Kazakhstan

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Republika ng Kazakhstan
Қазақстан Республикасы
Qazaqstan Respublïkası
Республика Казахстан
Respublika Kazakhstan
Pambansang Awit: Менің Қазақстаным
(Meniñ Qazaqstanım)

"Ang Aking Kazakhstan"

Kabisera Astana
51°10′N 71°30′E / May mali sa ekspresyon: Hindi inaasahang < na operator May mali sa ekspresyon: Hindi inaasahang < na operator / May mali sa ekspresyon: Hindi inaasahang * na operator; May mali sa ekspresyon: Hindi inaasahang * na operator
Pinakamalaking lungsod Almaty
Opisyal na wika Kazakh, Russian
Pamahalaan Republika
 -  Pangulo Nursultan Nazarbayev
 -  Punong Ministro Karim Massimov
Independence Mula sa Soviet Union 
 -  Declared Disyembre 16, 1991 
 -  Finalized Disyembre 25, 1991 
Lawak
 -  Kabuuan 2,724,900 km2 (9th)
1,052,085 sq mi 
 -  Katubigan (%) 1.7%
Populasyon
 -  Pagtataya ng 2006 15,300,000 (62nd)
 -  Kakapalan 5.4/km2 (215th)
14.0/sq mi
KGK (KLP) Pagtataya ng 2005
 -  Kabuuan $125.5 billion (56th)
 -  Per capita $8,318 (70th)
TKT (2003) 0.761 (medium) (80th)
Salipi Tenge (KZT)
Pook ng oras (UTC+5 to +6)
 -  Tag-araw (DST)  (UTC+5 to +6)
Internet TLD .kz
Kodigong pantawag 7

Ang Kazakhstan /ka·zaks·tán/ (Kasakistan[kailangan ng sanggunian]; Kazakh: Қазақстан, Qazaqstan; Russian: Казахстан), na opisyal na tinutukoy na Republika ng Kazakhstan ay isang transkontinental na bansa sa Gitnang Asya. Sa sukat nitong 2,727,300 kilometro kuwadrado, na higit pa sa lawak ng Kanlurang Europa, ito ang ika-9 na bansa na may pinakamalaking lupain at pinakamalaki naman sa mga bansang looban o lubos na napapalibutan ng kalupaan ang mga hangganan.[1][2] Kahangganan nito, mula hilaga paikot sa kanan, ang Russia, China, Kyrgyzstan, Uzbekistan at Turkmenistan, at malaking bahagi naman ng baybayin ng Dagat Caspian ang nasa sa timog-kanluran nito. Kahit hindi nito kahangganan ang Mongolia, may layong 38 kilometro lamang ito mula ang dulong silangan ng Kazakhstan. Binubuo ng mga kapatagan, kaparangan, taiga, kanyon, burol, sabangan at mga kabundukang may niyebe sa tuktok, hanggang sa mga disyerto ang lupain ng bansa. Sa populasyong nitong 16.6 milyong katao,[3] ang Kazakhstan ay ang ika-62 may pinakamalaking populasyon sa mundo, ngunit 6 na katao lang ang naninirahan sa bawat kilometro kuwadrado ng bansa. Ang kabisera nito ay inilipat noong 1998 sa Astana, ang pinakamalaking lungsod ng Kazakhstan, mula sa Almaty.

Sa malaking bahagi ng moderno nitong kasaysayan, iba't-ibang tribong lagalag ang nanirahan sa teritoryong nasasakupan ng Kazakhstan. Noong ika-16 na siglo, nanaig ang mga Kazakh bilang isang natatanging pangkat, na nahahati sa tatlong Juz. Nagsimulang dumating ang mga Russian sa mga kaparangan ng Kazakhstan noong ika-18 siglo, at noong kalagitnaan ng ika-19 na siglo ang kabuuan ng bansa ay naging bahagi na ng Imperyong Russian. Pagkaraan ng Rebolusyon sa Russia noong 1917 at ang sumunod pang digmaang-sibil, ilang-ulit na isinaayos ang teritoryo ng Kazakhstan bago ito naging Kazakh Soviet Socialist Republic noong 1936, na bahagi ng USSR.

Ang Kazakhstan ang huli sa mga republikang Soviet na nagpahayag ng kasarinlan nito noong Disyembre 16, 1991. Si Nursultan Nazarbayev ang lider nito noong kapanuhunan ng komunismo, ang naging una at hanggang sa ngayo'y pangulo ng bansa. Pinananatili ni Nazarbayev ang mahigpit na kontrol sa politika ng bansa. Mula noong kasarinlan, nagsulong ang Kazakhstan ng balanseng polisiyang panlabas at nagsasagawa ng paraan upang mapaunlad ang ekonomiya, lalo na ang industriya ng hydrocarbon.[4] Matapos ang panahong Soviet, nakakitaan ng aktibong pakikilahok ang bansa sa mga samahang internasyonal, kasama na rito ang United Nations, Euro-Atlantic Partnership Council, Commonwealth of Independent States at Shanghai Cooperation Organisation. Isa ang Kazakhstan sa anim na mga bansang dating bahagi ng USSR na may ugnayan sa NATO na nagpapatupad ng Individual Partnership Action Plan.

Dahil na rin sa malawakang pagpapatapon sa Kazakhstan ng iba't-ibang grupong etniko noong pamumuno ni Stalin, naghalo-halo ang iba't-ibang kultura at etniko sa bansa. Ang 16.6 milyong populasyon nito ay may 131 etnisidad, kasama rito ang Kazakh, Russian, Uyghur, Ukrainian, Uzbek, Tatar, at German. Nasa 63 porsiyento ng populasyon ang Kazakh.[5] Pinahihintulutan sa Kazakhstan ang kalayaan sa pananampalataya at maraming relihiyon ang matatagpuan sa bansa. Islam ang pangunahing panampalataya sa Kazakhstan ng 70 porsiyento ng mamamayan nito, habang malaking bahagi naman ng natitira ay Kristiyanismo. Ang wikang Kazakh ay ang wikang pambansa, samantala opisyal na wika rin ang Russian na kapantay ng Kazakh sa mga pampublikong institusyon.[6]

Wikipedia-logo-en.png
Ang artikulong ito o mga bahagi nito ay hinango o isinalin mula sa Wikipediang Ingles. Ang katumbas na artikulo nito sa Ingles ay may pamagat na:

Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. "Agency of Statistics of the Republic of Kazakhstan (ASRK). 2005. Main Demographic Indicators" (sa Ingles). Stat.kz. http://www.stat.kz. Hinango noong 2010-06-01. 
  2. Kazakhstan United States Central Intelligence Agency (CIA). 2007. "Kazakhstan" in The World Factbook. (Ingles)
  3. "Census2010" (sa Ingles). Stat.kz. http://www.eng.stat.kz/news/Pages/n1_12_11_10.aspx. Hinango noong 2010-06-01. 
  4. Zarakhovich, Yuri. "Kazakhstan Comes on Strong." Time.com Web. 24 Dis. 2011. (Ingles)
  5. "Перепись населения Республики Казахстан 2009 года. Краткие итоги. (Census for the Republic of Kazakhstan 2009. Short Summary)" (sa Russian). Republic of Kazakhstan Statistical Agency. http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C%20%D1%80%D1%83%D1%81.pdf. Hinango noong 10 December 2010. 
  6. Kazakhstan The constitution of Kazakhstan CONSTITUTION OF THE REPUBLIC OF KAZAKHSTAN CIA, The Word Factbook The constitution of Kazakhstan: 1. The state language of the Republic of Kazakhstan shall be the Kazakh language. 2. In state institutions and local self-administrative bodies the Russian language shall be officially used on equal grounds along with the Kazakh language. (Ingles)