Marikina
Marikina ᜋᜇ̵̊ᜃ̊ᜈ Lungsod ng Marikina | ||
|---|---|---|
 Tanawin ng Lungsod ng Marikina. | ||
| ||
 | ||
 | ||
.svg)  Marikina Lokasyon sa Pilipinas | ||
| Mga koordinado: 14°39′N 121°06′E / 14.65°N 121.1°E | ||
| Bansa |  Pilipinas | |
| Rehiyon | Pambansang Punong Rehiyon (NCR) | |
| Distrito | — 1380700000 | |
| Mga barangay | 16 (alamin) | |
| Pagkatatag | 16 Abril 1630 | |
| Ganap na Lungsod | Disyembre 8, 1996 | |
| Pamahalaan | ||
| • Punong Lungsod | Maan Teodoro | |
| • Pangalawang Punong Lungsod | Del De Guzman | |
| • Kinatawan | Mga kinatawan
| |
| • Manghalalal | 315,980 botante (2025) | |
| Lawak | ||
| • Kabuuan | 21.52 km2 (8.31 milya kuwadrado) | |
| Taas | 14.7 m (48.2 tal) | |
| Populasyon (Senso ng 2024) | ||
| • Kabuuan | 471,323 | |
| • Kapal | 22,000/km2 (57,000/milya kuwadrado) | |
| • Kabahayan | 104,415 | |
| Ekonomiya | ||
| • Kaurian ng kita | ika-1 klase ng kita ng lungsod | |
| • Antas ng kahirapan | 1.60% (2021)[2] | |
| • Kita | ₱ 3,673 million (2024) | |
| • Aset | ₱ 10,529 million (2024) | |
| • Pananagutan | ₱ 5,382 million (2024) | |
| • Paggasta | ₱ 3,845 million (2024) | |
| Sona ng oras | UTC+8 (PST) | |
| PSGC | 1380700000 | |
| Kodigong pantawag | 02 | |
| Uri ng klima | Tropikal na monsoon na klima | |
| Mga wika | wikang Filipino | |
| Websayt | marikina.gov.ph | |
Ang Lungsod ng Marikina (Ingles: City of Marikina o mas pinaikli bilang Marikina), kilala bilang Sentro o Kabisera ng Sapatos sa Pilipinas, ay isang lungsod at bayan na bumubuo sa Kalakhang Maynila sa Pilipinas. Dati itong punong lalawigan ng Maynila noong ipinahayag ang Kalayaan ng Pilipinas. Matatagpuan ito sa pulo ng Luzon, sa silangang hangganan ng Kalakhang Maynila, napapaligaran ang Marikina ng Lungsod Quezon sa kanluran, Lungsod ng Pasig at Cainta, Rizal sa timog, Lungsod ng Antipolo sa silangan, ang kabisera ng lalawigan ng Rizal, at San Mateo sa hilaga na nasa Rizal din. Tinatayang 21 kilometro ang layo nito mula sa Lungsod ng Maynila.
Ayon sa senso ng 2024, ito ay may populasyon na 471,323 sa may 104,415 na kabahayan.
Ang Lungsod ng Marikina ay isa sa bumubuo sa Kalakhang Maynila, ang Pambansang Punong Rehiyon sa Pilipinas, at nabibilang ito sa Silangang Distrito ng Kalakhang Maynila. Bahagi rin ito ng Metro Luzon Urban Beltway (Daanang-sinturon ng Mala-lungsod na Kalakhang Luzon). Ang Kalakhang Luzon naman ay binubuo ng Gitnang Luzon, Timog Katagalugan o Calabarzon at ang Kalakhang Maynila. Ang Kalakhang Luzon ay isa sa apat na Malalaking Rehiyon sa Pilipinas.
Tinanyagan ang Marikina bilang "Shoe Capital of the Philippines" o "Pambasang Kapital ng Sapatos ng Pilipinas", dahil sa kanyang sikat na industriya ng sapatos. Ang pinakamalaking pares ng sapatos na ginawa ng mga natatanging sapatero ng lungsod ay naitala sa Guinness Book of Records at makikita sa Riverbanks Mall ng naturang lungsod. Ang Museo ng Sapatos ay kilala din bilang tahanan ng tanyag na sapatos ng dating Unang Ginang Imelda Marcos.
Dumadaloy ang Ilog Marikina, isang sanga ng Ilog Pasig sa gitna ng lungsod. Sa katunayan, sinasakop ng lungsod ang bahagi ng Lambak ng Marikina at binabaha minsan kapag may mga bagyo (tulad ng nangyari noong Bagyong Ondoy).
Heograpiya
[baguhin | baguhin ang wikitext]Bahagi ng Lambak ng Marikina ang Lungsod ng Marikina. May 16 barangay ang Marikina.
|
|
Mga kapatid na lungsod
[baguhin | baguhin ang wikitext]May mga kapatid (o kakambal) na lungsod at kasunduang pagkakaibigan ang Marikina kasama ang mga banyaga at lokal na lungsod.
| Pandaigdig |
|---|
| Lokal |
Demograpiko
[baguhin | baguhin ang wikitext]| Taon | Pop. | ±% p.a. |
|---|---|---|
| 1903 | 8,187 | — |
| 1918 | 9,542 | +1.03% |
| 1939 | 15,166 | +2.23% |
| 1948 | 23,353 | +4.91% |
| 1960 | 40,455 | +4.68% |
| 1970 | 113,400 | +10.84% |
| 1975 | 168,453 | +8.26% |
| 1980 | 211,613 | +4.67% |
| 1990 | 310,227 | +3.90% |
| 1995 | 357,231 | +2.68% |
| 2000 | 391,170 | +1.96% |
| 2007 | 424,610 | +1.14% |
| 2010 | 424,150 | −0.04% |
| 2015 | 450,741 | +1.16% |
| 2020 | 456,059 | +0.25% |
| 2024 | 471,323 | +0.79% |
| Sanggunian: PSA[8][9][10][11] | ||
Transportasyon
[baguhin | baguhin ang wikitext]Mga network ng pampublikong transportasyon at kalsada
[baguhin | baguhin ang wikitext]
.jpg)
Ang Pampublikong transportasyon sa loob ng lungsod, tulad ng karamihan sa mga urban area sa Pilipinas, ay kadalasang pinapadali gamit ang mga jeepney at mga bus. Ang Mga Tricycle at mga pedicab ay nagbibigay ng daan patungo sa mas liblib na mga lugar, habang ang mga taxi at isang sistema ng transportasyon para sa carpooling ay magagamit sa buong lungsod. Ang Mga taxi ng FX ay nagsimulang makipagkumpitensya nang direkta sa mga jeepney sa mga pangunahing kalsada habang ang UV Express ay magagamit din sa mga piling terminal. Ang BFCT East Metro Transport Terminal na matatagpuan sa Marikina–Infanta Highway-C-5 Interchange malapit sa SM Marikina ay isang pangunahing terminal ng pampublikong transportasyon sa silangan ng Metro Manila. Ito ay bahagi ng pagpapagaan ng trapiko sa Metro Manila at iba pang kalapit na lugar na nag-aalok ng mga destinasyon ng serbisyo ng bus sa pagitan ng mga isla.[12]
Noong mga unang taon ng dekada 2000, ang Marikina ay naging isa sa mga nanguna sa pagtataguyod ng isang lungsod na "bicycle-friendly" sa pamamagitan ng pagtatayo ng mga bike lane sa mga pangunahing kalsada at lansangan ng lungsod. Nagtayo ang lokal na pamahalaan ng isang 66-kilometrong network ng mga daanan ng bisikleta upang makatulong na mabawasan ang polusyon sa hangin, mga emisyon ng greenhouse gas, pagkonsumo ng gasolina, at pagsisikip ng trapiko sa lungsod.[13] Ang proyektong daanan ng bisikleta ay nagbibigay ng tinatayang taunang pagtitipid na 250 tonelada/km ng carbon dioxide, 0.02 tonelada ng particulate matter, at 0.13 tonelada ng NOx.[13] Iginawad ng World Health Organization ang proyekto noong 2008 sa kategoryang pagbabago ng klima at kalusugan.[13] Noong 2012, ang pinakamahabang bike lane noong panahong iyon ay binuksan sa kahabaan ng Marikina–Infanta Highway.[14]
Noong Enero 2016, naimbento ng pamahalaang lungsod ng Marikina ang "AMV" o "Adaptive Mobile Vehicle" para sa mga PWD o Persons with Disabilities at Senior Citizens. Ang "AMV" ay isang sasakyan para sa wheelchair o maaaring paglagyan ng wheelchair sa loob. Nais ng lokal na pamahalaan ng Marikina na maging isang "friendly city" para sa mga Senior Citizens.
Ang Ilog Marikina ang pangunahing daluyan ng tubig sa Marikina at ginagamit ng mga lokal na mangingisda bilang paraan ng transportasyon sa ilog. Hindi pa rin gumagana ang mga terminal ng ferry sa ilog sa lungsod dahil sa banta ng pag-apaw ng tubig sa ilog tuwing malakas ang ulan o panahon ng bagyo.
- Network ng kalsada
Ang mga sumusunod na pangunahing kalsada at daanan na maaaring daanan sa Marikina:
N59/R-6: Marikina–Infanta Highway (kilala bilang Marilaque Highway at Marcos Highway)
N11: FVR (Fidel V. Ramos) Road (kilala bilang C-5 Access Road)- Sumulong Highway
- A. Bonifacio Avenue
- J. P. Rizal Street
- Mayor Gil Fernando Avenue (susunod na bahagi ng "Lower C-6 Road" pahilagang extension)
- Shoe Avenue
- Bayan-Bayanan Avenue
- General Ordoñez Avenue
- Bagong Farmers Avenue 1
- C. M. Recto Street (kilala bilang Fortune Avenue)
- Lilac Street
- Kalye Katipunan
- Liwasan Kalayaan Street
- Eraño G. Manalo Street
- Major Dizon Street
- Champaca Street
- Mga Tulay at Overpass
Ang mga sumusunod na pangunahing tulay na daanan sa Marikina:
- Tulay ng Marikina (sumasaklaw sa Ilog Marikina)
- Tulay ng Marcos (sumasaklaw sa Ilog Marikina)
- Tulay ng Pangulong Diosdado Macapagal (sumasaklaw sa Ilog Marikina)
- Tulay ng SM Marikina Access (sumasaklaw sa Ilog Marikina; panlabas na tulay ng Marcos Bridge, daanan papunta sa SM City Marikina)
- Tulay ng Gil Fernando (sumasaklaw sa Ilog Marikina; kilala bilang Tulay ng Tumana)
- Tulay ng LRT Line 2 (sumasaklaw sa Ilog Marikina)
- Tulay ng Nangka (sumasaklaw sa Ilog Nangka, tulay na hangganan sa pagitan ng Marikina at San Mateo, Rizal)
- Tulay ng Fortune (sumasaklaw sa Ilog Nangka, tulay na hangganan sa pagitan ng Marikina at San Mateo, Rizal)
- Monterrey Bridger (sumasaklaw sa Ilog Nangka, tulay na hangganan sa pagitan ng Marikina at San Mateo, Rizal)
- Barangka Flyover (overpass na hangganan sa pagitan ng Marikina at Quezon City)
Transportasyon sa tubig
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang serbisyo ng lantsa sa Ilog Marikina ay magsisimula sana sa operasyon sa pagbubukas ng mga istasyon ng lantsa sa Riverbanks at Sta. Elena noong 2008, ngunit dahil sa pananalasa ng Tropical Storm Ketsana noong 2009 at malalakas na pag-ulan at bagyo sa mga sumunod na taon na naging sanhi ng pag-apaw ng ilog, ang serbisyo ng lantsa ay nakansela at tumigil sa operasyon. Kamakailan lamang, sinusuri ng Metropolitan Manila Development Authority ang mga plano na palawigin ang ruta ng Pasig River Ferry Service upang makarating sa Ilog Marikina at bigyan ang mga commuter sa silangang bahagi ng Metro Manila ng alternatibo at mas mabilis na paraan ng transportasyon ngunit sumasailalim pa rin ito sa pagpaplano ng sasakyan.[15]
Transportasyon sa tren
[baguhin | baguhin ang wikitext]Ang LRT Line 2 ay tumatakbo sa lungsod, pinamamahalaan ng Light Rail Transit Authority. Ang kasalukuyang elevated light rail metro stations na ginagamit ay Santolan station sa Barangay Santolan sa Pasig, malapit sa hangganan ng Barangay Calumpang sa Marikina, at Marikina–Pasig station sa Barangay San Roque, parehong matatagpuan sa kahabaan ng Marikina–Infanta Highway. Ang mga istasyong ito ay nagsisilbi sa lungsod at kumokonekta sa kanlurang dulo, Recto station sa Lungsod ng Maynila, at kumokonekta sa silangang dulong dulo, Antipolo station sa Antipolo, Rizal.
- MRT Line 7 Katipunan Spur Line
Inilatag din ang mga plano para sa isang 13.9-kilometro (8.6 mi) karagdagang spur line, na kilala bilang MRT Line 7 Katipunan Spur Line, na naglalayong ikonekta ang linya mula sa istasyon ng MRT-7 Tandang Sora patungo sa silangan ng Metro Manila.[16] Ang iminungkahing spur line ay tatawid sa Marikina sa Andres Bonifacio Avenue, Sumulong Highway, at Mayor Gil Fernando Avenue.
[[File:Marikina_Express_Daang_Bakal_Station3.jpg|200px|thumbnail|kanan|"Antiguo Tren de Marikina" Park, na matatagpuan sa kahabaan ng Shoe Avenue (lokasyon ng dating linya ng tren na tinatawag na Montalban Line), isang replika ng steam locomotive na tren na dumadaan sa lungsod noong unang bahagi ng 1900s.]
- Line 7 (may 3 iminungkahing istasyon)
- Old Marikina Line (Rosario-Montalban branch)
Ang Manila Railroad Company (ngayon Philippine National Railways) bago ang isang linya patungo sa Montalban (ngayon ay Rodriguez, Rizal) na bumabagtas sa Marikina na may apat na istasyon: Mariquina, Santo Niño, Bayan-Bayanan, at Nangka, nagsimula ang operasyon nito noong 1906. Ang istasyon ng Mariquina ay ang tanging nabubuhay na istasyon ng istrukturang iyon sa linya ng Montalban. Sa kasalukuyan, mayroong isang kalsada na pinangalanang "Daangbakal", na tinatawag din sa kasalukuyang mga pangalan ng "Shoe Avenue", "Munding Avenue" at "Bagong Silang", ang mga kalsadang ito ay dating mga lumang riles ng Montalban Line mula Tramo (ngayon ay Rosario, Pasig) na tumatawid sa Marikina na konektado hanggang sa San Mateo at nagtapos sa Rodriguez. Noong 1936, huminto ang mga operasyon ng pasahero at pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang linya at ang mga istasyon nito ay inabandona.
Mga kilalang personalidad
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Agot Isidro, aktres, mang-aawit
- Angel Aquino, aktres, modelo ng moda, personalidad sa telebisyon
- April Boy Regino, mang-aawit, manunulat ng kanta, aktor
- Ara Mina, aktres, mang-aawit, endorser, negosyante
- Andi Eigenmann, dating aktres, modelo, influencer sa social media
- Adrian Ayalin, reporter ng balita, news anchor
- Bassilyo, rapper, mang-aawit, manunulat ng kanta
- Bayani Fernando, negosyante, mechanical engineer, politiko,
- Cristine Reyes, aktres, kalahok sa reality show
- Del de Guzman, politiko
- Elise Estrada, Pilipino-Canadian pop singer, manunulat ng kanta
- Erika Padilla, aktres, host ng telebisyon, modelo, sideline reporter
- Emmanuel Bautista, commanding general, Chief of Staff
- Gerald Anderson, aktor, modelo, mananayaw, manlalaro ng basketball
- Hero Angeles, aktor, nagwagi sa reality show
- Jason Sabio, manlalaro ng soccer
- Jeffrey Hidalgo, aktor, mang-aawit, manunulat ng kanta, negosyante
- Jericho Rosales, aktor, mang-aawit, manunulat ng kanta at prodyuser ng pelikula
- John Lloyd Cruz, aktor, matinee idol
- John Manalo, aktor, modelo, dating child star
- Jona Viray, mang-aawit, manunulat ng kanta, nagwagi sa reality singing competition
- Julia Barretto, aktres, modelo ng komersyal, negosyante
- Kim Rodriguez, aktres, modelo
- Koko Pimentel, politiko, senador, pangulo ng senado
- Marcelino Teodoro, abogado, politiko
- Marck Espejo, atleta ng volleyball
- Maria Rosario Vergeire, manggagamot, opisyal ng pampublikong kalusugan
- Marides Fernando, politiko
- Maan Teodoro, guro, politiko
- Mike Tan, artista, mananayaw, modelo
- Pancho Magno, artista
- Raimund Marasigan, mang-aawit, producer ng record
- Rhea Santos, broadcast journalist, television presenter
- Rich Asuncion, artista, contestant sa reality show, contestant ng beauty pageant
- Lito Legaspi, artista
- Ruru Madrid, aktor, mang-aawit, modelo, host ng telebisyon
- Dustine Mayores, streamer, modelo, contestant sa reality show
- Salvador Panelo, abogado, politiko
- Sonny Parsons, aktor, mang-aawit, direktor, politiko
- Stella Quimbo, akademikong guro, ekonomista, politiko
- Tado Jimenez, komedyante, artista, personalidad sa radyo, negosyante, awtor, aktibista
- Zeny Zabala, beteranong aktres
Mga sanggunian
[baguhin | baguhin ang wikitext]- ↑ "Province:". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 12 Nobyembre 2016.
- ↑ "PSA Releases the 2021 City and Municipal Level Poverty Estimates". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 2 Abril 2024. Nakuha noong 28 Abril 2024.
- ↑ "Municipal Cooperation, 1967-present" (PDF). Brampton, Canada: Economic Development Office, Brampton City. Abril 2014. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 15 Pebrero 2015. Nakuha noong 15 Pebrero 2015.
- ↑ "SUMMARY OF FOREIGN TRAVEL AUTHORITY ISSUED TO LOCAL OFFICIALS AND EMPLOYEES" (PDF). dilg.gov.ph. Nobyembre 2011. Inarkibo mula sa orihinal (PDF) noong 20 Pebrero 2015. Nakuha noong 1 Pebrero 2015.
- ↑ "Alaminos donates goods in Marikina". Balita. Setyembre 2009. Inarkibo mula sa orihinal noong 2017-02-19. Nakuha noong 20 Pebrero 2015.
- ↑ "Bacolod send aid to Marikina". SunStar. Agosto 2013. Inarkibo mula sa orihinal noong 20 Pebrero 2015. Nakuha noong 20 Pebrero 2015.
- ↑ "Iloilo sends aid to Marikina, Quezon City". Balita. Oktubre 2009. Inarkibo mula sa orihinal noong 2017-02-19. Nakuha noong 20 Pebrero 2015.
- ↑
Census of Population (2015). "National Capital Region (NCR)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. PSA. Nakuha noong 20 Hunyo 2016.
{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link) - ↑
Census of Population and Housing (2010). "National Capital Region (NCR)". Total Population by Province, City, Municipality and Barangay. NSO. Nakuha noong 29 Hunyo 2016.
{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link) - ↑
Censuses of Population (1903–2007). "National Capital Region (NCR)". Table 1. Population Enumerated in Various Censuses by Province/Highly Urbanized City: 1903 to 2007. NSO.
{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link) CS1 maint: url-status (link) - ↑ "Province of". Municipality Population Data. Local Water Utilities Administration Research Division. Nakuha noong Disyembre 17, 2016.
- ↑ "BFCT East Transport Terminal". www.motoringtoday.ph.
- 1 2 3 "Pagtataguyod ng Transportasyong Hindi De-Motor sa mga Lungsod sa Asya: Toolbox ng mga Tagagawa ng Patakaran" (PDF). UN Habitat. Disyembre 2013. Nakuha noong Agosto 7, 2021.
- ↑ Carcamo, Dennis. "Binuksan ng MMDA ang pangalawang bike lane sa Marikina". The Philippine Star. Philstar Global Corp. Nakuha noong Hulyo 1, 2018.
- ↑ "Plano ng MMDA na palawigin ang serbisyo ng lantsa sa Pasig upang makarating sa Ilog Marikina | Inquirer News".
{{cite web}}: Unknown parameter|petsa=ignored () - ↑ "MRT 7 Katipunan Spur Line Project | PPP Center".
Mga Kawing Panlabas
[baguhin | baguhin ang wikitext]- Philippine Standard Geographic Code Naka-arkibo 2012-04-13 sa Wayback Machine.
.svg){kind=link}