Baybayin

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search
Baybayin
ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔
ᜊᜇ᜔ᜎᜒᜆ᜔
BaybayinSample.svg
UriAbugida
Mga wikaTagalog, Mga Wika sa Kabisayaan
Panahonmga ika-13 hanggang ika-18 siglo[1][2]
Mga magulang na sistema
Mga kapatid na sistemaSa Pilipinas:
Buhid
Hanunó'o
Kulitan
Tagbanwa (Apurahuano)
Sa ibayong dagat:
Balinesa
Batak
Habanes (Hanacaraka)
Lontara
Sundanes
Rencong
Rejang
ISO 15924Tglg, 370
DireksyonKaliwa-kanan
Alyas-UnicodeTagalog
Unicode rangeU+1700–U+171F
PAALALA: Maaaring naglalaman ang pahinang ito ng mga simbolong pamponetikong IPA.
Isang halimbawa ng sulat Baybayin na nangangahulugang "Baybayin".
Baybayin Ba.svg
Ang artikulong ito ay mayroong titik ng mga sinaunang Pilipino. Kung walang maayos na nagbibigay-tukod, maaari kang makatagpo ng tandang pananong o mga kahon, nawawalang mga patinig o nailipat na mga simbolo sa halip na titik na ninanais.

Ang Baybayin (pagbigkas sa Tagalog: [bai̯ˈba:jɪn]; dipa-tuldik: ᜊᜊᜌᜒ, pagka-tuldik: (kudlit) ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜔, (pamudpod) ᜊᜌ᜔ᜊᜌᜒᜈ᜴); kilala sa Unicode bilang Tagalog script o panitik-Tagalog) ay isang Pilipinong sinaunang panitik na panguahing ginamit ng mga Tagalog.[3] Ang Baybayin ay katutubong Indikong panitik[3] na ginamit nang malawak sa Katagalugan. Nagkaroon ng maraming uri ang Baybayin at patuloy na ginamit ang panitik sa unang bahagi ng pananakop ng Kastila sa Pilipinas hanggang napalitan ito ng paggamit ng alpabetong Latin. Kilalang-kilala ang Baybayin dahil maingat na dinokumenta ito ng mga eskriba noong panahong kolonyal.

Ang salitang baybayín sa kasalukuyang wikang Tagalog ay katunayang nangangahulugan ng pagsulat ng mga titik ng isang salita, o "to spell" sa wikang Ingles. Dokumentadong dokumentado ang Baybayin ng mga Kastila.[4] Pinagkakamalian ito ng ilan bilang Alibata,[5][6] ngunit nilikha ang salitang iyon ni Paul Rodríguez Verzosa[7] mula sa kaayusan ng mga titik sa alpabetong Arabe (alif, ba, ta (alibata), tinanggal ang "f" para magandang pakinggan).[8] Para sa mga Bisaya, ang tawag nila rito ay Kudlit-kabadlit.[9]

Isa ito sa mga indibidwal na sistema ng pagsulat na ginamit sa Timog-silangang Asya, halos lahat nito ay mga abugida kung saan binibigkas ang anumang katinig na sinusundan ng patinig a—ginagamit ang mga tuldik upang ipahayag ang mga ibang patinig. Karamihan nitong mga sistema ng pagsulat ay nagmula sa mga sinaunang alpabeto na ginamit sa Indya mahigit 2000 taon na ang nakalipas.

Sa kasalukuyan, hawak ng Archives of the University of Santo Tomas sa Maynila, isa sa mga pinakamalaking artsibo sa Pilipinas ang pinakamalaking koleksyon ng mga sinaunang sulat sa Baybayin sa buong mundo.[3][10][11][12] Bahagi ang mga silid kung saan nakaimbak ang mga iskrip ng pansamantalang nominasyon sa Talaan ng Pandaigdigang Pamana ng UNESCO na pinag-iispan pa nang mabuti, kasama ng buong kampus ng Unibersidad ng Santo Tomas.

Pinagmulan[baguhin | baguhin ang batayan]

Gujarati ang pinakasukdulang pinagmulan ng Baybayin.[13] Marahil ang agarang ninuno nito ay isang panitik ng Timog Sulawesi, malamang ang Lumang Makassar o ninunong magkalapit. Ito ay dahil sa kakulangan ng pangmarka ng kodang katinig sa Baybayin. May kodang katinig ang mga wikang Pilipino at Gujarati, kaya malamang na tatanggalin ang kanilang palatandaan kung nakabatay ang Baybayin sa modelo ng Gujarati. Subalit walang kodang katinig ang mga wikang Timog Sulawesi at walang paraan upang ikatawan sila sa mga panitik-Bugis at Makassar. Samakatuwid, ang pinakamalamang na pagpapaliwanag ng kakulangan ng pangmarka ng kodang katinig sa Baybayin ay panitik-Timog Sulawesi ang direktang ninuo nito. Nasa katimugan ng Pilipinas ang Sulawesi at mayroong ebidensya ng ruta ng kalakalan sa pagitan ng dalawa. Kung gayon, nabuo ang Baybayin sa Pilipinas sa ikalabinlimang siglong PK noong nabuo ang panitik-Bugis-Makassar sa Timog Sulawesi noong lamang 1400 PK.[14] Gayunpaman, ikinatwiran ni Geoff Wade na ang ninuo ng Baybayin ay isang panitik-Cham.

Sinaunang sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

Itinala ang Baybayin ni Pedro Chirino, isang Kastilang pari, noong 1604 at ni Antonio de Morga noong 1609 na makilala ng karamihan sa mga Pilipino, at ginamit para sa mga personal na sulatin, tula, atbp. Gayunpaman, ayon kay William Henry Scott, may mga ilang datu sa dekada 1590 na hindi kayang maglagda ng mga apidabit o panunumpa, at mga saksi na hindi kayang maglagda ng kasulatan ng lupa noong dekada 1620.[15][16]

Abesedaryo[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang pinakakilalang ebidensya ng pinagmulan ng Baybayin ay ang ebidensya ng "abesedaryo". Ito ay halimbawa ng mga titik ng panitik na nakaayos sa kaayusan na alam ng mga Kastila, na kinopya ng mga Kastila at iba pang tagamasid sa mga iba't ibang rehiyon ng Luzon at Kabisayaan. Isa pang pinagmulan ng ebidensya ang mga arkibong dokumento na pinreserba at nabawi.[3]

Mula sa dalawang sanggunian, klaro na ginamit ang Baybayin sa Luzon, Palawan, Mindoro, at kahit sa Pangasinan sa hilaga, at sa Ilocos, Panay, Leyte, at Iloilo, ngunit walang sumusuportang pruweba na umabot ito sa Mindanao. Mula sa mayroon, waring maliwanag na nagsimulang ibuo ang mga uri ng Luzon at Palawan sa iba't ibang paraan noong ika-16 na siglo, bago sinakop ng mga Kastila ang kilala natin ngayon bilang Pilipinas. Dahil diyan, ang Luzon at Palawan ang mga pinakalumang rehiyon kung saan nagamit at ginagamit ang Baybayin. Kapuna-puna rin na nakapaglinang na ang panitik sa Pampanga ng mga naiibang hugis para sa apat na titik pagsapit ng unang bahagi ng ika-16 na siglo, iba sa mga ginagamit saanpaman. Kasinghalaga ring tandaan na napakaiba ang sinaunang panitik-Kapampangan mula sa eksperimento na tinatawag na "makabagong Kulitan" na itinuro sa huling bahagi ng dekada 1990.[3]

Kaya masasabi natin na nagkaroon ng tatlong medyo naiibang uri ng isang panitik sa huling bahagi ng ika-16 na siglo at ika-17 siglo, ngunit hindi sila mailalarawan bilang tatlong ibang panitik kung paano sa iibang istilo ng panitik-Latin sa edad medyang o modernong Europa na may iibang titik at sistema ng pagbaybay.[3]

Ang tanging makabagong panitik na direktang nagmula sa orihinal na panitik-Baybayin sa pamamagitan ng likas na pangyayari ay ang panitik-Pala'wan na minana mula sa mga Tagbanwa sa Palawan, ang mga panitik-Buhid at Hanunóo sa Mindoro, at sinaunang panitik-Kapampangan na ginamit noong ika-17 siglo, ngunit napalitan ng niyaring panitik na tinatawag na "makabagong Kulitan", at sabihin pa, ang panitik-Tagalog. Walang ebidensya para sa mga iba pang panitik-rehiyonal; tulad ng eksperimento ng makabagong Kulitan sa Pampanga. Ang iba pang panitik ay mga kamakailangang imbento batay sa isa sa mga abesedaryo mula sa makalumang paglalarawan ng Kastila.[3]

Impluwensya ng Dakilang Indya[baguhin | baguhin ang batayan]

Ayon sa kasaysayan, napasailalim ang Timog-silangang Asya sa impluwensya ng Sinaunang Indya, kung saan yumabong ang mararaming nagpaindyanong prinsipalidad at imperyo nang iilang siglo sa Taylandiya, Indonesya, Malaysya, Singgapur, Pilipinas, Kambodya at Biyetnam. Ibinigay ang terminong indianisasyon sa impluwensya ng kulturang Indyano sa mga lugar na ito.[17] Binigyang-kahulugan ito ni George Coedes, isang arkeologong Pranses, bilang paglaganap ng organisadong kulutra na nakabatay sa mga Indyanong pinagmulan ng kamaharlikaan, Hinduismo at Budismo at ang dayalektong Sanskrito.[18] Makikita ito sa Pagpaindyano ng Timog-silangang Asya, paglago ng Hinduismo at Budismo. Mahalaga ang papel ng diasporang Indyano, kapwa sinauna (PIO) at kasalakuyan (NRI), bilang mga propesyonal, mangalakal, pari at mandirigma.[19][20][21][21] Inimpluwensya rin ng mga pangkarangalang Indyano at mga pangkarangalang Malay, Thai, Pilipino at Indones.[22] Kabilang dito ang Raja, Rani, Maharlika, Datu, atbp. na ipinasa mula sa kulturang Indayno sa Pilipinas sa pamamagitan ng mga Malay at imperyong Srivijaya.

Ang Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna, isang dokumentong ligal na nakakintal sa tanso noong 900 PK, ay ang pinakamaagang kilalang dokumentong nakasulat sa Pilipinas, na nakasulat sa Indyanong Sanskrito at Indones na panitik-Kawi na batay sa panitik-Brahmi.[23]

Mga katangian[baguhin | baguhin ang batayan]

Isang Pilipinong espadang dha na may nakaukit na panitik Baybayin

Ang sistema ng pagsulat ay ayon sa sistemang abugida na gumagamit ng pagpaparis ng katinig at patinig. Bawat titik, kung isulat sa payak na anyo, ay isang katinig na nagtatapos sa patinig na "A". Upang isulat ang isang katinig na nagtatapos sa ibang patinig, maaaring maglagay ng kudlit sa ibabaw (kung nais isama sa patinig na "E" o "I") o sa ilalim (kung nais isama sa patinig na "O" o "U"). Ang paglagay ng kudlit ay naaangkop lamang sa mga katinig, at hindi maaaring gawin sa mga patinig. May sariling mga marka ang mga patinig.

May isang simbolo lamang para sa D o R dahil alopono ang mga ito sa karamihan ng mga wika ng Pilipinas, kung saan nagiging R ito sa pagitan ng mga patinig at nagiging D sa mga ibang posisyon. Napanatili ang ganitong alituntunin ng balarila sa makabagong Pilipinas, kaya kapag may d sa pagitan ng dalawang patinig, nagiging r ito, tulad sa mga salitang dangal at marangal, o dunong at marunong, at kahit na para sa raw at daw at rin para sa din pagkatapos ng mga patinig.[7] Hindi ginagamit itong uri ng patinik para sa Ilokano, Pangasinan, Bikolano, at iba pang wikang Pilipino upang pangalanan ang iilan, dahil may magkahiwalay na simbolo ang ganitong mga wika para sa D at R.

Sa orihinal na anyo, ang isang nagsosolong katinig (isang katinig na walang kasamang patinig) ay hindi maaaring isulat. Ito ay dahilan kung bakit ang Kastilang pari na si Francisco Lopez ay nagpasimula ng paggamit ng mga kudlit sa kanyang pagsasalin ng mga aklat sa katutubong wika. Noong 1620, nagsimulang gamitin ni Father Francisco Lopez ang kanyang sariling mga kudlit na nag-aalis ng mga patinig sa mga katinig. Ang ginamit niyang kudlit ay nasa anyong "+", bilang pag-ukoy sa Kristianismo. Ang simbolong "+" ay ginagamit din sa katulad na dahilan sa virama sa eskriptong Devanagari ng India.

Sa kasalukuyan, ang mga simbolo/sagisag ng Baybayin ay nasa Unicode at kilala sa tawag na Tagalog Sign Virama.

Makabagong paggamit[baguhin | baguhin ang batayan]

Naglalaman ang sagisag ng Orden ni Lakandula ng inskripsyon na may mga Baybayin na kumakatawan sa pangalang Lakandula, na binabasa pakaliwa mula sa itaas.

Pinakamadalas na gamitin ito sa mga pinakabagong New Generation Currency Series ng Pilipinong peso na inilabas noong huling sangkapat ng 2010. Ang salita na ginamit sa mga pera ay "Pilipino" (ᜉᜒᜎᜒᜉᜒᜈᜓ).

Ginagamit din ito sa mga Pilipinong pasaporte, lalo na sa pinakabagong edisyon ng e-pasaporte na inilabas noong 11 Agosto 2009 patuloy. Ang mga pahinang gansal ng mga pahinang 3–43 ay may "ᜀᜅ᜔ ᜃᜆᜓᜏᜒᜍᜈ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜈᜄ᜔ᜉᜉᜇᜃᜒᜎ ᜐ ᜁᜐᜅ᜔ ᜊᜌᜈ᜔" ("Ang katuwiran ay nagpapadakila sa isang bayan") bilang pagtukoy sa Kawikaan 14:34.

Maaari ring paliwanagin ng impluwensya ng Baybayin sa paggusto ng paggawa ng mga akronima mula sa mga paunang pares ng katinig at hatinig ng mga salitang sangkap, sa halip ng karaniwang paggamit ng unang titik lamang.

Pana-panahong nnaimungkahi ang iilang panukalang-batas na nilalayong itaguyod itong sistema ng pagsulat, ngunit walang isa man ay naisabatas. Kabilang dito ang "National Writing System Act" (House Bill 1022[24]/Senate Bill 433[25]).

Palatitikan[baguhin | baguhin ang batayan]

Halimbawa ng mga glipo (gawang-kamay o istilong panggayak) para sa mga letrang batay
Nagsasariling patinig Batay na katinig (na may ipinahiwatig na patinig a)
aa i/ei/e u/ou/o kaka gaga nganga tata dada/ra nana papa baba mama yaya lala wawa sasa haha


Kumpulan ng titik (nagsasariling patinig, o katinig + opsyonal na tuldik)
patinig
kudlit

a
i

e

u

o

k
/k/ ᜃ᜔
ka
ki

ke

ᜃᜒ
ku

ko

ᜃᜓᜓ
g
/g/ ᜄ᜔
ga
gi

ge

ᜄᜒ
gu

go

ᜄᜓ
ng
/ŋ/ ᜅ᜔
nga
ngi

nge

ᜅᜒ
ngu

ngo

ᜅᜓ
t
/t/ ᜆ᜔
ta
ti

te

ᜆᜒ
tu

to

ᜆᜓ
d/r
/d/ /r/ ᜇ᜔
da/ra
di/ri

de/re

ᜇᜒ
du/ru

do/ro

ᜇᜓ
n
/n/ ᜈ᜔
na
ni

ne

ᜈᜒ
nu

no

ᜈᜓ
p
/p/ ᜉ᜔
pa
pi

pe

ᜉᜒ
pu

po

ᜉᜓ
b
/b/ ᜊ᜔
ba
bi

be

ᜊᜒ
bu

bo

ᜊᜓ
m
/m/ ᜋ᜔
ma
mi

me

ᜋᜒ
mu

mo

ᜋᜓ
y
/y/ ᜌ᜔
ya
yi

ye

ᜌᜒ
yu

yo

ᜌᜓ
l
/l/ ᜎ᜔
la
li

le

ᜎᜒ
lu

lo

ᜎᜓ
w
/w/ ᜏ᜔
wa
wi

we

ᜏᜒ
wu

wo

ᜏᜓ
s
/s/ ᜐ᜔
sa
si

se

ᜐᜒ
su

so

ᜐᜓ
h
/h/ ᜑ᜔
ha
hi

he

ᜑᜒ
hu

ho

ᜑᜓ

Tandaan na ang unang hanay ng mga kumpulan (na may virama) "+" ay huling dagdag sa orinihal na sulat na ipinakilala ng mga Kasila. At ipinakilala ang isa pa " ᜴" ni Antoon Postma.

Bantas at baybay[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang pagsulat sa Baybayin ay gumagamit lamang ng dalawang bantas (isa lang dati), ang Pilipinong solo () (nagsisilbi ngayon bilang kuwit, o paghati ng taludtod sa panulaan) at dobleng bantas () (pangunahing bantas, nagsisilbi ngayon bilang tudok o pangwakas ng talata), na magkatulad sa mga solo at dobleng tanda-danda sa mga ibang sulating Bramiko. Ang ganitong mga tanda (na maaaring ipahayag nang patayo tulad ng mga Indikong danda, o pahilis tulad ng mga bantas na pahilis "/") ay pinag-isa sa mga sulating Pilipino at naisakodigo ng Unicode sa blokeng Hanunóo script.[26] Ayon sa kasaysayan, ang paghiwalay sa mga salita ay hindi ginamit sa mga tradisyonal na suporta, ngunit karaniwan ito ngayon.

Mga halimbawang pangungusap[baguhin | baguhin ang batayan]

  • ᜌᜋᜅ᜔ ᜇᜒ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜂᜈᜏᜀᜈ᜔᜵ ᜀᜌ᜔ ᜋᜄ᜔ ᜉᜃᜑᜒᜈᜑᜓᜈ᜔᜶
    Yamang ‘di nagkakaunawaan, ay mag-pakahinahon.
  • ᜋᜄ᜔ᜆᜈᜒᜋ᜔ ᜀᜌ᜔ ᜇᜒ ᜊᜒᜇᜓ᜶
    Magtanim ay 'di biro.
  • ᜋᜋᜑᜎᜒᜈ᜔ ᜃᜒᜆ ᜑᜅ᜔ᜄᜅ᜔ ᜐ ᜉᜓᜋᜓᜆᜒ ᜀᜅ᜔ ᜊᜓᜑᜓᜃ᜔ ᜃᜓ᜶
    Mamahalin kita hanggang sa pumuti ang buhok ko

Pagtitipon[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Sa Doctrina Christiana, ang mga titik ng Babayin ay pinagtipon (nang walang anumang koneksyon sa iba pang magkatulad na panitik, maliban sa pag-ayos ng mga patinig bago ang mga katinig) bilang:
    A, U/O, I/E; Ha, Pa, Ka, Sa, La, Ta, Na, Ba, Ma, Ga, Da/Ra, Ya, NGa, Wa.[27]
  • Sa Unicode, pinagtipon ang mga titik nang magkauugnay sa mga ibang painitik-Indiko, by phonetic proximity for consonnants:
    A, I/E, U/O; Ka, Ga, Nga; Ta, Da/Ra, Na; Pa, Ba, Ma; Ya, La, Wa, Sa, Ha.[28]

Mga halimbawa[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang pambansang awit ng Pilipinas, Lupang Hinirang, na isinulat ang mga panitik sa Baybayin.

Ama Namin[baguhin | baguhin ang batayan]

Panitik-Baybayin Panitik-Latin

ᜀᜋ ᜈᜋᜒᜈ᜔᜵ ᜐᜓᜋᜐᜎᜅᜒᜆ᜔ ᜃ᜵
ᜐᜋ᜔ᜊᜑᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜅᜎᜈ᜔ ᜋᜓ᜶
ᜋᜉᜐᜀᜋᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜃᜑᜇᜒᜀᜈ᜔ ᜋᜓ᜵
ᜐᜓᜈ᜔ᜇᜒᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜎᜓᜂᜊ᜔ ᜋᜓ᜵
ᜇᜒᜆᜓ ᜐ ᜎᜓᜉ᜵ ᜉᜇ ᜈᜅ᜔ ᜐ ᜎᜅᜒᜆ᜔᜶

ᜊᜒᜄ᜔ᜌᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜅᜌᜓᜈ᜔ ᜅ᜔ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜃᜃᜈᜒᜈ᜔ ᜐ ᜀᜇᜂ ᜀᜇᜂ᜵
ᜀᜆ᜔ ᜉᜆᜏᜇᜒᜈ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜀᜋᜒᜅ᜔ ᜋ᜔ᜅ ᜐᜎ᜵
ᜉᜇ ᜈᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜉᜉᜆᜏᜇ᜔ ᜈᜋᜒᜈ᜔ ᜐ ᜋ᜔ᜅ ᜈᜄ᜔ᜃᜃᜐᜎ ᜐ ᜀᜋᜒᜈ᜔᜶

ᜀᜆ᜔ ᜑᜓᜏᜄ᜔ ᜋᜓ ᜃᜋᜒᜅ᜔ ᜁᜉᜑᜒᜈ᜔ᜆᜓᜎᜓᜆ᜔ ᜐ ᜆᜓᜃ᜔ᜐᜓ᜵
ᜀᜆ᜔ ᜁᜀᜇ᜔ᜌ ᜋᜓ ᜃᜋᜒ ᜐ ᜋᜐᜋ᜶ ᜐᜒᜌ ᜈᜏ

Ama namin, sumasalangit ka,
Sambahín ang ngalan mo.
Mapasaamin ang kaharián mo,
Sundin ang loób mo,
Dito sa lupà, para nang sa langit.

Bigyán mo kamí ngayón ng aming kakanin sa arau-arau;
At patawarin mo kamí sa aming mga sala,
Para nang pagpapatawad namin sa mga nagkakasala sa amin.

At huwág mo kamíng ipahintulot sa tuksó,
At iadyâ mo kamí sa masama. Siya nawâ.

Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatang Pantao[baguhin | baguhin ang batayan]

Panitik-Baybayin Panitik-Latin
ᜀᜅ᜔ ᜎᜑᜆ᜔ ᜅ᜔ ᜆᜂ ᜀᜌ᜔ ᜁᜐᜒᜈᜒᜎᜅ᜔ ᜈ ᜋᜎᜌ

ᜀᜆ᜔ ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ᜉᜈ᜔ᜆᜌ᜔ ᜐ ᜃᜇᜅᜎᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜋ᜔ᜄ ᜃᜇᜉᜆᜈ᜔᜶

ᜐᜒᜎ ᜀᜌ᜔ ᜉᜒᜈᜄ᜔ᜃᜎᜓᜂᜊᜈ᜔ ᜅ᜔ ᜃᜆᜓᜏᜒᜇᜈ᜔ ᜀᜆ᜔ ᜊᜓᜇ᜔ᜑᜒ
ᜀᜆ᜔ ᜇᜉᜆ᜔ ᜋᜄ᜔ᜉᜎᜄᜌᜈ᜔ ᜀᜅ᜔ ᜁᜐᜆ᜔ ᜁᜐ ᜐ ᜇᜒᜏ ᜅ᜔ ᜉᜄ᜔ᜃᜃᜉᜆᜒᜇᜈ᜔᜶

Ang lahat ng tao'y isinilang na malaya

at pantay-pantay sa karangalan at mga karapatan.

Sila'y pinagkalooban ng katuwiran at budhi

at dapat magpalagayan ang isa't isa sa diwa ng pagkakapatiran.

Pambansang sawikain ng Pilipinas[baguhin | baguhin ang batayan]

Panitik-Baybayin Panitik-Latin
ᜋᜃᜇᜒᜌᜓᜐ᜔᜵
ᜋᜃᜆᜂ᜵
ᜋᜃᜃᜎᜒᜃᜐᜈ᜔᜵ ᜀᜆ᜔
ᜋᜃᜊᜈ᜔ᜐ᜶
Maka-Diyos,
Maka-Tao,
Makakalikasan, at
Makabansa.
ᜁᜐᜅ᜔ ᜊᜈ᜔ᜐ᜵
ᜁᜐᜅ᜔ ᜇᜒᜏ᜶
Isang Bansa,
Isang Diwa

Unicode[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang panulat na Baybayin ay bahagi ng pamantayang Unicode. Sa Unicode, ito ay tinatawag na Tagalog script at binigyan ng mga bilang na 1700-171F.

    0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
1700  
1710  




Tignan din[baguhin | baguhin ang batayan]

Talasanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. "Tagalog (Baybayin)". SIL International. Nakuha noong October 10, 2014.
  2. "Tagalog". Nakuha noong October 10, 2014.
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 Is Baybayin really a writing system in the entire pre-hispanic Philippines? What's the basis for making it a national writing system if pre-hispanic kingdoms weren’t homogenous?
  4. Scott 1984, pp. 57–58.
  5. Halili, Mc (2004). Philippine history. Rex. p. 47. ISBN 978-971-23-3934-9.
  6. Duka, C (2008). Struggle for Freedom' 2008 Ed. Rex. pp. 32–33. ISBN 978-971-23-5045-0.
  7. 7.0 7.1 Morrow, Paul. "Baybayin, the Ancient Philippine script". MTS. Sininop mula sa ang orihinal noong August 21, 2010. Nakuha noong September 4, 2008..
  8. Baybayin History, Baybayin, sininop mula sa ang orihinal noong June 11, 2010, nakuha noong May 23, 2010.
  9. Eleanor, Maria (16 July 2011). "Finding the "Aginid"". philstar.com. Nakuha noong 7 May 2017.
  10. Archives, University of Santo Tomas, sininop mula sa ang orihinal noong May 24, 2013, nakuha noong June 17, 2012.
  11. "UST collection of ancient scripts in 'baybayin' syllabary shown to public", Inquirer, nakuha noong June 17, 2012.
  12. UST Baybayin collection shown to public, Baybayin, nakuha noong June 18, 2012[patay na link].
  13. Miller, Christopher 2016. A Gujarati origin for scripts of Sumatra, Sulawesi and the Philippines. Proceedings of Berkeley Linguistics Society 36:376-91
  14. Caldwell, Ian. 1988. Ten Bugis Texts; South Sulawesi 1300-1600. PhD thesis, Australian National University, p.17
  15. Scott 1984, p. 210
  16. The Life, Death, and Resurgence of Baybayin
  17. Acharya, Amitav. "The "Indianization of Southeast Asia" Revisited: Initiative, Adaptation and Transformation in Classical Civilizations" (PDF). amitavacharya.com.
  18. Coedes, George (1967). The Indianized States of Southeast Asia. Australian National University Press.
  19. Lukas, Helmut (May 21–23, 2001). "1 THEORIES OF INDIANIZATIONExemplified by Selected Case Studies from Indonesia (Insular Southeast Asia)". International SanskritConference.
  20. Krom, N.J. (1927). Barabudur, Archeological Description. The Hague.
  21. 21.0 21.1 Smith, Monica L. (1999). ""INDIANIZATION" FROM THE INDIAN POINT OF VIEW: TRADE AND CULTURAL CONTACTS WITH SOUTHEAST ASIA IN THE EARLY FIRST MILLENNIUM C.E.". Journal of the Economic and Social History of the Orient. 42. (11–17). JSTOR 3632296.
  22. Krishna Chandra Sagar, 2002, An Era of Peace, Page 52.
  23. Munoz, Paul Michel (2006). Early Kingdoms of the Indonesian Archipelago and the Malay Peninsula. Continental Sales, Incorporated. p. 236. ISBN 9789814155670.
  24. "House Bill 1022" (PDF). 17th Philippine House of Representatives. 4 July 2016. Nakuha noong 24 September 2018.
  25. "Senate Bill 433". 17th Philippine Senate. 19 July 2016. Nakuha noong 24 September 2018.
  26. "Chapter 17: Indonesia and Oceania, Philippine Scripts" (PDF). Unicode Consortium. March 2020.
  27. "Doctrina Cristiana". Project Gutenberg.
  28. Unicode Baybayin Tagalog variant

Kaugnay na mga artikulo sa labas ng Wiki[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga font na maaaring i-download[baguhin | baguhin ang batayan]