1963, isang mausoleum ang itinayo sa bakuran ng Complex ng arkitekto na si Carlos Santos-Viola. Ang mga tagasunod ng INC sa San Juan ay bumubuo ng 4.2% ng populasyon ng lungsod.

Ang San Juan ay mayroon ding ilang mga Ebanghelikal na simbahan. Sa pamamagitan ng APOI (Association of Pastors for Outreach and Intercession), nakapag-ambag sila sa espirituwal na kapaligiran ng lungsod. Tuwing Enero, ipinagdiriwang ng lungsod ang National Bible Week, kung saan nagaganap ang pagbabasa ng Banal na Kasulatan sa panahon ng seremonya ng pagtataas ng watawat sa City Hall. Sa pamamagitan ng basbas ng alkalde, isang bibliya ang itinanim sa puso ng bagong city hall habang itinatayo ito. Ang mga pangunahing ebanghelikal na simbahan tulad ng Jesus is Lord at Victory Greenhills, at mga simbahang Baptist tulad ng San Juan Baptist Church, ay matatagpuan din sa lungsod ng San Juan.

Ang San Juan ay tahanan din ng dalawang Islamic moske, katulad ng: Masjid Hamza Bin Ahmed sa Balong-Bato at Greenhills Masjid sa Greenhills.

Noong 2024 kapistahan ni San Juan Bautista, idineklara siya ng lokal na pamahalaan bilang patron saint ng Lungsod ng San Juan.[19]

Mga kilalang personalidad

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Province:". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 12 Nobyembre 2016.
  2. ↑ "PSA Releases the 2021 City and Municipal Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 2 Abril 2024. Nakuha noong 28 Abril 2024.
  3. ↑ "Republic Act No. 9388 - Charter of the City of San Juan" (PDF). Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 2007-10-06. Nakuha noong 2007-06-25.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Padron:Banggitin ang aklat
  5. ↑ "Opisyal na website ng Pambansang Komisyon sa Kasaysayan ng Pilipinas". Pinaglabanan Memorial Shrine. Inarkibo mula sa orihinal noong Hulyo 19, 2015. Nakuha noong Hulyo 28, 2018.
  6. 1 2 "Ang Pagsilang ng Isang Hukbo". Sandatahang Lakas ng Pilipinas Museum. Nakuha noong Abril 22, 2022.
  7. 1 2 "Ang Unang Bala ng Digmaang Pilipino-Amerikano ay naganap sa kanto ng Sociego St. at Tomas Arguelles St". PhilAmWar.com. Nobyembre 17, 2023.
  8. ↑ Padron:Banggitin ang aklat
  9. 1 2 Artiaga, Santiago (1951). Brief History of San Juan del Monte, Rizal. Pambansang Aklatan ng Pilipinas.
  10. ↑ Batas Blg. 942 (Hunyo 11, 1901), Isang Batas na Nagpalawak ng mga Probisyon ng Batas ng Pamahalaang Panlalawigan sa Lalawigan ng Rizal, nakuha noong Hunyo 12, 2022{{citation}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  11. ↑ Batas Republika Blg. 942 (Oktubre 12, 1903), Isang Batas na Nagbabawas sa Tatlumpu't Dalawang Munisipalidad ng Lalawigan ng Rizal patungong Labinlima{{citation}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  12. ↑ Batas Blg. 1625 (Marso 27, 1907), Isang Batas na Nagdaragdag sa Bilang ng mga Munisipalidad sa Lalawigan ng Rizal Mula Labimpito Hanggang Labinsiyam, sa pamamagitan ng Paghihiwalay mula sa San Felipe Neri ang Dating Munisipalidad ng San Juan Del Monte at mula sa Parañaque ang Dating Munisipalidad ng Las Piñas, na Nagbibigay Sa Bawat Isa Ang Teritoryong Binubuo Nito Bago ang Pagpasa ng Batas na Bilang Siyam na Daan at Apatnapu't Dalawa, At Nagtatakda Para sa Pamamahagi ng mga Pondo sa mga Kabang-yaman ng Munisipyo ng mga Nabanggit na Munisipalidad.{{citation}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  13. ↑ Salongsayas (1934). direktoryo ng Rizal Province. Bol. 1. Manila: University of Michigan Digital Collections. Nakuha noong Abril 16, 2024. {{cite book}}: Cite has empty unknown parameter: |1= ()
  14. ↑ Pante, Michael D. (Pebrero 2017). "Lungsod ng Quezon: Korapsyon at kontradiksyon sa suburbia ng Maynila bago ang digmaan, 1935–1941" (PDF). Cambridge.org. Nakuha noong Mayo 28, 2022.
  15. ↑ Census of Population (2015). "National Capital Region (NCR)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. PSA. Nakuha noong 20 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  16. ↑ Census of Population and Housing (2010). "National Capital Region (NCR)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. NSO. Nakuha noong 29 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  17. ↑ Censuses of Population (1903–2007). "National Capital Region (NCR)". Table 1. Population Enumerated in Various Censuses by Province/Highly Urbanized City: 1903 to 2007. NSO.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link) CS1 maint: url-status (link)
  18. ↑ "Province of". Municipality Population Data. Local Water Utilities Administration Research Division. Nakuha noong Disyembre 17, 2016.
  19. ↑ Locus, Sundy (Hunyo 24, 2024). "Idineklara ng Lungsod ng San Juan si San Juan Bautista bilang patron saint". GMA Integrated News. Nakuha noong Hunyo 28, 2024.
  20. ↑ Garcia, Cara Emmeline (Agosto 26, 2020). "Muling ginawa ni Alfred Vargas ang lumang larawan ng pagbabalik-eskwela kasama ang mga bata". www.gmanetwork.com (sa wikang Ingles). Nakuha noong Hunyo 25, 2022.
  21. 1 2 3 4 5 Padron:Banggitin ang web
  22. 1 2 3 Padron:Banggitin ang web
  23. ↑ Padron:Banggitin web
  24. ↑ Agoncillo, Jodee A. (Agosto 18, 2020). "Zamora: Walang paglabag sa patakaran sa kuwarentenas". INQUIRER.net (sa wikang Ingles). Nakuha noong Disyembre 19, 2021.
  25. ↑ INQUIRER.net (Nobyembre 12, 2014). "Nabunyag ang 'kleptokrasya' ni Drilon bago ang imbestigasyon ng Senado sa Iloilo Convention Center". INQUIRER.net (sa wikang Ingles). Nakuha noong Disyembre 19, 2021.
  26. ↑ Gabinete, Jojo (February 14, 2022). "Gabby Concepcion, ayaw na sa pulitika pagkatapos ng nabigong mayoralty bid noon sa San Juanum". Nakuha noong Nobyembre 25, 2022.
  27. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  28. ↑ "TIMELINE: Pagkamamamayan, paninirahan ni Grace Poe". RAPPLER (sa wikang Ingles). Setyembre 4, 2015. Nakuha noong Disyembre 19, 2021.
  29. ↑ Padron:Banggitin ang web
  30. 1 2 3 Emeritus, Dr. Dante A. Ang-Chairman (Oktubre 15, 2021). "Tanghalian kasama ang dating Pangulong Estrada". The Manila Times (sa wikang Ingles). Nakuha noong Disyembre 19, 2021.
  31. ↑ Padron:Banggitin ang web
  32. ↑ Padron:Banggitin ang web
  33. ↑ "Sino ang tunay na anak ng San Juan? Sabi ni Francis Zamora, buong buhay niya ay nasa lungsod na siya". politics.com.ph (sa wikang Ingles). Hulyo 11, 2015. Nakuha noong December 19, 2021.
  34. ↑ "Teofisto T. Guingona Jr". senate.gov.ph. Inarkibo mula sa orihinal noong Mayo 15, 2011. Nakuha noong Oktubre 20, 2010.

Mga Kawing Panlabas

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=San_Juan,_Kalakhang_Maynila&oldid=2196694"