Talaan ng mga salitang hiniram ng Tagalog

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Pinayaman ng wikang Tagalog ang bokabularyo nito mula nang mabuo ito mula sa Austronesyong ugat nito sa pagkukuha ng mga salita mula sa Malay, Hokkien, Kastila, Nahuatl, Ingles, Sanskrito, Tamil, Hapones, Arabe, Persa, at Quechua.

Kastila[baguhin | baguhin ang wikitext]

Naghiram ang wikang Filipino ng mga salitang Kastila bilang resulta ng 333 taon ng paghahantad sa wikang Kastila. Sa kanilang pagsusuri ng Talahuluganang Pilipino-Ingles ni José Villa Panganiban, itinawag-pansin ni Llamzon at Thorpe (1972) na 33% ng mga salitang ugat ang nagmula sa Kastila. Dahil hindi isiniwalat ng nabanggit na pagsusuri ang dalas ng paggamit ng mga salitang ito ng mga katutubong nagsasalita, isang pag-aaral ang isinagawa ni Antonio Quilis upang maintindihan ang porsiyento ng mga salitang hango sa Kastila na ginagamit ng mga Pilipino sa mga pang-araw-araw na usapan. Sa kanyang pagsusuri, anupat inilathala ang resulta para sa Tagalog noong 1973 at Sebwano noong 1976, nalaman na 20.4% ng leksikon na ginamit ng mga nagtatagalog ang nagmula sa Kastila, habang 20.5% naman ito para sa mga nagsesebwano.[1]:391–393 Ayon kay Patrick O. Steinkrüger, depende sa uri ng teksto, halos 20% ng bokabularyo sa tekstong Tagalog ang nagmula sa Kastila.[2]:213 Sa isang pagsusuri ng korpus ng wikang Tagalog na binubuo ng pasumalang balita, at mga artikulong piksiyon at di-piksiyon na inilathala mula 2005 hanggang 2015, nalaman ni Ekaterina Baklanova na bumubuo ang salitang hango sa Kastila ng 20% ng leksikon na ginagamit.[3] Isang halimbawa ang pangungusap sa ibaba kung saan pahilis ang mga salitang hango sa Kastila (nakapanaklong ang orihinal):

"Puwede (Puede) ba akong umumpo sa isang silya (silla) sa tabi ng bintana (ventana) habang nasa biyahe (viaje) tayo sa eroplano (aeroplano)?"

Dahil sa pagkupkop ng alpabetong Abakada noong 1940,[4] nagbago ang baybay ng karamihan sa mga salita sa wikang Filipino na hango sa Kastila. Nareporma ang mga baybay ng salitang hango sa Kastila ayon sa mga patakaran ng bagong ortograpiya. Kabilang sa mga halimbawa ang:

agila (mula sa Kast. águila), alkalde (mula sa Kast. alcalde), bakuna (mula sa Kast. vacuna), banyo (mula sa Kast. baño), baso (mula sa Kast. vaso), biktima (mula sa Kast. víctima), bintana (mula sa Kast. ventana), bisita (mula sa Kast. visita), biyahe (mula sa Kast. viaje), braso (mula sa Kast. brazo), demokrasya (mula sa Kast. democracia), diyaryo (mula sa Kast. diario), estudyante (mula sa Kast. estudiante), heneral (mula sa Kast. general), hustisya (mula sa Kast. justicia), kama (mula sa Kast. cama), kambiyo (mula sa Kast. cambio de marcha), keso (mula sa Kast. queso), kutsara (mula sa Kast. cuchara), kuwarto (mula sa Kast. cuarto), kuwento (mula sa Kast. cuento), lababo (mula sa Kast. lavabo), mensahe (mula sa Kast. mensaje), meryenda (mula sa Kast. merienda), mikrobyo (mula sa Kast. microbio), niyebe (mula sa Kast. nieve), panyo (mula sa Kast. paño), pila (mula sa Kast. fila), plema (mula sa Kast. flema), presyo (mula sa Kast. precio), prinsesa (mula sa Kast. princesa), reseta (mula sa Kast. receta médica), reyna (mula sa Kast. reina), serbisyo (mula sa Kast. servicio), sinturon (mula sa Kast. cinturón), teklado (mula sa Kast. teclado), telebisyon (mula sa Kast. televisión), tinidor (mula sa Kast. tenedor), trabaho (mula sa Kast. trabajo), tuwalya (mula sa Kast. toalla) at yelo (mula sa Kast. hielo).[1][5][6][7]

Dumaan ang mga ibang salitang hiram sa mga pagbabago sa ponolohiya. May mga patinig na nagbago sa ilang mga salitang Kastila noong hiniram sila sa wikang Filipino, kagaya ng pagpapalit ng patinig /i/ ng /a/ sa salitang Filipino na paminta na nagmula sa salitang Kastila na pimienta,[5] at pagpapalit ng pre-nasal na /e/ ng /u/ sa mga ilang salita katulad ng unano (mula sa Kast. enano) at umpisa (mula sa Kast. empezar). Indinagdag ang protetikong /a/ sa mga salitang alisto (mula sa Kast. listo) and aplaya (from Sp. playa).[8] Natanggalan ng patinig ang mga ibang salita, hal., pusta (mula sa Kast. apostar), tarantado (mula sa Kast. atarantado), kursonada (mula sa Kast. corazonada), Pasko (mula sa Kast. Pascua) at labi (mula sa Kast. labio).[5]

Maoobserbahan din ang mga pagbabago sa katinig sa ilan sa mga salitang Kastila noong hiniram sila ng wikang Filipino. Makikita ang pagpapalit ng katinig [r] ng [l] sa mga sumusunod na salita:

albularyo (mula sa Kast. herbolario), alma (mula sa Kast. armar), almusal (mula sa Kast. almorzar), asukal (mula sa Kast. azúcar), balbas (mula sa Kast. barba), bandila (mula sa. Kast. bandera), dasal (mula sa Kast. rezar), hibla (mula sa Kast. hebra), hilo (mula sa Kast. giro), hulma (mula sa Kast. ahormar), kasal (mula sa Kast. casar), kumpisal (mula sa Kast. confesar), litratista (mula sa Kast. retratista), litrato (mula sa Kast. retrato), multo (mula sa Kast. muerto), nunal (mula sa Kast. lunar), pastol (mula sa Kast. pastor) at pasyal (mula sa Kast. pasear).

Maoobserbahan ang pagkawala ng ponemang /l/ sa salitang kutson sa Filipino na nagmula sa colchón sa Kastila. Maoobserbahan ang pagkawala ng ponemang /t/ sa mga salitang Filipino na talino[9] (mula sa Kast. talento) at tina[10] (mula sa Kast. tinta). Natanggalan din ang mga ilang salitang hango sa Kastila ng katinig o pantig noong hiniram sa Tagalog tulad ng limos (mula sa Kast. limosna), masyado (mula sa Kast. demasiado), posas (mula sa Kast. esposas), restawran[11] (mula sa Kast. restaurante), riles (mula sa Kast. carriles), sindi (mula sa Kast. encender) at sintunado (mula sa Kast. desentonado).[1]

Noong panahon ng Renasimiyento, /j/ ang pagbigkas ng digrapong [ll] sa wikang Kastila at makikita ito sa pagbigkas at pagbaybay ng mga salitang Tagalog hango sa Kastila na ipinakilala bago ang ika-19 na siglo, kung saan naging [y] ang digrapong [ll] sa Tagalog. Ganito ang kaso sa mga salitang barya (mula sa Kast. barilla[12]), kabayo (mula sa Kast. caballo), kutamaya (mula sa. Kast. cota de malla), lauya (mula sa Kast. la olla), sibuyas (mula sa Kast. cebollas) at tabliya o tablea (mula sa Kast. tablilla de chocolate). Marahil ipinakilala (o muling ipinakilala) ang mga salitang hango sa Kastila kung saan binibigkas ang digrapong [ll] bilang /lj/ sa Tagalog noong ika-19 na siglo.[13]:308 Kabilang sa mga halimbawa ang apelyido (mula sa Kast. apellido), balyena (mula sa Kast. ballena), kalye (mula sa Kast. calle), kutsilyo (mula sa Kast. cuchillo), makinilya (mula sa Kast. maquinilla de escribir), sepilyo (mula sa Kast. cepillo de dientes), silya (mula sa Kast. silla) at sigarilyo (mula sa Kast. cigarrillo). Mayroon ding mga bihirang kaso ng mga duplikado sa Tagalog na nagmula sa parehong etimolohikal na ugat sa Kastila na kapwa nagpapakita ng impluwensya ng Renasiymentong /j/ at ang huling /λ/ na tunog, tulad ng kaso ng salitang kapares sa Tagalog na laryo at ladrilyo, kapwa mula sa Kast. ladrillo.[14] Mayroon ding mga halimbawa kung saan naging [l] ang digrapong [ll] sa Kastila noong hiniram ng Tagalog. Ganito ang kaso sa mga sumusunod na salita: kulani (mula sa Kast. collarín[13]:318-319), kursilista (mula sa Kast. cursillista) at uling (mula sa Kast. hollín[6]:86).

Nakikita ang mga natitirang impluwensya ng /ʃ/ ng Lumang at Gitnang Kastila sa ilan ng mga salitang hiniram ng Tagalog mula sa Kastila, kung saan ang tunog /ʃ/ ay naging /s/ sa Tagalog. Kabilang sa mga halimbawa ang relos (mula sa Kast. reloj, /reˈloʃ/ ang pagbigkas sa Gitnang Kastila) sabon (mula sa Kast. jabón, /ʃaˈbon/ ang pagbigkas sa Gitnang Kastila), saro (mula sa Kast. jarro, /ˈʃaro/ ang pagbigkas sa Gitnang Kastila), sugal (mula sa Kast. jugar, /ʃuˈgar/ ang pagbigkas sa Gitnang Kastila) at tasa (mula sa Kast. tajar, /taˈʃar/ ang pagbigkas sa Gitnang Kastila).[13]:307[15] Mayroon ding mga salitang hiram sa Tagalog na may bigkas na nagpapaaninag ng pagbabago ng /ʃ/ ng Gitnang Kastila tungo sa /x/ ng Modernong Kastila. Ang tunog /x/ ng Modernong Kastila ay isinasalin bilang [h] sa Tagalog na siyang pamantayang pagbigkas sa mga ibang diyalekto ng Kastila. Kabilang sa mga halimbawa ng kaso ang ahedres (mula sa Kast. ajedrez), anghel (mula sa Kast. ángel), halaya (mula sa Kast. jalea), hardin (mula sa Kast. jardín), hepe (mula sa Kast. jefe), kahera at kahero (mula sa Kast. cajera at cajero) at kahon (mula sa Kast. cajón). Mayroon ding mga bihirang kaso ng mga doblete na nagpapakita ng mga impluwensya ng /ʃ/ ng Gitnang Kastila at /x/ ng Modernong Kastila tulad ng halimbawa ng muson at muhon sa Tagalog (pareho mula sa Kast. mojón) at relos at relo (pareho mula sa Kast. reloj).

Mayroong tambalang salita na batya't palo-palo, isang parirala sa negosyo ng paglalaba kung saan marami ang mga salitang Kastila. Kinuha ang mga salita mula sa Kastilang batea para sa "banyera" at palo para sa "tungkod", na maaaring isipin na hindi nanggaling sa Kastila ng isang karaniwang Pilipino dahil sa pandiwang palo sa wikang Tagalog.

Nagbago ang kahulugan ng mga ilang salitang hiram, tulad ng kursonada (corazonada, na orihinal na nangahulugang "kutob"), na nangangahulugang "ninanasang bagay"; sospetsoso (sospechoso) na nangangahulugang "kahina-hinalang tao" at hindi ang "suspek" tulad ng orihinal; insekto (insecto) na may parehong kahulugan pa rin ngunit tumutukoy rin sa isang "pesteng mapayasong tao"; o kahit sige (sigue), isang salitang Kastila para sa "magpatuloy" o "sundin", na naintindihan na ngayong ng marami bilang "okey" o "tuloy lang".

Ikinakabit ang mga ibang Kastilang panlapi sa mga salitang Tagalog para makabuo ng mga bagong salita. Kabilang sa mga halimbawa ang pakialamero (mula sa Tag. pakialam, at sa Kast. hulaping –ero, paksang panlalaki); majongero ("mahjong", mula sa Tsino, at ang Kast. hulaping –ero); basketbolista, boksingero. Ang daisysiete ay paglalaro ng salita at portmanteau ng daisy sa Ingles at diecisiete sa Kastila ("labimpito"), na may kahulugang magiliw at kanais-nais na dalaga (na menor de edad, 17 anyos). Isang halimbawa ang bastusing katawan (Kast.: basto -> bastos & Tag.: katawan) ng dalawang kataga para sa napakaseksing katawan.

May impluwensiya pa rin ang wikang Kastila sa pagbubuo ng bagong salita sa Tagalog, hal., alaskador ("Alaska" + Kast. hulaping –ador); berde (verde = "luntian", na may kahulugang "katatawanang bulgar", isang literal na salin ng green(-minded) sa Pilipinong Ingles; na hindi madaling nauunawaan sa Espanya o alinmang bansa sa Amerikang Latino.

Impluwensya ng Kastila sa morposintaks ng Tagalog[baguhin | baguhin ang wikitext]

Bagama't napakaliit ang impluwensya ng Kastila sa morposintaks ng wikang Tagalog,[2]:211 may mga ginagamit na salitang hango sa Kastila na nakapagbago sa palaugnayan ng Tagalog.[16] Makikita ang mga malilinaw na impluwensya ng Kastila sa morposintaks ng paghahambing at pag-iiral ng mga pamaraan at pangatnig,[2]:211 gaya ng tatalakayin nang mas detalyado sa ibaba.

Kumusta bilang salitang pananong sa Tagalog[baguhin | baguhin ang wikitext]

Hindi nagmumula sa Kastila ang lahat ng mga salitang pananong sa Tagalog maliban sa kumusta. Nagmula ang salitang kumusta sa ¿cómo está? sa Kastila na nagsisilbi bilang salitang pananong sa Tagalog na ginagamit bilang kapalit ng pang-uring panlarawan o kondisyonal.[17] Maaari ring gamitin ang kumusta bilang pambati (parang Hello! sa Ingles) o bilang pandiwa (mangumusta, kumustahin).

Mga katagang panularan mula sa Kastila[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Tagalog ay may ilang katagang panularan na may etimolohiya mula sa Kastila. Ginagamit ang salitang mas (mula sa Kast. más), kasabay ng mga iba pang katapat (kaysa + katagang sa, sa, kay) bilang katagang panularan ng di-pagkakatulad.[18] Ang kumpara[19] (mula sa Kast. comparado) ay isa pang katagang panularan ng di-pagkakatulad na kadalasang sinusundan ng katagang sa. Panghuli, ginagamit ang salitang pareho (mula sa Kast. parejo), na kadalasang dinudugtungan ng -ng, bilang katagang panularan ng pagkakatulad.[20]

Mga modal ng Tagalog mula sa Kastila[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mayroong mga iilang salitang nagmula sa Kastila na nakakuha ng tungkulin bilang mga modal sa Tagalog. Ang mga modal sa Tagalog, kabilang yaong mga may palaugatan sa Kasila, ay maaaring uriin sa dalawang pangunahing grupo: ang mga salitang nagtutupad ng deontikong modalidad (yaon ay, mga modal ukol sa pagpapahayag ng inklinasyon, obligasyon at abilidad) at mga salitang nagtutupad ng epistemikong modalidad (yaon ay, mga modal ukol sa antas ng katunayan).

Natutupad ang deontikong modalidad sa Tagalog sa pamamagitan ng mga salitang isinabalarila ni Paul Schachter at Fe T. Otanes bilang mga "pandiwang huwad".[21] Isang halimbawa ng Tagalog na deontikong modal mula sa Kastila ang gusto (mula sa Kast. gusto), na ginagamit bilang pantukoy ng pagkiling o pagnanais. Itinuturing na mas ginagamit ang gusto kaysa sa kanyang mga kauri tulad ng nais o ibig, dahil nauunawaan ang mga huling nabanggit bilang mas pormal kaysa sa gusto at mas ginagamit sa pagsusulat kaysa sa pagsasalita. Isa pang halimbawa ang puwede (mula sa Kast. puede), na ginagamit upang ipahayag ang pahintulot o kakayahan. Magkasabay umiiral ang salitang puwede sa kanyang katumbas na hindi nagmula sa Kastila, maaari, at itinuturing na kaunti lamang ang pagkakaiba ng dalawang pandiwang huwad sa semantiko. Mas kolokyal at di-gaanong pormal lamang ang puwede kumpara sa maaari.[22]

Natutupad ang epistemikong modalidad sa Tagalog sa pamamagitan ng mga salitang nagsisilbi bilang malapang-abay. Ang mga salitang ito, kapag ginagamit bilang mga modal, ay karaniwang inuugnay sa sugnay na isinasamodal nila sa pamamagitan ng mga pang-angkop -ng o na. Ang isang halimbawa ng epistemikong modal mula sa Kastila na ginagamit upang ipahayag ang mataas na antas ng probabilidad ay sigurado + -ng (mula sa Kast. seguro + -ado), na itinuturing bilang salitang kasingkahulugan sa tiyak. Ang salitang siguro (mula sa Kast. seguro) ay isang epistemikong modal na nagmamarka ng katamtamang antas ng probabilidad, na magkasingkahulugan sa marahil. Ang salitang siguro ay tinutukoy rin ni Ekaterina Baklanova, isang dalubwika, bilang markador ng diskurso sa Tagalog na nagmula sa Kastila, at sa gayon ay nagkakaiba sa mga pag-aangkin ng mga ibang iskolar tulad ni Patrick Steinkrüger na wala sa mga mararaming markador ng diskurso sa Tagalog ay nagmumula sa Kastila.[23] Katulad din sa Tagalog, ang salitang siguro ay itinuturing din bilang klitikong malapang-abay sa Sebwano[24] at sa Minasbate.[25] Ang posible + -ng (mula sa Kast. posible), ay isang epistemikong modal sa Tagalog na nagmamarka ng mababang antas ng probabilidad. Kabilang sa mga halimbawa ng mga epistemikong modal ng Tagalog mula sa Kastila na nagmamarka ng labis na antas ng katindihan ang masyado + -ng (mula sa Kast. demasiado) at sobra + -ng (mula sa Kast. sobra) habang nagmamarka ang medyo (mula sa Kast. medio) ng katamtamang antas ng katindihan.

Mga pangatnig ng Tagalog mula sa Kastila[baguhin | baguhin ang wikitext]

May mga iilang pangatnig sa Tagalog na may Kastilang palaugatan. Pinalitan ng o, isang pangatnig na pamukod (mula Kast. o) ang "kun", ang katutubong katapat sa lumang Tagalog,[26] kaya lumpias na ang huling nabanggit. Ang dalawang pangatnig na paninisay sa Tagalog na nagmula sa Kastila ay pero (from Kast. pero) at kaso (mula sa Kast. caso),[27] kapwa itinuturing na magkasingkahulugan sa kanilang mga katutubong katapat ngunit, subalit, atbp.

Mga salitang hiram na nagbagong-semantika[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong inadopta sa Tagalog, nagbagong-semantika o nagbagong-kahulugan ang iilang mga terminong nagmula sa Kastila. Sinasabing nagbagong-semantika ang isang salitang hiram kung ang kanyang kahulugan ay lumilihis sa orihinal na kahulugan ng salita sa pinagmulang wika (sa kasong ito, Kastila). Ang isang uri ng pagbabagong-semantika ay ang tinatawag na pagkikitid-semantika, na isang pangyayari sa lingguwistika kung saan ang kahulugan ng isang salitang nagmula sa Kastila ay nagtamo ng di-gaanong pangkalahatang o ingklusibong kahulugan sa Tagalog. Nagkakaroon ng pagkikitid-semantika kapag nagiging mas tiyak ang paggamit ng isang salita. Halimbawa, ang salitang kuryente ay nagmumula sa Kastilang , na isang pangkalahatang termino na pantukoy sa anumang agos, de-kuryente man o hindi. Noong isinama ang salitang corriente sa Tagalog bilang kuryente, kumitid-semantika ito at naging limitado ang paggamit nito sa pagtukoy sa dagibiting agos, di-gaya ng kanyang katapat sa Kastila. Isa pang halimbawa ng pagkikitid-semantika ay ang salitang ruweda, isang salitang nagmula sa Kastilang rueda na tumutukoy sa anumang uri ng gulong. Noong isinama ito sa Tagalog, naging mas tiyak ang paggamit nito at naging limitado ang kanyang kahulugan sa sasakyang pangkarnabal.

Maaari ring magkaroon ng pagbabagong-semantika sa pamamagitan ng pakikialam ng isa pang wika, kadalasan ang wikang Ingles. Maaaring magresulta ang pangyayaring ito sa bagong interpretasyon ng isang salitang nagmula sa Kastila sa pagpapaugnay nito sa isang kahulugan sa Ingles kapag naging bahagi ito ng Tagalog. Isang halimbawa ang salitang libre, na nagmula sa pagsasalin sa Kastila ng free sa Ingles, ngunit ginagamit sa Tagalog na may kahulugang "walang gastos o bayad", isang paggamit na ituturing bilang mali sa Kastila dahil mas angkop ang salitang gratis. Isa pang halimbawa ang salitang iskiyerda, na nagmula sa Kastilang izquierda na nangangahulugang "kaliwa", ngunit ginagamit ito sa Tagalog na may kahulugang "tumalilis".

Narito ang talaan ng mga salitang nagmula sa Kastila na nagbagong-semantika noong naging bahagi ng Tagalog:

Tagalog Salitang pinagmulan sa Kastila Katumbas sa Kastila
Alahero Alhajero ("kahon ng alahas") Joyero
Algodon[28] Algodon ("bulak") Pagapa; pez blanco
Almohadilya[29] Almohadilla ("maliit na unan") Alfombrilla para el ratón o mouse
Almusal Almorzar ("magtanghalian") Desayuno
Asar[30] Asar ("ihawin") Molestar
Bahura Bajura ("baybayin" o "mababaw na tubig") Arrecife coralina
Barkada Barcada ("lulan ng bangka" o "biyahe sa bangka") Pandilla de amigos o camaradas
Basta Basta ("sapat") Siempre y cuando; siempre que
Bida Vida ("buhay") Protagonista
Biskotso Bizcocho ("mamon") Pan tostado
Bulsa Bolsa ("bag") Bolsillo
Dehado Dejado ("naiwan" o "walang-ingat") Desfavorecido; desaventajado
Delikado Delicado ("maselan") Peligroso
Dilihensiya Diligencia ("sipag" o "bilin") Pedir un préstamo
Disgrasya Desgracia ("kasawian") Accidente
Diskarte Descarte ("iwaksi") Ingeniosidad; capacidad de improvisación
Gisado Guisado ("nilaga") Salteado
Harana Jarana ("kaguluhan", "pakikisalu-salo" o

"walang-taros na pagsasaya")

Serenata
Hepe Jefe ("puno" o "amo") Comisario; jefe de policía
Impakto Impacto ("salpok" o "dagok") Espíritu maligno
Inutil Inútil ("walang silbi") Sexualmente impotente
Iskiyerda Izquierda ("kaliwa") Irse de; abandonar
Kabayo Caballo ("koda") Tabla de planchar
Kabisera Cabecera ("ulo" o "ulunan ng kama") Capital; ciudad cabecera
Kakawate Cacahuate ("mani") Madre de cacao
Kasilyas Casillas ("kubikulo") Baño
Konyo Coño ("salitang bulgar at masama") De clase alta
Kubeta Cubeta ("balde") Baño
Kulebra Culebra ("ahas") Culebrilla; herpes zóster
Kursonada Corazonada ("kutob") Deseo del corazón
Kuryente Corriente ("daloy") Electricidad; corriente eléctrica
Labakara Lavacara ("hilamusan") Toalla de tocador
Lakwatsa Cuacha ("dumi") Vaguear; holgazanear; hacer novillos
Lamyerda Mierda ("dumi") Vaguear; holgazanear; hacer novillos
Libre Libre ("malaya") Gratis
Liyamado Llamado ("tinawagan", "pinangalanan" o

"itinalaga")

Favorecido
Mantika Manteca ("mantikilya") Aceite
Muta Mota ("batik" o "dumi") Legaña
Palengke Palenque ("istakada" o "bakod") Mercado
Palitada Paletada ("sanpala" o "sandulos") Yeso
Papagayo Papagayo ("loro") Cometa
Parada Parada ("hinto") Desfile
Parol Farol ("ilawan", "lampara" o "ilaw sa kalye") Estrella navideña
Parolero Farolero ("tagapagsindi ng lampara") Artesano de estrellas navideñas
Pasamano Pasamano ("dalaydayan") Alféizar, repisa de la ventana
Pitso Pecho ("dibdib" o "suso") Pechuga de pollo
Postiso Postizo ("huwad" o "nababakas") Prótesis dental; dentadura postiza
Putahe Potaje ("nilagang gulay o sopas") Plato
Rebentador Reventador ("manunulsol") Petardo
Rekado Recado ("mensahe" o "bilin") Especia; condimiento
Ruweda[31] Rueda ("gulong") Rueda de la fortuna
Semilya Semilla ("binhi") Semen
Sentido Sentido ("diwa" o "kahulugan") Templo; sien
Siguro Seguro ("sigurado") Quizás; probablemente
Silindro Cilindro ("silinder") Armónica
Sintas Cintas ("laso", "teyp" o "sinturon") Cordón de zapato; cintas para zapatos
Siyempre Siempre ("palagi") Por supuesto
Suplado Soplado ("hinanginan" o "pinapintog") Presuntuoso, arrogante
Suporta Soportar ("pagtiisan") Apoyo
Sustansya Sustancia (meaning "substance") Sustancia nutritiva; nutriente
Tirada Tirada ("ihagis" o "bilang ng nalimbag") Diatriba
Todas Todas ("lahat") Matar
Todo Todo ("lahat", "buong", "bawat", atbp.) Al máximo
Tosino Tocino ("bacon") Carne curada endulzada
Tsamporado Champurrado ("atole batay sa tsokolate") Arroz al chocolate
Tsika Chica ("babae") Chisme
Turon Turrón ("nougat") Rollo de platano frito
Tuwalya Toalla ("tuwalya") Mondongo; tripa; callos

Mga salitang nagmula sa mga pangmaramihang pangngalan sa Kastila[baguhin | baguhin ang wikitext]

Lumilitaw ang iilan sa mga salitang hiniram ng Tagalog sa Kastila sa kanilang pangmaramihang anyo, minamarka ng -s o -es. Gayunman, sa Tagalog, hindi itinuturing bilang pangmaramihan ang mga ganitong salita at katulad ng mga katutubong salita sa Tagalog, kailangang magdagdag ng mga, ang markador ng pangmaramihan, sa unahan ng salita.[32] Halimbawa, ang salitang butones (mula sa Kast. botones) ay itinuturing bilang isahan sa Tagalog at ang kanyang anyong pangmaramihan ay mga butones.

Salitang Tagalog Salitang Kastila Kahulugan sa Kastila
Alahas Alhaja (maramihan: alhajas) Alahas; hiyas
Alkatsopas Alcachofa (maramihan: alcachofas) Alkatsopas (Cynara scolymus)
Aratiles Dátil (maramihan: dátiles) Datilero (Phoenix dactilyfera)
Armas Arma (maramihan: armas) Sandata; braso
Balbas Barba (maramihan: barbas) Balbas
Banyos Baño (maramihan: baños) Banyo; paliguan
Bayabas Guayaba (maramihan: guayabas) Bayabas (Psidium guajava)
Beses Vez (maramihan: veces) Beses
Boses Voz (maramihan: voces) Boses; tinig
Butones (bar. bitones) Botón (maramihan: botones) Butones
Datos Dato (maramihan: datos) Katotohanan; detalye; piraso ng impormasyon; datos
Garbansos Garbanzo (maramihan: garbanzos) Garbansos (Cicer arietinum)
Gastos Gasto (maramihan: gastos) Gastos; gugol; paggasta
Gisantes Guisante (maramihan: guisantes) Tsitsaro (Pisum sativum)
Guwantes Guante (maramihan: guantes) Guwantes
Kalatas[33] Carta (maramihan: cartas) Sulat; talangguhit; karta
Kamatis Tomate (maramihan: tomates) Tomato (Lycopersicum esculentum)
Kasilyas Casilla (maramihan: casillas) Kubikulo; kubol
Kastanyas Castaña (maramihan: castañas) Kastanyas (Castanea spp.)
Kostilyas Costilla (maramihan: costillas) Rib
Kubyertos Cubierto (maramihan: cubiertos) Kubyertos
Kuwerdas Cuerda (maramihan: cuerdas) Lubid; tali; kuwerdas
Kuwintas Cuenta (maramihan: cuentas) Hiyas
Kuwitis Cohete (maramihan: cohetes) Kuwitis
Labanos Rabano (maramihan: rabanos) Labanos (Raphanus sativus)
Lansones Lanzón[34] (maramihan: lanzones) P. Kast. para sa Lansium domesticum
Letsugas Lechuga (maramihan: lechugas) Lettuce (Lactuca sativa)
Manggas Manga (maramihan: mangas) Manggas
Mansanas Manzana (maramihan: manzanas) Mansanas (Malus domestica)
Materyales Material (maramihan: materiales) Materyales
Medyas Media (maramihan: medias) Medyas
Opisyales Oficial (maramihan: oficiales) Opisyales
Oras Hora (maramihan: horas) Oras (sukat ng panahon)
Panderetas Pandereta (maramihan: panderetas) Panderetas
Palanas[33] Plana (maramihan: planas) Kapatagan
Papeles Papel (maramihan: papeles) Papel
Patatas Patata (maramihan: patatas) Patatas (Solanum tuberosum)
Pares Par (maramihan: pares) Pair
Pasas Pasa (maramihan: pasas) Pasas
Pastilyas Pastilla (maramihan: pastillas) Pilduras; tableta; kendi
Peras Pera (maramihan: peras) Peras (Pyrus spp.)
Perlas Perla (maramihan: perlas) Perlas
Pilduras Pildora (maramihan: pildoras) Pilduras; tableta
Pohas Foja (maramihan: fojas) Pohas
Posas Esposa (maramihan: esposas) Posas
Presas Presa (maramihan: presas) Presas (Fragaria x ananassa)
Prutas Fruta (maramihan: frutas) Prutas
Pulbos Polvo (maramihan: polvos) Alikabok; pulbos
Pulseras Polvo (maramihan: pulseras) Pulseras
Puntos Punto (maramihan: puntos) Tuldok; punto; puntos (paligsahan)
Rehas Reja (maramihan: rejas) Rehas
Riles Carril (maramihan: carriles) Landas; daanan
Rosas Rosa (maramihan: rosas) Rose (Rosa spp.)
Salas Sala (maramihan: salas) Sala
Sapatos Zapato (maramihan: zapatos) Sapatos
Sardinas Sardina (maramihan: sardinas) Sardinas (Clupeidae)
Senyales Señal (maramihan: señales) Senyas; tanda
Senyas Seña (maramihan: señas) Senyas; tanda
Sibuyas Cebolla (maramihan: cebollas) Sibuyas (Allium cepa)
Sigarilyas Seguidilla[35] (maramihan: seguidillas) P. Kast. para sa Psophocarpus tetragonolobus
Silahis[36] Celaje (maramihan: celajes) Kulumpon ng ulap
Singkamas Jícama (maramihan: jícamas) Singkamas (Pachyrhizus erosus)
Sintas Cinta (maramihan: cintas) Laso; teyp; puntas
Sintomas Síntoma (maramihan: síntomas) Sintomas
Sopas Sopa (maramihan: sopas) Sabaw
Sorbetes Sorbete (maramihan: sorbetes) Sorbetes
Tsinelas Chinela (maramihan: chinelas) Tsinelas
Tsismis Chisme (maramihan: chismes) Chismis
Ubas Uva (maramihan: uvas) Ubas (Vitis spp.)
Uhales Ojal (maramihan: ojales) Uhales
Uhas Hoja (maramihan: hojas) Dahon

Mga salitang nagmula sa mga pandiwa ng Kastila[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ikinapit ang iilang pandiwa ng Kastila sa Tagalog. Karamihan sa mga ito ay nasa anyong pawatas na kakikitaan ng pagtanggal ng huling /r/, tulad ng salitang intindi na nagmula sa entender, isang Kastilang pandiwa.[37] Makikita rin ito sa mga pandiwa ng Chavacano na nagmula sa Kastila at maipangangatuwiran na nagmula ang mga salitang ito sa ibinagong anyo ng Kastila (Chavacano o isang pidgin).[38] Maaaring tingnan ang isang talaan ng mga salitang hiram na ito. Sa kabilang panig, noong ikinapit sa Tagalog, ang huling /r/ ng mga pandiwang Kastila sa kani-kanilang anyong pawatas ay nagigigng /l/. Gayon ang kalagayan ng mga sumusunod na salitang hiram: almusal (mula sa Kast. almorzar), dasal (mula sa Kast. rezar), duplikal (mula sa Kast. repicar[39]), kasal (mula sa Kast. casar), kumpisal (mula sa Kast. confesar), minindal (mula sa Kast. merendar), pasyal (mula sa Kast. pasear) at sugal (mula sa Kast. jugar). Sa mga ilang kaso, nanatili ang huling /r/ sa salitang Tagalog tulad ng andar (mula sa Kast. andar), asar (mula sa Kast. asar) at pundar (mula sa Kast. fundar).

Ikinakapit din ang mga binanghay na pandiwang Kastila sa Tagalog. Kabilang sa mga halimbawa ang: para (mula sa. parar), pasa (mula sa Kast. pasar), puwede (mula sa Kast. poder), tira (mula sa Kast. tirar) at sige (mula sa Kast. seguir). Ang imbiyerna ay nagmumula sa Kastilang pandiwa infernar at diumano’y inilikha ni Ricardo "Rikki" Dalu, noong una para ilarawan ang maimpiyernong karamdaman at pagkabigo habang dumadalo sa klase sa Kastila.[40] Sa mga ilang kaso, isinasama ang pandiwang binanghay sa isa pang salita para makabuo ng mga morpema sa Tagalog tulad ng mga sumusunod: asikaso (mula sa kombinasyon ng Kast. hacer at Kast. kaso), balewala o baliwala (mula sa kombinasyon ng Kast. valer at Tag. wala), etsapwera (mula sa kombinasyon ng Kast. echar at Kast. fuera) at kumusta (mula sa kombinasyon ng Kast. cómo at Kast. estar).

Pandiwa sa Tagalog Pandiwa sa Kastila Kahulugan sa Kastila
Akusa Acusar Akusahan; paratangan
Alsa Alzar Iangat; itaas; ipatayo
Analisa Analizar Suriin
Apela Apelar Apela, mamanhik
Apruba Aprobar Magpatibay; pahintulutan
Apura Apurar Tapusin; magmadali (Lat. Am.)
Alkila (bar. arkila) Alquilar Magrenta; magparenta
Asinta Asentar Itutok sa pook; ilapag
Aturga Otorgar Ipagkaloob; ibigay; igawad
Awtorisa Autorizar Pahintulutan
Bara Barrar Putikan
Bati Batir Batihin
Beripika Verificar Patunayan
Bulkanisa Vulcanizar Bulkanisa
Bura Borrar Magbura
Burda Bordar Magburda
Deklara Declarar Magpahayag
Determina Determinar Magpasiya
Dikta Dictar Mag-utos
Dimiti Dimitir Magbitiw sa tungkulin
Dirihi Dirigir Mamahala; mangasiwa
Disapruba Disaprobar Di-sang-ayunan
Disarma Desarmar Mag-alis ng sandata
Disimpekta Desinfectar Magdisimpekta
Disimula Disimular Itago; takpan
Diskarga Descargar Alisan ng kargada; ikarga-pakuha
Diskita Desquitar Bumawi
Diskubri Descubrir Matuklasan
Dismaya Desmayar Masira ang loob; masiphayo
Distrungka Destroncar Hawanin
Galbanisa Galvanizar Galbanisahin
Gisa Guisar Maglaga
Hulma Ahormar Hugisan
Husga Juzgar Hatulan
Imbestiga Investigar Mag-imbestiga; siyasatin
Imbita Invitar Mag-anyaya
Intindi Entender Intindihin; unawain
Itsa Echar Ihagis
Kalkula Calcular Kalkulahin; tayahin
Kansela Cancelar Ikansela
Kanta Cantar Mag-awit
Karga Cargar Ikarga; punuin
Kodipika Codificar Isakodigo
Kondena Condenar Kondenahin
Konserba Conservar Makatipid
Konsidera Considerar Isaalang-alang; ituring
Kubli Cubrir Itago; itakip
Kubra Cobrar Maningil
Kula Colar Salain; Magpaputi
Kulti Curtir Magpaitim
Kumbida Convidar Mag-anyaya
Kumbinsi Convencir Kumbinsihin
Kumpara Comparar Ihambing
Kumpirma Confirmar Kumpirmahin
Kumpiska Confiscar Kumpiskahin; samsamin
Kumpuni (bar. kompone) Componer Ibuo; umakda; ayusin
Kusi Cocer Magluto
Laba Lavar Maglaba; maghugas
Legalisa Legalizar Legalisahin
Liberalisa Liberalizar Liberalisahin
Manipula Manipular Manipulahin
Marka Marcar Magmarka
Nomina Nominar Hirangin
Obliga Obligar Pilitan; obligahin
Obserba Observar Obserbahan; pagmasdan
Opera Operar Magpatakbo
Palsipika Falsificar Palsipikahin; doktorin
Palya Fallar Mabigo
Paralisa Paralizar Paralisahin
Pasa Pasar Iabot; mangyari; danasin
Pasma[41] Pasmar Magpahanga; magpamangha
Pinta Pintar Magpinta
Pirma Firmar Maglagda
Pormalisa Formalizar Gawing pormal
Prepara Preparar Maghanda
Preserba Preservar Panatilihin
Proklama Proclamar Ipahayag; iproklama
Pundi Fundir Tunawin; pagsamahin
Punta Apuntar Pumuntirya; ituro; isulat
Purga Purgar Magpurga
Pursigi Perseguir Ipagpatuloy; sundan; habulin; umusig
Pusta Apostar Pumusta; tumaya
Ratipika Ratificar Magpatibay
Reboka Revocar Bawiin
Rekomenda Recomendar Magrekomenda
Repina Refinar Pinuhin
Sangkutsa Sancochar o Salcochar Pakuluan sa tubig at asin
Salba Salvar Iligtas
Sara Cerrar Isara
Silbi Servir Maglingkod
Sindi Encender Magpaapoy; buksan
Sulda Soldar Maghinang; pagkaisahin
Sulsi Zurcir Tumahi; maghayuma
Sumite Someter Sumupil; lupigin; ipasa
Suspende Suspendir Suspindihin
Tantiya Tantear Kapain; timbangin; tantiyahin
Taranta Atarantar Magpatulala; magpasilaw
Tasa Tajar Tumaga; gupitin; hiwain
Timpla Templar Magpalamig; gawing katamtaman
Tumba Tumbar Patumbahin
Tusta Tostar Tustahin
Umpisa Empezar Magsimula

Mga salitang tambalan na may nakahalong Kastila at Tagalog[baguhin | baguhin ang wikitext]

Binubuo ang ilang salitang tambalan ng Tagalog sa pamamagitan ng pagkakahalo ng katutubong salita sa Tagalog at salitang nagmula sa Kastila, tulad ng sa kaso ng sawikaing balat-sibuyas, na kombinasyon ng Tagalog na balat at Kastilang cebolla. Itinatangi ni Ekaterina Baklanova, isang dalubwika, ang di-kukulangin sa dalawang uri ng Kastilang-Tagalog na salitang tambalan: ang hibridong salitang hiram (hybrid loanwords)[42] o pinaghalong paghiram (mixed-borrowings)[43] ay mga bahagyang naisalinwikang salita na inangkop sa Tagalog, hal. karnerong-dagat (mula sa salitang Kastila carnero marino) at anemonang-dagat (mula sa salitang Kastila anémona de mar), habang ang mga hibridong neolohismo (hybrid neologisms)[44][45] ay mga bagong salita na inimbento ng mga Pilipino na gumagamit ng katutubong materyal at hiniram na materyal na asimilado na, hal. pader-ilog, na nagmula sa pagkahalo ng salitang Tagalog ilog at salitang Kastila pared (na inangkop sa Tagalog bilang pader).

Nasa ibaba ang talaan ng mga ilang salitang tambalan na may nakahalong Kastila at Tagalog. Dahil sa kakulangan ng pagsasapamantayan, iba ang pagkasulat ng ilan sa mga salitang tambalan na nakalista sa ibaba (yaon ay, walang gitling) sa ibang panitikang nakabatay sa Tagalog. Halimbawa, habang karaniwang makikita ang terminong sirang-plaka sa maraming akdang Tagalog na walang gitling, mayroong mga ilang pagkakataon kung saan isinusulat ang salita na may gitling tulad ng kaso sa isa sa mga aklat na isinulat ng Tagapangulo ng Komisyon sa Wikang Filipino Virgilio Almario, na pinamagatang Filipino ng mga Filipino: mga problema sa ispeling, retorika, at pagpapayaman ng wikang pambansa. Isa pang halimbawa ang terminong takdang-oras, na matatagpuan din sa panitikan na walang gitling. Bilang panuntunan, gigitlingan ang salita sa ibaba kung mayroon itong kahit isang instansya na nakasulat ito na may gitling sa mga akdang pampanitikan batay sa Tagalog.

Salitang tambalan Mga salitang ugat
Agaw-eksena agaw (mula sa Tagalog) + eksena (mula sa Kast. escena)
Alsa-balutan alsa (mula sa Kast. alzar) + balutan (mula sa Tagalog)
Amoy-tsiko amoy (mula sa Tagalog) + tsiko (mula sa Kast. chicozapote)
Anemonang-dagat anemona (mula sa Kast. anémona) + dagat (mula sa Tagalog)
Bagong-salta bago (mula sa Tagalog) + salta (mula sa Kast. saltar)
Balat-sibuyas balat (mula sa Tagalog) + sibuyas (mula sa Kast. cebollas)
Balik-eskwela balik (mula sa Tagalog) + eskwela (mula sa Kast. escuela)
Bantay-sarado bantay (mula sa Tagalog) + sarado (mula sa Kast. cerrado)
Bigay-todo bigay (mula sa Tagalog) + todo (mula sa Kast. todo)
Boses-ipis boses (mula sa Kast. voces) + ipis (mula sa Tagalog)
Boses-palaka boses (mula sa Kast. voces) + palaka (mula sa Tagalog, frog)
Bugbog-sarado bugbog (mula sa Tagalog) + sarado (mula sa Kast. cerrado)
Bulak-niyebe bulak (mula sa Tagalog) + niyebe (mula sa Kast. nieve)
Dilang-anghel dila (mula sa Tagalog) + anghel (mula sa Kast. angel)
Dilang-baka dila (mula sa Tagalog) + baka (mula sa Kast. vaca)
Doble-ingat doble (mula sa Kast. doble) + ingat (mula sa Tagalog)
Doble-talim doble (mula sa Kast. doble) + talim (mula sa Tagalog)
Epikong-bayan epiko (mula sa Kast. poema épico) + bayan (mula sa Tagalog)
Esponghang-dagat espongha (from. Sp. esponja) + dagat (mula sa Tagalog)
Giyera-patani giyera (mula sa Kast. guerra) + patani (mula sa Tagalog)
Hating-globo hati (mula sa Tagalog) + globo (mula sa Kast. globo)
Hiram-kantores hiram (mula sa Tagalog) + kantores (mula sa Kast. cantores)
Kabayong-dagat kabayo (mula sa Kast. cavallo) + dagat (mula sa Tagalog)
Karnerong-dagat karnero (mula sa Kast. carnero) + dagat (mula sa Tagalog)
Kayod-marino kayod (mula sa Tagalog) + marino (mula sa Kast. marino)
Kilos-protesta kilos (mula sa Tagalog) + protesta (mula sa Kast. protesta)
Kuwentong-bayan kwento (mula sa Kast. cuento) + bayan (mula sa Tagalog)
Lakad-pato lakad (mula sa Tagalog) + pato (mula sa Kast. pato)
Leong-dagat leon (mula sa Kast. león) + dagat (mula sa Tagalog)
Mukhang-pera mukha (mula sa Tagalog) + pera (mula sa Kast. perra gorda o perra chica)
Pader-ilog pader (mula sa Kast. pared) + ilog (mula sa Tagalog)
Pampalipas-oras lipas (mula sa Tagalog) + oras (mula sa Kast. horas)
Panday-yero panday (mula sa Tagalog) + yero (mula sa Kast. hierro)
Patay-malisya patay (mula sa Tagalog) + malisya (mula sa Kast. malicia)
Pusong-mamon puso (mula sa Tagalog) + mamon (mula sa Kast. mamón)
Sanib-puwersa sanib (mula sa Tagalog) + puwersa (mula sa Kast. fuerza)
Siling-haba sili (mula sa Kast. chile) + haba (mula sa Tagalog)
Siling-labuyo sili (mula sa Kast. chile) + labuyo (mula sa Tagalog)
Singsing-pari singsing (mula sa Tagalog) + pari (mula sa Kast. padre)
Sirang-plaka sira (mula sa Tagalog) + plaka (mula sa Kast. placa)
Sulat-makinilya sulat (mula sa Tagalog) + makinilya (mula sa Kast. maquinilla)
Taas-presyo taas (mula sa Tagalog) + presyo (mula sa Kast. precio)
Tabing-kalsada tabi (mula sa Tagalog) + kalsada (mula sa Kast. calzada)
Tabing-kalye tabi (mula sa Tagalog) + kalye (mula sa Kast. calle)
Takaw-aksidente takaw (mula sa Tagalog) + aksidente (mula sa Kast. accidente)
Takaw-disgrasya takaw (mula sa Tagalog) + disgrasya (mula sa Kast. desgracia)
Takdang-oras takda (mula sa Tagalog) + oras (mula sa Kast. horas)
Takdang-petsa takda (mula sa Tagalog) + petsa (mula sa Kast. fecha)
Tanim-bala tanim (mula sa Tagalog) + bala (mula sa Kast. bala)
Tanim-droga tanim (mula sa Tagalog) + droga (mula sa Kast. droga)
Taong-grasa tao (mula sa Tagalog) + grasa (mula sa Kast. grasa)
Tubig-gripo tubig (mula sa Tagalog) + gripo (mula sa Kast. grifo)
Tulak-droga tulak (mula sa Tagalog, to push) + droga (mula sa Kast. droga)
Tulog-mantika tulog (mula sa Tagalog) + mantika (mula sa Kast. manteca)
Tunog-lata tunog (mula sa Tagalog) + lata (mula sa Kast. lata)


Ingles[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ginagamit ang Ingles sa mga pang-araw-araw na pakikipag-usap sa Tagalog. Taglish ang tawag sa ganitong uri ng pakikipag-usap. Makabago at panteknikal ang karamihan ng mga salitang Tagalog na hiniram sa Ingles, ngunit ginagamit din ang mga salitang Ingles bilang pampaikli (napakahaba ang mararaming salitang Tagalog na isinalinwika mula sa Ingles) o para maiwasan ang literal na salin at pag-uulit ng isang salita sa Tagalog. Pangalawa ang Ingles sa pinaghihiraman ng salita sa Tagalog pagkatapos ng Kastila. Sa nasusulat na wika, pinapanatili ang baybay ng mga salitang ingles sa isang pangungusap sa Tagalog, ngunit kung minsan, isinsulat sila ayon sa palatinigan ng Tagalog. Narito ang mga iilang halimbawa:

Tagalog Ingles (Mga) salitang tradisyonal
Adik Drug addict Durugista (Kast. drogas + -ista)
Adyenda Agenda
Bag Bag Supot
Bakwit Evacuate Lumikas
Barbikyu Barbecue
Basketbol Basketball
Beysbol Baseball
Bilyar Billiard
Biskwit Biscuit
Bistek Beef steak
Bodabil Vaudeville
Boksing Boxing
Bolpen Ballpoint pen
Drayber Driver Tsuper (Kast. chofer)
Dyaket Jacket
Dyakpat Jackpot
Dyip/Dyipni Jeep/Jeepney
Gadyet Gadget
Gradweyt Graduate Nakapagtapos ng pag-aaral; gradwado (Kast. graduado)
Hayskul High school Paaralang sekundarya (sekundarya = Kast. secundaria); Mataas na paaralan
Helikopter Helicopter
Interbyu Interview Panayam, Entrebista (Kast. entrevista)
Internet Internet
Iskedyul Schedule Talaorasan (oras = Kast. horas)
Iskolar Scholar
Iskor Score Puntos (Kast. punto)
Iskul School Paaralan
Iskrip Script
Iskrin Screen Tabing
Iskuter Scooter
Iskuwater Squatter
Ispayral Spiral Balisungsong
Ispiker Speaker (tao) Tagapagsalita, Tagatalumpati, Mananalumpati
Isponsor Sponsor Tagatangkilik
Isport Sport Palaro, Palakasan, Paligsahan (isinasalin din bilang "timpalak" o "torneo")
Isprey Spray Wisik
Istandard Standard Pamantayan, Panukatan
Kabinet Cabinet Aparador (Kast.)
Kambas Canvass
Kapirayt Copyright Karapatang-sipi
Karot Carrot Asinorya, Asanorya
Kemikal Chemical
Kendi Candy Minatamis
Ketsap Ketchup Sarsa (Kast. salsa)
Keyk Cake
Kompyuter Computer
Korek Correct Ayos, Tama (Sans.), Tumpak
Kyut Cute Lindo (l) & Linda (b) (Kast.)
Lider Leader Pinuno
Lobat[46] Low battery
Madyik Magic Salamangka
Magasin Magazine
Miskol[46] Missed call
Miting Meeting Pulong
Nars Nurse
Okey OK, Okay Sige (Kast. sigue)
Plastik Plastic
Pulis Police
Rali Rally
Sandwits Sandwich
Tambay Stand by
Tenis Tennis
Tin-edyer Teenager Lalabintaunin
Titser Teacher Guro (Sans. "guru"), Maestro (l) & Maestra (b)(Kast.)
Tisyu Tissue
Traysikel Tricycle Trisiklo
Trey Tray
Wais Wise Mautak, Maabilidad (abilidad = Kast.)

Malay[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mararaming mga salitang Malay ang pumasok sa bokabularyong Tagalog noong panahong pre-kolonyal dahil ang Lumang Malay ay naging lingua franca ng kalakalan, komersyo at ugnayang diplomatiko noong panahong pre-kolonyal sa kasaysayan ng Pilipinas gaya ng pinatutunayan ng Inskripsiyon sa Binatbat na Tanso ng Laguna ng 900 PK at mga salaysay ni Pigafetta nang dumating ang mga Kastila sa bansa mga limang siglo pagkatapos. Ang iilang salitang hiram sa Malay, tulad ng bansa at guro, ay kalaunang idinagdag sa wikang Tagalog noong unang bahagi ng ika-19 na siglo. Ang mga salitang binanggit ay mga mungkahi ni Eusebio T. Daluz, isang yumaong na dalubwika, na tanggapin para sa paglilinang ng wikang Tagalog at sa kalaunan ay naging laganap ang paggamit ng mga ito sa edukadong bahagi ng populasyong nagsasalita ng Tagalog.[47]

Tagalog Palaugatan
Balaklaot[48] barat laut (Malay, hilagang-kanluran)
Batubalani[49] batu (Malay at Tagalog) + berani (Malay, matapang)
Bibingka[50] kuih bingka (Malay, tumutukoy sa mamon na gawa sa kamoteng-kahoy)
Bilanggo belenggu (Malay, posas o kadena)
Binibini[51] bini (Malay, asawang babae)
Bunso[52] bongsu (Malay, pinakabata na ipinanak)
Dalamhati dalam (Malay, sa loob) + hati (Malay, atay)
Dalubhasa[53] juru (Malay, eksperto) + bahasa (Malay, wika)
Hatol[54] atur (Malay, kaayusan o pagkakaayos)
Kanan[55] kanan (Malay, kanan)
Kawal[56] kawal (Malay, bantay, patrolya o tanod)
Kulambo[57] kelambu (Malay, moskitero)
Lagari[58] gergaji (Malay, serutso)
Lunggati lung (Tagalog - salitang ugat, lungkot[13]:88) + hati (Malay, atay)
Luwalhati luwal (Tagalog, sa labas) + hati (Malay, atay)
Uluhati ulo (Tagalog) + hati (Malay, atay)
Pighati pedih (Malay, sakit) + hati (Malay, atay)
Pilak[59] perak (Malay, plata) (Talagang nagmula sa Khmer)
Pirali[60] pijar (Malay, borax)
Salaghati salag o salak (Tagalog, puno at pinatag) + hati (Malay, atay)
Takal[61] takar (Malay, panukat ng kapasidad para sa langis, atbp.)
Tanghali[62] tengah (Malay, kalahati) + hari (Malay, araw)
Tiyanak[63] puntianak (Malay, tumutukoy sa bampira, multo o katawang muling-binuhay na sumisipsip ng dugo)
Usap[64] ucap (Malay, pagbigkas)

Sanskrito[baguhin | baguhin ang wikitext]

Tinatantiya ni Jean Paul-Potet na may halos 280 salita sa Tagalog na nagmula sa Sanskrito.[13]:269 Gaya ng karamihan ng mga wikang Austronesyo, karamihan ng bokabularyong Sanskrito na isinama sa Tagalog ay di-tuwirang hiniram sa pamamagitan ng Malay o Habanes.[65] Habang ipinaniwalaan noon na may mahalagang papel ang Malay sa pagkalat ng impluwensiya ng Indiyanong leksikon sa Timog-silangang Asya, may mga ilang salita na hindi atestado sa Lumang Malay ngunit naroroon sa Lumang Habanes, kaya binibigyang-diin ang posibilidad na mas mahalaga ang papel ng Lumang Habanes sa pagkalat nitong mga salita sa Maritimong Timog-silangang Asya kumpara sa inakala rati. Kabilang sa mga halimbawa ng ganitong salita na umabot din sa Pilipinas ang anluwagi ("karpintero"; mula sa uṇḍahagi sa Habanes na may parehong kahulugan) and gusali (mula sa gusali sa Habanes na may kahulugang "panday"). Dahil mas malapit ang mga salitang ito sa mga katapat na Gitnang Indo-Aryano, hindi nakalista sa ibaba ang mga ganoong salita.[66]

Tagalog Sanskrito Kahulugan sa Tagalog
agham āgama (आगम): pagkuha ng kaalaman, siyensiya siyensiya
antala antara (अन्तर): tagal, puwang balam
asal ācāra (आचार): paraan ng pagkilos, pag-uugali, gawi pag-uugali, gawi
bahala bhara (भार): pasan, bigat, mabigat na trabaho pangasiwaan, alagaan, asikasuhin
balita vārtā (वार्ता): salaysay, ulat ulat hinggil sa mga pangyayari sa paligid
bansa vaṃśa (वंश): tubo ng kawayan, talaangkanan, dinastiya, lahi bayan, nasyon
banyaga vaṇijaka (वणिजक): mangangalakal; negosyante dayuhan
basa vaca (वच): boses; pagsasalita pagtunghay at pag-unawa sa nakasulat
Bathala batthara (भट्टार): taong maharlika; kagalang-galang Kataas-taasang Tao, Diyos
bihasa abhyasa (अभ्यास): kinaugalian dalubhasa, sanay
budhi bodhi (बोधि): pag-unawa konsiyensiya
dawa[13]:73,191 yava (यव): hordeum vulgare Panicum miliaceum
daya dvaya (द्वय): doble-kara; kasinungalingan pandaraya, panlilinlang
diwa jīva (जीव): prinsipyo ng buhay; napakahalagang hininga espiritu, kaluluwa
diwata devata (देवता): pagka-diyos anito, diyosa, nimpa
dukha dukkha (दुःख): kalungkutan; karalitaan; kahirapan kahirapan
dusa doṣa (दोष): pinsala; kasiraan; masasamang bunga paghihirap
dusta dūṣita (दूषित): nadungisan; nahalay; nasaktan siniraan
gadya gaja (गज) elepante
ganda gandha (गन्ध): bango; halimuyak kariktaan
guro guru (गुरु): maestro; guro tagapagturo, titser
halaga argha (अर्घ): halaga kabuluhan, presyo
halata arthaya (अर्थय): madama kapansin-pansin
haraya hridaya (हृदय): puso imahinasyon, guni-guni
hina hīna (हीन): mas mahina/mababa kaysa sa; inabandona; kulang dupok
hiwaga vihaga (विहग): ibon misteryo, milagro
kasubha kusumbha (कुसुम्भ): carthamus tinctorius carthamus tinctorius
kastuli kastūrī (कस्तूरी): abelmoschus moschatus abelmoschus moschatus
katha kathā (कथा): isang mapagkunwaring kuwento; pabula akda, piksiyon, imbensyon
katakata pag-uulit ng kathā (कथा): kuwento, pabula alamat, pabula, kuwentong-bayan
kalapati; palapati pārāpataḥ (पारापत): pitson pitson
kuba kubja (कुब्ज): bukot bukot
kuta kota (कोट): muog, tanggulan muog
ladya raja (राज): hari, pinuno,soberano raha
lagundi nirgundi (निर्गुण्डि): vitex negundo vitex negundo
laho rāhu (राहु): eklipse eklipse, mawala
lasa rasa (रस): presyong pandama sa pagkainnn, iamnamin impresyong pandama sa pagkain
likha lekhā (लेखा): pagguhit; pigura lalangin
madla mandala (मण्डल): bilog; pulutong publiko
maharlika maharddhika (महर्द्धिक): maunlad karingalan, panlipunang uri ng mga Tagalog bago ang panahon ng Kastila na binuo ng mga pinalaya
makata Tag. ma- + kathā (कथा): kuwento; pabula manunula
mukha mukha (मुख): harapan ng ulo mula noo hanggang baba harapan ng ulo mula noo hanggang baba
mula mula (मूल): batayan, saligan, pinagmulan, pinagsimulan galing sa, sapol noon
mutya mutya (मुत्य): perlas anting-anting, perlas, irog
paksa paksha (पक्ष): isang punto o bagay na pinagtatalakayan tema, pinag-uusapan o tinatalakay na bagay
palibhasa paribhasa (परिभाषा): pagsasalita; pamimintas; pagsumbat balintunay, uyam, pintas
parusa Tag. pa- + dusa, mula sa Sanskritong doṣa (दोष) kastigo
patola patola (पटोल): trichosanthes dioica luffa acutangula
raha raja (राजन्): hari, ladya ladya (makasaysayan)
saksi sākṣin (साक्षिन्): testigo testigo
sakuna zakuna (शकुन): isang ibong nagbabadya riwara
salamuha samuha (समूह): pagtitipon, pulutong pakikihalubilo sa mga tao
salanta randa (रण्ड): nalumpo, baldado baldado
salita carita (चरित): ugali, mga kilos, mga gawa, pakikipagsapalaran wikain, sabi
samantala samantara (समान्तर): magkahilera habang
sampalataya sampratyaya (सम्प्रत्यय): tiwala, kumpiyansa manalig, maniwala sa Diyos
sandata saṃyatta (संयत्त): handa, nakaalisto armas
sigla sīghra (शीघ्र): mabilis, matulin sigasig, bitalidad
sinta cintā (चिन्ता): isip mahal
suka cukra (चुक्र): binagre binagre
sutla sūtra (सूत्र): sinulid, pisi, kawad seda
tanikala sṛṅkhala (शृङ्खल): kadena kadena
tingga tivra (तीव्र): tin, bakal, asero plomo
tsampaka campaka (चम्पक): magnolia champaca magnolia champaca
upang upa (उप): patungo, malapit sa para, sa gayon

Tamil[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang ugnayan sa pakikipagkalakalan ng Indiya at Maritimong Timog-silangang Asya sa loob ng mahigit 2,000 taon, na pinatibay ng pagtatag ng Tamil bilang isang wikang pampanitikan sa Indiya simula noong ika-9 na siglo, ay nagpahintulot sa pagkakalat ng mga salitang hiram mula sa Drabida sa mga iilang lokal na wika ng Timog-silangang Asya, kabilang dito ang Lumang Malay at Tagalog. Ipinapakita sa ibaba ang isang talaan ng mga salitang Tagalog na nagmula sa Tamil.[67]

Tagalog Tamil Kahulugan sa Tamil Kahulugan sa Tagalog
bagay[67] வாகை (vagai) uri, klase; kalakal; pag-aari; hanapbuhay bagay; artikulo
baril[67] வெடில் (veḍil) pagsabog uri ng sandata
bilanggo[67] விலங்கு (vilaṅgu) kadena sa paa; posas; kadenahan preso
gulay[67] குழை (kulai) lumambot, malamasa, lutung-luto pagkaing halaman
kalikam[13]:302 காரிக்கம் (kārikkam) di-kuladong telang bulak burdadong balabal mula sa Brunei
kawal[67] காவல் (kāval) bantay; tanod sundalo; mandirigma
kawali[67] குவளை (kuvaḷai) lalagayan na may bungangang malawak; tasa prituhan
kiyapo[67] கயப்பு (kayappū) bulaklak na pantubig pistia stratiotes
mangga[67] மாங்காய் (māngāi) hilaw na mangga mangifera indica
malunggay[67] முருங்கை (murungai) moringa oleifera moringa oleifera
misay[67] மீசை (mīcai) bigote bigote
palisay[67] பரிசை (paricai) kalasag kalasag na ginagamit sa sayaw ng mandirigma
puto[67] புட்டு (puttu) isang uri ng minatamis uri ng kakanin
tupa[13]:303 ஆட்டுப்பட்டி (āṭṭu-p-paṭṭi) isang kawan ng tupa karnero

Arabe at Persa[baguhin | baguhin ang wikitext]

Napakaunti ang mga kilalang salitang Tagalog na nagmula sa wikang Arabe o Persa, ngunit madalas na ginagamit ang iilan sa mga ito tulad ng "salamat". Ayon kay Jean-Paul Potet, mayroong 60 salitang Tagalog na nakikilala nang may makatuwirang kompiyansa na nanggaling sa Arabe o Persa, at nahiram ang kalahati rito marahil (halos 23%) o walang alinlangan (halos 26%) sa pamamagitan ng Malay.[68] Tuwirang nagmula ang natitirang kalahati naman sa Arabe o Persa, tulad ng salitang gumamela (ang katawagang Tagalog para sa mga bulaklak na Hibiscus, na nagmula Arabeng جميلة na nangangahulugang maganda). Ipinapakita ng talahanayan sa ibaba ang mga iba't ibang salitang hiram sa Arabe, kabilang ang mga makalulumang at matutulaing salita, na isinama sa leksikong Tagalog. Kung itinuturing na hiniram ang isang salitang Arabe sa pamamagitan ng Malay, tinutukoy rin ang dinaanang salita sa Malay.

May iilang salitang hiniram ng Tagalog sa Kastila na may pinagmulan sa wikang Arabe.[69] Kabilang dito ang alahas (mula sa Kast. alhaja na nagmula naman sa Arabeng حاجة na nangangahulugang "bagay na kinakailangan o mahalaga"), albayalde (mula sa Kast. albayalde na nagmula naman sa Arabeng بياض na nangangahulugang "puti" o "kaputian"), alkansiya (mula sa Kast. alcancía na nagmula naman sa Arabeng كنز na nangangahulugang "kayamanan"), alkatsopas (mula sa Kast. alcachofa na nagmula naman sa Arabeng الخُرْشُوف‎), almires (mula sa Kast. almirez na nagmula naman sa Arabeng مهراس), asapran (mula sa Kast. azafrán mula sa Persang zarparan na nangangahulugang "gintong nakabitin”[70]), baryo (mula sa Kast. barrio na nagmula naman sa Arabeng بَرِّي), kapre (mula sa Kast. cafre na nagmula naman sa Arabeng كَافِر), kisame (mula sa Kast. zaquizamí na nagmula naman sa Arabeng سقف في السماء na nangangahulugang "kisame sa langit"), atbp. Hindi kasama sa ibabang talahanayan ang mga ganitong Hispano-Arabeng salita dahil nakatuon lamang ito sa mga salitang hiram na tuwirang nagmula sa Arabe at Persa, o di-tuwirang hiniram sa Malay.

Tagalog Arabe/Persa Dinaanang salitang Melayu Kahulugan sa Tagalog
agimat[13]:331 عَزِيمَة (Arabeng `azimah: anting-anting, mutya, pangkukulam) ajimat (anting-anting) anting-anting
alak[13]:331 عرق (Arabeng `araq: inuming alkohol) arak (inuming alkohol) inuming alkohol
anakura[71] ناخوذا (Persang nakhoodha: kapitan ng barko) nakhoda (kapitan ng barko) kapitan ng barko
daulat[13]:331 دولة (Arabeng dawlah: pag-ikot, pagbaliktad ng kapalaran) daulat (kaunlaran, kaligayahan) swerte; kapalaran
gumamela جميلة (Arabeng jamiilah: maganda) hibiscus
hukom[13]:331 حكم (Arabeng ḥukm: kahatulan) hukum (kahatulan, batas) tagahatol
katan[13]:331 ختان (Arabeng khatān: pagtutuli) tuli
kupya[13]:332 كوفية (Arabeng kuufiyyah: gora, keffieh) kopiah (sombrero) uri ng helmet
malim[13]:332 معلم (Arabeng mu`allim: guro) malim (pilotong pandagat) pilotong pandagat
mansigit[13]:332 مسجد (Arabeng masjid: moske) templo
paham[13]:332 فَهْم (Arabeng fahm: pag-unawa) faham (agham, pag-unawa) taong may pinag-aralan; iskolar
pangadyi Tag. pang- + حاجي (Arabeng 'ḥājjī: isang peregrino sa Mecca) pengajian (pagbigkas, pagbasa) dasal ng Muslim; dasal sa Tagalog na diyos
pinggan[72] ﭙﻨﮔان (Persang pingān: tasa, mangkok) pinggan (plato, platito) plato
salabat[13]:332 شربة (Arabeng sharbah: anumang inumin na walang alak) tsaa na gawa sa luya
salamat[73] سلامة (Persang salāmah: salamat, mula sa Arabeng salāmāt سلامت:

kapayapaan at pagpapala (pambati o pampasalamat)

salamat
salapi[13]:333 صرف (Arabeng ṣarf: magbayad, kumita) barya; pera
salawal[72] سروال (Persang sarwaal: pantalon) seluar (pantalon) pang-ibabang damit
siyak[13]:333 شيخ (Arabeng shaykh: matanda, maestro, guro, sheik) siak (tagapag-alaga ng moske) klerigong Muslim
sumbali[13]:333 سبحل (Arabeng 'sabḥala': sabihin o ulitin ang "Subhan Allah") paghiwa ng lalamunan ng hayop
sunat[13]:333 سنة (Arabeng sunnah: tradisyon, lalo na ang mga tradisyon sa Islam) sunat (pagpapatuli) pagpapatuli ng tilin

Hokkien[baguhin | baguhin ang wikitext]

Karamihan ng mga salitang hiniram ng Tagalog sa Tsino ay hinango sa Hokkien, ang Timog Tsinong uring sinasalita sa Pilipinas. Kamakailan lamang ang halos lahat ng mga 163 salitang hango sa Hokkien na tinipon at sinuri ni Gloria Chang-Yap at hindi lumalabas sa mga unang Kastilang diksiyonaryo ng Tagalog.[13]:334 Pumasok ang maraming salitang hiram tulad ng pansit[74] sa bokabularyong Tagalog noong pananakop ng mga Kastila kung saan naranasan ng Pilipinas ang pagdagsa ng mga mandarayuhang Tsino (karamihan mula sa mga lalawigan ng Fujian at Guangdong sa Timog Tsina[75]) habang naging pandaigdigang entrepôt ang Maynila sa pagyabong ng Kalakalang Galeyong Manyila-Acapulco[76][77] Pinalakas ng mga kaakit-akit na pagkakataong pangkabuhayan ang imigrasyon ng mga Tsino sa Kastilang Maynila at dinala ng mga bagong dating na Tsino ang kani-kanilang mga kadalubhasaan, tradisyon sa pagluluto at wika, na nakaimpluwensiya ang huli sa mga katutubong wika ng Pilipinas sa pamamagitan ng mga salitang hiram, karamihang may kaugnayan sa pagluluto.[78]:5[79]

Tagalog Hokkien Kahulugan sa Hokkien Kahulugan sa Tagalog
angkak[78]:137 紅麴/âng-khak pulang lebadura pulang lebadura
apyan[78]:131 鴉片/a-phiàn opyo opyo
ate[78]:141 阿姊/á-chí katawagan sa panganay na babae katawagan sa panganay na babae
baktaw[78]:143 墨斗/ba̍k-táu tintang pananda ng karpintero tintang pananda ng karpintero
bakya[78]:130 木屐/ba̍k-kia̍h kahoy na sapatos kahoy na sapatos
bataw[78]:135 扁豆/pà-taŭ bitsuwelas (lablab purpureus) bitsuwelas (lablab purpureus)
batsoy[78]:137 肉水/bà-cuì ulam kung saan lomo ng baboy ang pangunahing sangkap sinabawang pansit na may lamanloob ng baboy
bihon[78]:137 米粉/bî-hún isang uri ng pansit isang uri ng pansit
biko[78]:137 米糕/bí-kō pinatamis na kakanin pinatamis na kakanin
bilawo[78]:140 米樓/bí-lâu "suson ng bigas" (literal) salaan ng bigas/lalagyan ng pagkain
bimpo[78]:130 面布/bīn-pǒ labakara labakara
bithay[13]:338[78]:140 米篩/bi-thaî salaan ng bigas salaan ng butil at buhangin
bitso[78]:137 米棗/bí-chó pinritong kakanin na gawa sa galapong katawagan sa youtiao sa Pilipinas
betsin 味精/bī-cheng monosodium glutamate monosodium glutamate
buwisit[80] 無衣食/bō-uî-sít walang swerte istorbo
diko[78]:141 二哥/jī-kô[81][82] katawagan sa ikalawang panganay na lalaki katawagan sa ikalawang panganay na lalaki
diso 二嫂/jī-só[83] asawa ng pangalawang panganay na lalaki hipag
ditse[78]:141 二姊/jī–cì[84] katawagan sa ikalawang panganay na babae katawagan sa ikalawang panganay na babae
ginto[85] 金條/kim-tiâu bara ng oro oro (Au)
goto[78]:135 牛肚/gû-tǒ͘ tuwalya ng baka lugaw na may tuwalya ng baka
gunggong[78]:132 戇戇/gōng-gōng bobo bobo
hikaw[78]:130 耳鉤/hǐ-kau aretes aretes
hopya[78]:137 好餅/hō-pià matamis na mamon na may munggo matamis na mamon na may munggo
hukbo[78]:142 服務/hôk-bū serbisyo sandatahang pangkat
husi[78]:130 富絲/hù-si de-kalidad na bulak tela na may hibla ng pinya
huwepe[78]:131 火把/huè-pĕ sulo sulo
huweteng[78]:145 花檔/huê-tĕng uri ng sugal uri ng sugal
impo[86] 姆婆/ḿ-pô[87] / 引婆/ín-pô[88] lola lola
ingkong[78]:142[86] 𪜶公/in-kông[89] lolo lolo
inso[78]:142 𪜶嫂/ín-só[83] hipag hipag sa kuya
Intsik 𪜶叔/in-chek/in-chiak[90][91] tito (impormal) mga Tsinong tao, wika, o kultura
katay[78]:145 共刣/kā-thâi ihiwa nang sabay-sabay pagpapatay sa hayop na kakainin
kikiam[92] 五香/ngó͘-hiang ngo hiang ngo hiang
kintsay[78]:136 芹菜/khîn-chaĭ apium graveolens apium graveolens
kiti[78]:134 雞弟/ke-tǐ sisiw sisiw
kutsay[78]:136 韭菜/khû-chaĭ allium ramosum allium ramosum
kusot[78]:143 鋸屑/kù-sùt piyaos piyaos
kuya[78]:141 哥兄/ko͘–hiaⁿ[93] katawagan sa nakatatandang kapatid na lalaki katawagan sa nakatatandang kapatid na lalaki
lawin[78]:134 老鷹/laū-yêng anumang ibon mula sa Accipitridae o Falconidae anumang ibon mula sa Accipitridae o Falconidae
lawlaw[78]:109 /laû luma nakabitin na umaalog-alog
lithaw[94][78]:142 犁頭/lé-thaú araro sudsod ng araro
lomi[78]:138 滷麵/ló͘-mī lor mee - uri ng Tsinong pansit lomi – isang uri ng pansit ng mga Tsinoy
lumpiya[78]:138 潤餅/lûn-pià karne, gulay o hipon na ibinalot sa harinang pambalot karne, gulay o hipon na ibinalot sa harinang pambalot
mami[78]:138 肉麵/mà-mĭ karne at pansit sa sabaw karne at pansit sa sabaw
maselan[78]:132 ma- + 西儂/se-lâng taga-Kanluran; Kanluranin pihikan
miswa[78]:138 麵線/mī-sòaⁿ inasnang pansit ng mga Tsino uri ng pansit na may pinung-pinong hibla
pansit[78]:139 便食/pân-si̍t putahe na madaling lutuin hal. pansit anumang putahe na may luglog
pakyaw[78]:145 跋繳/pák-kiaù ibigay nang pabungkos-bungkos pagbibili nang maramihan o lahatan
paslang[78]:133 拍死人/phah-sí-lāng ipatay ipatay
petsay[78]:136 白菜/pē-chaĭ brassica rapa subsp. pekinensis brassica rapa subsp. pekinensis
pesa[78]:139 白煠魚/pē-sà-hí simpleng pinakuluang isda simpleng pinakuluang isda
pinse[78]:131 硼砂/piên-sē borax borax
pisaw[13]:340 匕首/pì-siù patalim maliit na kutsilyo
puntaw[78]:131 糞斗/pùn-taù pandakot pandakot
puthaw[95] 斧頭/pú-thâu palakol maliit na palakol
sampan 舢板/san-pán Tsinong barko Tsinong barko
samyo[78]:135 糝藥粉/sám+iôq+hùn magwisik ng pinulbos na gamot halimuyak
sangko[78]:142 三哥/sâ-kô katawagan sa ikatlo sa panganay na lalaki katawagan sa ikatlo sa panganay na lalaki
sangki[78]:139 三紀/sâ-kì illicium verum illicium verum
sanse[78]:142 三姊/sâ–cì katawagan sa ikatlo sa panganay na babae katawagan sa ikatlo sa panganay na babae
singki[78]:133 新客/sin-kheh bagong bisita o kostumer baguhan
sitaw[78]:136 青豆/chî-taŭ vigna unguiculata subsp. sesquipedalis vigna unguiculata subsp. sesquipedalis
siyaho 姐夫/tsiá-hu bayaw (asawa ng ate) asawa ng ate o babaeng pinsan
siyakoy 油炸粿/iû-cha̍h-kóe youtiao shakoy o lubid-lubid
siyansi[78]:141 煎匙/chian-sî pambaligtad at panghango ng ipinrito sa kawali pambaligtad at panghango ng ipinrito sa kawali
sotanghon[78]:139 蘇打粉/so͘-táⁿ-hún uri ng pansit na may naaaninag na hibla uri ng pansit na may naaaninag na hibla
suki[96] 主客/chù–khè mahalagang kostumer regular na kostumer; tagatangkilik
sungki[78]:130 伸牙/chûn-khì ngiping nakausli baluktot na ngipin
susi[78]:131 鎖匙/só–sî pambukas o pansara ng kandado pambukas o pansara ng kandado
suwahe[78]:134 沙蝦/suā-hé metapenaeus ensis metapenaeus ensis
suya[78]:133 衰啊/soe-a pananalita para sa "Ang malas!" yamot
siyokoy[78]:146 水鬼/cuí-kuì espiritu ng tubig; demonyo ng tubig sireno
siyomay[78]:139 燒賣/siō-maĭ pinasingaw na dimsum siomai pinasingaw na dimsum
siyopaw[78]:139 燒包/siō-paŭ bāozi na pinalamanan ng karne siopao bāozi na pinalamanan ng karne
taho[78]:139 豆花/taū-hû tokwa panghimagas na gawa sa utaw, arnibal, at sago
tahure (bar. tahuri)[78]:139 豆花/taū-hû tokwa pinakasim na tokwa sa toyo
tangà[97][78]:134 蟲仔/thâng-á maliit na insekto/kulisap/uod panggabing kulisap (clothes moth)
tanglaw[78]:132 燈籠/tiêng-laú lampara; ilawan ilaw
tanso[78]:144 銅索/táng-sò alambreng tanso kobre (Cu); bronse
tawsi[78]:140 豆豉/tāu-si utaw na pinreserba sa toyo utaw na pinreserba sa toyo
timsim (bar. tingsim)[78]:132 灯心/tiêng-sîm mitsa ng ilawang de-langis mitsa ng ilawang de-langis
tinghoy[78]:132 燈火/tiêng-huè kingki, paritan kingki, paritan
tikoy[78]:140 甜粿/tiⁿ-kóe matamis na kakanin matamis na kakanin
tito[78]:136 豬肚/ti-tǒ͘ tripa ng baboy tripa ng baboy
tiyak[78]:134 的確/tiak-khak talaga sigurado
toge[78]:136 豆芽/tāu-gê gulaying usbong ng monggo gulaying usbong ng monggo
tokwa[78]:140 豆乾/taū-kuâ pagkain na gawa sa kinultang balatong pagkain na gawa sa kinultang balatong
totso[78]:140 豆油醋魚/taū-iū-chò-hí isdang niluto sa toyo at suka ginisang isda na may tahure
toyo[78]:140 豆油/tāu–iû uri ng sawsawan uri ng sawsawan
tsaa 茶仔/chhâ-á inumin na gawa sa dahon inumin na gawa sa dahon
tutsang[78]:131 頭鬃/thâu-chang buhok maikling buhok sa ulo ng babae
upo[78]:136 瓠瓜/ō-pú lagenaria siceraria lagenaria siceraria
utaw[78]:136 黑豆/ō-taŭ balatong (glycine max) balatong (glycine max)
wansoy (bar. unsoy, yansoy)[78]:137 芫荽/iān-suî kulantro (coriandrum sativum) kulantro (coriandrum sativum)

Hapones[baguhin | baguhin ang wikitext]

Kaunti lamang ang mga salitang Tagalog na nagmula sa Hapones.[13]:343 Ipinakilala ang karamihan nito noong ikadalawampung siglo lamang tulad ng tansan[98] (mula sa 炭酸 sa Hapones na tumutukoy sa soda at karbonado) at karaoke (mula sa カラオケ sa Hapones, na literal na nangangahulugang "orkestrang walang laman") ngunit may mga kakaunting salitang Hapones na lumitaw sa mga unang diksiyonaryong Kastila ng Tagalog tulad ng katana (espadang Hapones, mula sa かたな sa Hapones na may parehong kahulugan).

Nanggaling ang iilang biro sa Tagalog sa nakakatawang reinterpretasyon ng mga terminong Hapones bilang mga salitang Tagalog tulad ng otousan (mula sa お父さん ng Hapones na nangangahulugang "ama") na binigyan ng kahulugang utusan (na nangangahulugang "tagapaglingkod" o "katulong") sa Tagalog.[13]:346 Para naman sa salitang Japayuki sa Tagalog, tumutukoy ito sa mga migranteng Pilipino na dumagsa sa Hapon simula noong dekada 1980 upang magtrabaho bilang mga tagapaglibang at isa itong pinaglaguman ng salitang Japan sa Ingles at ang salitang Hapon na yuki (o 行き, na nangangahulugang "papunta" or "nakasalalay").

Tagalog Hapones Kahulugan sa Hapones Kahulugan sa Tagalog
bonsay[99]:22 盆栽 (bonsai) maliit na nakapaso na halaman maliit na nakapaso na halaman; (balbal) bansot sa tangkad
dorobo[99]:41 泥棒 (dorobō) magnanakaw; mangloloob magnanakaw; mangloloob
dyak en poy[100] o jak en poy じゃん拳ぽん (jankenpon) larong bato–bato–pik larong bato–bato–pik
karaoke カラオケ (karaoke) pagkanta na may kasabay na musika na nairekord pagkanta na may kasabay na musika na nairekord
karate[101] 空手 (karate) isang uri ng sining marsiyal isang uri ng sining marsiyal
katana[13]:343 (katana) isang espadang Hapones isang espadang Hapones
katol[13]:344 蚊取り線香 (katorisenkō) insensong pantaboy sa lamok insensong pantaboy sa lamok
kimona[13]:344 着物 (kimono) tradisyonal na kasuotang Hapones tradisyonal na blusang Pilipino na gawa sa pinya o husi
kirey[13]:344 奇麗 (kirei) maganda; kaibig-ibig; marikit (balbal) maganda; kaibig-ibig; marikit
kokang[13]:344 交換 (kōkan) palitan; pagpapalitan (balbal) palitan; pagpapalitan
pampan[13]:344 ぱんぱん (panpan) (balbal) patutot (lalo na noong kakatapos lamang ng WWII) (balbal) patutot
shabu シャブ (shabu) (balbal) methamphetamine hydrochloride methamphetamine hydrochloride
taksan-taksan[13]:344 沢山 (takusan) marami (balbal) marami
tansan 炭酸 (tansan) karbonadong tubig takip ng bote
tsunami 津波 (tsunami) agwahe agwahe
Toto おとうと(otōto) nakababatang kapatid o anak batang lalaki[102][103]

Nahuatl[baguhin | baguhin ang wikitext]

Nakakuha ang Tagalog ng mga salitang Nahuatl sa pamamagitan ng Kastila mula sa Kalakalang Galeon sa Bireynato ng Mehiko noong panahon ng Kastila.[104]

Narito ang mga iilang halimbawa:

Salitang Tagalog Salitang Ugat sa Nahuatl Salitang Kastila Kahulugan at Karagdagang Komento
abukado ahuacatl aguacate persea americana
akapulko (bar. kapurko) acapolco acapulco senna alata
alpasotis (bar. pasotis) epazotl epazote chenopodium ambrosioides
atole[105] atolli atole kola na gawa sa harina
atsuwete achiotl achiote bixa orellana
guwatsinanggo cuauchilnacatl guachinango matalas; maulo; tuso
kakaw cacáhuatl cacao theobroma cacao
kakawati (bar. kakawate) cacáhuatl cacahuate gliricidia sepium
kalatsutsi (bar. kalanotse) cacaloxochitl cacalosúchil plumeria rubra
kamatis tomatl tomate solanum lycopersicum
kamatsile cuamóchitl guamúchil pithecellobium dulce
kamote camotli camote ipomoea batatas
koyote (bar. kayote) coyotl coyote canis latrans
kulitis quilitl quelite amaranthus viridis
mekate mecatl mecate lubid o kordon na gawa sa abaka
Mehiko Mēxihco Mexico Mehikanong Estados Unidos
nanay[106][107] nantli nana ina
paruparo[108][104](bar. paparo) papalotl papalote mariposa, rhopalocera
petate[109] petlatl petate hinabing banig na palma
peyote peyotl peyote lophophora williamsii
pitaka petlacalli petaca lukbutan ng barya
sakate zacatl zacate damo na pangkumpay
sangkaka chiancaca chancaca haleya na gawa sa pinatigas na pulut
sapote tzapotl zapote pouteria sapota
sayote chayotli chayote sechium edule
sili chīlli chile capsicum
singkamas xicamatl jicama pachyrhizus erosus
sisiwa chichiua chichigua tagapasuso
tamalis (bar. tamales) tamalli tamal tamales na kanin na binalot sa dahon ng saging o balat ng mais
tapangko[110] tlapanco tapanco sibi
tatay[106][111] tahtli tata ama
tisa tizatl tiza yeso
tiyangge (bar. tsangge) tianquiztli tianguis pamilihang walang-bubong
tokayo (bar. tukayo, katukayo) tocayotia tocayo kangalan, kapangalan
tsiklet (bar. tsikle) chictli chicle chewing gum
tsiko tzicozapotl chicozapote manilkara zapota
tsokolate xocolatl chocolate sikulate

Quechua[baguhin | baguhin ang wikitext]

Nakakuha rin ang Tagalog ng bokabularyo mula sa wikang Quechua,[112] sa Timog Amerika sa Bireynato ng Peru, lalo na pagkatapos mag-ankat si Don Sebastián Hurtado de Corcuera, dating Gobernador ng Panama, ng mga Peruwanong sundalo at nanduyhan na maglingkod sa Pilipinas.[113]

Salitang Tagalog Salitang Ugat sa Quechua Salitang Kastila Kahulugan at Karagdagang Komento
alpaka alpaca alpaca isang uri ng ngumangata at ang lana nito
kondor condor condor vultur gryphus
gautso gaucho gaucho bakero, pastol
guwano guano guano dumi ng ibong-dagat na ginagamit bilang pataba
hipihapa jipijapa jipijapa hibla na nakuha sa dahon ng palma para gumawa ng sombrero; ang sombrero na gawa sa materyales na ito
pampa pampa pampa parang, kaparangan
papas papa papa patatas
kinina quinin quinina sangkap mula sa balakbak ng ilang punungkahoy na panlunas ng lagnat

Sebwano[baguhin | baguhin ang wikitext]

Naghiram ang Tagalog ng mga ilang salitang Sebwano, karamihan ay dahil sa migrasyon ng mga Sebwano at Bisaya sa mga rehiyong nagsasalita ng Tagalog. Tumutukoy ang ilang mga salitang ito sa mga konsepto na hindi dating umiral sa Tagalog o may kaugnayan sa kulturang Sebwano o Bisaya; ang ilan pa ay may mga dati nang katumbas at ipinakilala sa Tagalog ng mga katutubong nagsasalita ng Sebwano. May pinanggalingang Sebwano ang ilang balbal sa Tagalog (hal. Tag. jombag, mula sa Seb. sumbag)

Tagalog Sebwano Kahulugan sa Tagalog Kahulugan sa Sebwano
bayot bayot bakla; bading bakla; bading; duwag
buang, buwang buang baliw baliw; tanga; bobo
daks dako (balbal) may malaking titi malaki
dugong dugong dugong dugon dugong dugon
habal-habal habal-habal motorsiklong pampasahero motorsiklong pampasahero (mula sa habal "mangarat")
inday inday sinta; pagtawag sa babaeng kasambahay batang babae
juts diyotay (balbal) may maliit na titi maliit;
katarungan katarongan hustisya (inimbento sa pasimula ng ika-20 siglo ni Eusebio T. Daluz) dahilan, katwiran (mula sa tarong "tuwid; tama; nararapat; matino")
kawatan kawatan magnanakaw; kriminal magnanakaw (mula sa kawat "magnakaw")
kaway kaway pagtawag sa paggamit ng kamay galamay
kuskos-balungos kuskos balungos gulo; labis-labis na kilos, balisa, ligalig, o pag-uusap ukol sa isang bagay magkamot o magkuskos ng sariling bulbul
Lumad lumad alinman sa mga katutubong tao sa Mindanao na hindi Muslim katutubo
lungsod lungsod siyudad (ipinakilala noong pasimula ng ika-20 siglo ni Eusebio T. Daluz) bayan
tulisan tulisan mandarambong; buhong; bandido; manlalabag ng batas bandido; mandarambong

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang wikitext]

  1. 1.0 1.1 1.2 Quilis, Antonio; Casado Fresnillo, Celia (2008). La lengua española en Filipinas historia, situación actual, el chabacano, antología de textos [Ang Wikang Kastila sa Pilipinas. Kasaysayan. Kasalukuyang sitwasyon. Ang Bulgar. Antolohiya ng mga Teksto] (sa Kastila). Consejo Superior de Investigaciones Científicas. ISBN 978-84-00-08635-0. OCLC 433949018.
  2. 2.0 2.1 2.2 Stolz, Thomas; Bakker, Dik; Salas Palomo, Rosa (2008). "Hispanisation processes in the Philippines (Patrick O. Steinkrüger)". Hispanisation: the impact of Spanish on the lexicon and grammar of the indigenous languages of Austronesia and the Americas [Hispanisasyon: ang epekto ng Kastila sa leksikon at balarila ng mga katutubong wika ng Austronesya at mga Amerika] (sa Ingles). Mouton de Gruyter. pp. 203–236. ISBN 978-3-11-020723-1. OCLC 651862960.
  3. Baklanova, Ekaterina (Hunyo 2019). The impact of Spanish and English hybrids on contemporary Tagalog [Ang epekto ng mga hibridong Kastila at Ingles sa kontemporaryong Tagalog]. 11th International Austronesian and Papuan Languages and Linguistics Conference (sa Ingles).
  4. "Ebolusyon ng Alpabetong Filipino". Nakuha noong Hunyo 22, 2010.
  5. 5.0 5.1 5.2 Forastieri Braschi, Eduardo; Cardona, Julia; López Morales, Humberto. Estudios de lingüística hispánica : homenaje a María Vaquero [Mga Araling Lingguwistikang Hispaniko: Pagpaparangal kay María Vaquero] (sa Kastila).
  6. 6.0 6.1 Alcantara y Antonio, Teresita (1999). Mga hispanismo sa Filipino: batay sa komunikasyong pangmadla ng Filipinas : pag-aaral lingguwistiko. Diliman, Quezon City : Sentro ng Wikang Filipino, Unibersidad ng Pilipinas. ISBN 978-9718781777.
  7. Muñiz, Adolfo Cuadrado; Iberoamericana, Oficina de Educación (1972). Hispanismos en el tagalo [Mga Hispanismo sa Tagalog] (sa Kastila). Oficina de Educación Iberoamericana.
  8. Quilis, Antonio (1992). La lengua española en cuatro mundos (sa Kastila). Editiorial MAPFRE. p. 135. ISBN 978-84-7100-522-9.
  9. Lopez, Cecilio (Enero 1, 1965). "The Spanish overlay in Tagalog" [Ang kalupkupang Kastila sa Tagalog]. Lingua (sa Ingles). 14: 481. doi:10.1016/0024-3841(65)90058-6. ISSN 0024-3841.
  10. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - d" [ADP - Austronesyong Diksiyonaryong Pahambing - Mga Salitang Hiram - d]. www.trussel2.com (sa Ingles). Tila isang paghiram na nagbagong-ponolohiya ng Kastilang tinta. (Isinalin ang sipi mula sa Ingles)
  11. Torres Panganiban, Consuelo (1952). "Spanish Elements in the Tagalog Language" [Mga Elementong Kastila sa wikang Tagalog]. Unitas (sa Ingles). University of Santo Tomás. 25: 108.
  12. Vidal, José Montero y (1894). Historia general de Filipinas desde el descubrimiento de dichas islas hasta nuestras días [Pangkalahatang Kasaysayan ng Pilipinas mula sa Pagkakatuklas sa Mga Islang Ito Hanggang sa Kasalukuyan] (sa Kastila). M. Tello. p. 128. Con motivo de la escasez que había en Manila de monedas de cobre, el regidor decano del Ayuntamiento, D. Domingo Gómez de la Sierra, pidió autorización en 1766 para fabricar dichas monedas, con el nombre de barrillas, porque su figura era la de un paralelogramo.
  13. 13.00 13.01 13.02 13.03 13.04 13.05 13.06 13.07 13.08 13.09 13.10 13.11 13.12 13.13 13.14 13.15 13.16 13.17 13.18 13.19 13.20 13.21 13.22 13.23 13.24 13.25 13.26 13.27 13.28 13.29 13.30 13.31 13.32 13.33 Potet, Jean-Paul (2016). Tagalog borrowings and cognates [Mga salitang hiram at kognado sa Tagalog] (sa Ingles). Jean-Paul G. Potet. ISBN 978-1-326-61579-6.
  14. Lopez, Cecilio (Enero 1, 1965). "The Spanish overlay in Tagalog" [Ang Kastilang kalupkupan sa Tagalog]. Lingua (sa Ingles). 14: 480. doi:10.1016/0024-3841(65)90058-6. ISSN 0024-3841. T. ladrilyo : laryo 'brick. tile'
  15. Villanueva, Joaquín A. García-Medall (2013). "En torno a los primeros préstamos hispánicos en Tagalo". Cuaderno Internacional de Estudios Humanísticos y Literatura (CIEHL) (19): 51–66. ISSN 1521-8007.
  16. Sayahi, Lotfi; Westmoreland, Maurice (2005). "Code-switching or Borrowing? No sé so no puedo decir, you know (John M. Lipski)" [Code-switching o Paghihiram? No sé kaya no puedo decir, alam mo ba (John M. Lipski)]. Selected Proceedings of the Second Workshop on Spanish Sociolinguistics [Mga Napiling Gawain ng Ikalawang Pagawaan sa Kastilang Sosyolingguwistika] (sa Ingles). Cascadilla Proceedings Project. p. 2. ISBN 978-1-57473-405-8. Ganap na naghango ng mga salitang punsyonal sa Kastila ang mga ilang katutubong wika na umiral kasabay ng Kastila sa mahahabang yugto ng panahon, at minsan nagbuo ng mga sintaktikong pagbabago na lumalayo mula sa batayang istraktura ng naghihiram na wika. Kaya sa Tagalog, may pirmi < firme `always,' para (sa) `for the benefit of' (hal. Ito ay álaala ko para sa aking iná `this is my gift for my mother'), puwede `can, may, [to be] possible' gustó `like, desire,' siguro `maybe,' por eso, pero, puwés < pues `therefore,' atbp. (Oficina de Educación Iberoamericana 1972).
  17. Schachter, Paul; Otanes, Fe T (1983). Tagalog reference grammar [Sangguniang gramatika ng Tagalog] (sa Ingles). University of California Press. p. 514. ISBN 9780520049437. OCLC 9371508. Ginagamit ang kumusta, na hango sa cómo está sa Kastila, bilang pananong na kapalit sa isang pang-uring panlarawan. (Isinalin mula sa Ingles)
  18. Ramos, Teresita V.; Cena, Resty M. (1990). Modern Tagalog (sa Ingles). University of Hawaii Press. p. 72. ISBN 9780824813321. Non-Equality mas, sa/ kaysa (sa)/ (kaysa) kay
  19. Gallego, Maria Kristina S. (2015). "Ang mga Nominal Marker ng Filipino at Ivatan". Daluyan: Journal Ng Wikang Filipino. 21 (1): 86. ISSN 2244-6001. Nakuha noong Setyembre 5, 2019. Ang comparison o paghahambing ay ipinapahayag gamit ang kumpara, kaysa, o katulad kasama ng nominal marker. Ang paghahambing sa (63a) ay nagpapakita ng pagkakaiba, samantalang ang sa (63b) ay nagpapakita ng pagkakatulad.
  20. Sabbagh, Joseph (Hunyo 1, 2011). "Adjectival passives and the structure of VP in Tagalog". Lingua. 121 (8): 1439. doi:10.1016/j.lingua.2011.03.006. ISSN 0024-3841. Significantly, there is a way to express a meaning that is quite similar to the sentences in (42), using the adverbial pareho ('same'). Consider the examples in (43).
  21. Martin, J.R. (June 1990). "Interpersonal Grammatization: Mood and Modality in Tagalog" (PDF). Philippine Journal of Linguistics. 21: 23. Modulation (or deontic modality) is concerned with inclination, obligation and ability. In Tagalog, modulation is grammaticized through what Schachter and Otanes (1972:261-73) refer to as 'pseudo-verbs', which for them are a subclass of adjectivals.
  22. Asarina, Alya; Holt, Anna (September 2005). "Syntax and Semantics of Tagalog Modals" (PDF). UCLA Working Papers in Linguistics: 13. Puwede and maaari may both be translated as 'can'. There seems to be little semantic difference between the two.
  23. Baklanova, Ekaterina (20 March 2017). "Types of Borrowings in Tagalog/Filipino". Kritika Kultura (sa Ingles) (28): 38–39. doi:10.13185/KK2017.02803. ISSN 1656-152X. I have to disagree with Patrick Steinkrüger's assumption that "none of the numerous discourse particles in Tagalog are of Spanish origin".
  24. Tanangkingsing, Michael (2013). "A Study of Second-Position Enclitics in Cebuano". Oceanic Linguistics. 52 (1): 224. ISSN 0029-8115. JSTOR 43286767. = siguro (epistemic)
  25. Lee, Celeste Chia Yen (24 January 2013). "Clitic pronouns in Masbatenyo". SIL International (sa Ingles): 5. siguro 'probably'
  26. Blake, Frank R. (Frank Ringgold) (1925). A grammar of the Tagálog language, the chief native idiom of the Philippine Islands. New Haven, Conn., American oriental society. p. 77. Nakuha noong 8 Setyembre 2019. kun 'or'.
  27. Elli, Vea. "ON THE STUDY OF TAGALOG, KAPAMPANGAN, IBANAG AND ITAWIS COORDINATING CONSTRUCTIONS" (sa Ingles). Nakuha noong 8 Setyembre 2019. Adversative conjunctions often are optional orzero-morpheme coordinators in these languages. In Tagalog, there are coordinators like 'pero', 'kaso' , 'kaya lang' , 'subalit', 'datapwat', 'bagkus', and 'ngunit'.
  28. "Common Names Summary - Lactarius lactarius". www.fishbase.de (sa Ingles). Inarkibo mula sa ang orihinal noong 2021-03-08. Nakuha noong 2020-08-22. Remarks: Also spelled 'Algudon'. 'algodon' borrowed from Spanish 'algodón', i.e., cotton.
  29. "GabbyDictionary.com". www.gabbydictionary.com (sa Ingles). mouse pad -- almohadilya (Sp.: almohadilla)
  30. Zorc, R. David. "Tagalog slang" (PDF). Philippine Journal of Linguistics. Linguistic Society of the Philippines. 21 (1990): 77. Inarkibo mula sa ang orihinal (PDF) noong 2021-02-03. Nakuha noong 2020-08-22. asar upset, angry [Sp. asar 'roast']
  31. Orosa, Rosalinda L. "Victory Liner takes you to 'Perya Nostalgia' | Philstar.com". philstar.com (sa Ingles). In this day and age of throwbacks and flashbacks on social media, perya enthusiasts would be pleased to still find classic carnival rides like the tsubibo (carousel), ruweda (Ferris wheel), the tame rollercoaster dubbed the Caterpillar, the topsy-turvy Octopus, and the Flying Swing.
  32. Bundang, Rebekah (1997). Spanish Loanwords in Tagalog (PDF) (B.A.). Swarthmore College. Dept. of Linguistics. p. 10. Some Spanish loanwords appear in Tagalog in what would be their plural form in Spanish, marked with -s or -es; therefore, when they are pluralized in Tagalog, they need to be pluralized in the way that Tagalog pluralizes native words, i. e., by placing the morpheme mga
  33. 33.0 33.1 Potet, Jean-Paul G. (2013). Arabic and Persian Loanwords in Tagalog (sa Ingles). Lulu.com. p. 204. ISBN 9781291457261.
  34. Blanco, Manuel (1837). Flora de Filipinas: según el sistema sexual de Linneo (sa Kastila). en la imprenta de Sto. Thomas, por Candido Lopez. p. 326. El fruto del lanzón cultivado, no deja ser sabroso: su corteza despide una leche pegajosa, y las semillas son verdes y amargas. Es conocido de todos en las Islas; pero ignoro si la palabra lanzones ó lansones es extranjera ó del país: ella tiene semejanza con lasona, que es cebolla
  35. Penido, Miguel Colmeiro y (1871). Diccionario de los diversos nombres vulgares de muchas plantas usuales ó notables del antiguo y nuevo mundo, con la correspondencia científica y la indicacion abreviada de los unos é igualmente de la familia á que pertenece cada planta (sa Kastila). G. Alhambra. p. 173.
  36. Garcia, J. Neil C (2008). Philippine gay culture: binabae to bakla, silahis to MSM (sa Ingles). University of the Philippines Press. p. 134. ISBN 9789715425773. OCLC 300977671. It roughly translates to "bisexual", although as with bakla, the cultural marker of this particular variety of sexual being is mostly not sexuality per se, but predictably enough, gender: the silahis is a male who looks every bit like a "real man" - he may even be married and with a family - but who, in all this time, would rather swish and wear skirts and scream "like a woman".
  37. Lopez, Cecilio (Enero 1, 1965). "The Spanish overlay in Tagalog". Lingua (sa Ingles). 14: 477. doi:10.1016/0024-3841(65)90058-6. ISSN 0024-3841.
  38. Stolz, Thomas; Bakker, Dik; Salas Palomo, Rosa (2008). Hispanisation: the impact of Spanish on the lexicon and grammar of the indigenous languages of Austronesia and the Americas. Mouton de Gruyter. p. 209. ISBN 9783110207231. OCLC 651862960.
  39. Santos, Lope K. (2019). Balarila ng Wikang Pambansa (PDF) (4 pat.). Komisyon Sa Wikang Filipino. p. 21. ISBN 9786218064577. Inarkibo mula sa ang orihinal (PDF) noong Pebrero 2, 2020. Nakuha noong Pebrero 2, 2020. dupikál (repicar)
  40. Cariño, Linda Grace. "How Swardspeak was born, truly-ly! | Philstar.com". philstar.com.
  41. Bello, Walden F.; Guzman, Alfonso de (1971). Modernization: Its Impact in the Philippines (sa Ingles). Ateneo de Manila University Press. p. 39. The state of the body A, together with the state of nature B, leads to disorder X; e.g., hunger together with getting wet causes pasmá (< Spanish pasmar 'to astonish, to cause spasms').
  42. Baklanova, Ekaterina (Enero 24, 2013). "Morphological assimilation of borrowings in Tagalog" [Asimilasyong morpolohikal ng mga hiniram ng Tagalog]. SIL International (sa Ingles): 10. Habang inaangkop ang paghiram, ang wikang tumatanggap ay maaaring magpalit ng ilang bahagi ng hiniram (kadalasan ang ugat o bahagi nito) sa katutubong leksikal na bagay, at sa gayon bumubuo ng HIBRIDONG SALITANG HIRAM. Sa kaso ng Tagalog, maaaring palitan ang mga morpemang hiniram ng mga morpema ng DATING TINANGGAP na salitang hiram, kaya binubuo ang ilang mga hibridong salitang hiram sa Tagalog ng hiniram na materyal lamang (Isinalin ang sipi mula sa Ingles)
  43. Baklanova, Ekaterina (Marso 20, 2017). "Types of Borrowings in Tagalog/Filipino" [Mga Uri ng Paghiram sa Tagalog/Filipino]. Kritika Kultura (sa Ingles). 0 (28): 42–43. doi:10.13185/KK2017.02803.
  44. Baklanova, Ekaterina (Enero 24, 2013). "Morphological assimilation of borrowings in Tagalog" [Asimilasyong morpolohikal ng mga hiniram ng Tagalog]. SIL International (sa Ingles): 10. Mas marami ang mga HIBRIDONG NEOLOHISMO (PAGLIKHA) sa makabagong Tagalog, yaon ay, mga bagong salita na inimbento ng mga Pilipino na gumagamit ng katutubong materyal at hiniram na materyal na asimilado na. (Isinalin ang sipi mula sa Ingles)
  45. Baklanova, Ekaterina (Marso 20, 2017). "Types of Borrowings in Tagalog/Filipino" [Mga Uri ng Paghiram sa Tagalog/Filipino]. Kritika Kultura (sa Ingles). 0 (28): 45. doi:10.13185/KK2017.02803.
  46. 46.0 46.1 Sawikaan 2007: Mga Salita ng Taon. 2008. ISBN 9789715425834.
  47. Santos, Lope K.; Bernardo, Gabriel A. (1938). Sources and means for further enrichment of Tagalog as our national language. University of the Philippines. p. 26. The late linguist, Eusebio Daluz, was the first among our modern Tagalog writers to add Malay loan-words to our dictionary. Some of the loan-words that he proposed to adopt found general acceptance, although many others were not accepted. Of those words may be mentioned bansa (nation), gurò (teacher), arang (individual), nama (name or noun), dalam (royal household), burong (bird), etc.
  48. Baklanova, Ekaterina (Marso 20, 2017). "Types of Borrowings in Tagalog/Filipino". Kritika Kultura (sa Ingles). 0 (28): 42. doi:10.13185/KK2017.02803. ISSN 1656-152X.
  49. POTET, Jean-Paul G. (2018). Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs (sa Ingles). Lulu.com. p. 214. ISBN 9780244348731.
  50. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - c". www.trussel2.com. Borrowing, most likely from Malay. Under this hypothesis the consistent partial reduplication in Philippine forms is unexplained, but no borrowing hypothesis in the other direction appears plausible.
  51. Hall, D. G. E; Cowan, C. D; Wolters, O. W (1976). Southeast Asian history and historiography: essays presented to D.G.E. Hall (sa Ingles). Cornell University Press. p. 353. ISBN 978-0801408410. OCLC 2185469.
  52. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - c". www.trussel2.com. Borrowing from Malay.
  53. POTET, Jean-Paul G. (2013). Arabic and Persian Loanwords in Tagalog (sa Ingles). Lulu.com. p. 133. ISBN 978-1-291-45726-1.
  54. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - o". www.trussel2.com.
  55. Baklanova, Ekaterina (Marso 20, 2017). "Types of Borrowings in Tagalog/Filipino". Kritika Kultura (sa Ingles). 0 (28): 37. doi:10.13185/KK2017.02803. ISSN 1656-152X. Mal. /kanan/ (< *ka-wanan) [Wolff 1976]
  56. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - w". www.trussel2.com. Borrowing from Malay, ultimately from Tamil.
  57. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - m". www.trussel2.com. Borrowing from Malay. Dempwolff (1938) reconstructed *kulambu 'curtain'.
  58. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - t". www.trussel2.com. Borrowing of Malay gergaji 'a saw; to saw'.
  59. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - s". www.trussel2.com. Inarkibo mula sa ang orihinal noong Pebrero 3, 2020. Nakuha noong Pebrero 3, 2020. This extremely widespread loanword appears to be of Mon-Khmer origin (Thurgood 1999:360). It evidently was acquired by Malay as a result of contacts on the mainland of Southeast Asia, and then spread throughout much of western Indonesia-Malaysia, the Philippines and Taiwan through trade contacts, perhaps mediated by the Dutch presence in southwest Taiwan from 1624-1661, and the Spanish presence in northeast Taiwan from 1626-1642 (the latter out of Manila).
  60. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - m". www.trussel2.com. Also Balinese pijar 'borax, solder'. Borrowing from Malay.
  61. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - u". www.trussel2.com. Also Balinese takeh 'measure (large amount)', takeh-an 'a measure of volume'. Borrowing from Malay.
  62. Odé, Cecilia (1997). Proceedings of the seventh International Conference on Austronesian Linguistics: Leiden 22-27 August 1994 (sa Ingles). Rodopi. p. 607. ISBN 9789042002531. OCLC 38290304. Tag tangháliʔ 'noon' represents *tengáq + *qaRi but is clearly a loan from Malay tengah hari.
  63. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - g". www.trussel2.com. The forms cited here are conspicuous for their multiple phonological irregularities and apparent morphological reanalyses. This strongly suggests that the form has been borrowed, probably from Malay. According to Alton L. Becker (p.c.) a similar folk belief is found in Burma. If true it is tempting to hypothesize that the puntianak belief was ultimately borrowed by speakers of an early form of Malay from a mainland Southeast Asian source and subsequently disseminated through much of island Southeast Asia.
  64. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - c". www.trussel2.com. Borrowing from Malay. Dempwolff's (1934-38) inclusion of Fijian vosa 'speak, talk' under a reconstruction *ucap 'speak, converse with' appears unjustified.
  65. Haspelmath, Martin (2009). Loanwords in the World's Languages: A Comparative Handbook [Mga Salitang Hiram sa Mga Wika ng Mundo: Isang Pahambing na Hanbuk] (sa Ingles). De Gruyter Mouton. p. 724. ISBN 978-3-11-021843-5.
  66. Hoogervorst, Tom; Blench, Roger; Landmann, Alexandra (2017-03-10). 9. The Role of "Prakrit" in Maritime Southeast Asia through 101 Etymologies [9. Ang Papel ng "Prakrit" sa Maritimong Timog-silangang Asya sa 101 Etimolohiya] (sa Ingles). ISEAS Publishing. doi:10.1355/9789814762779-011. ISBN 978-981-4762-77-9.
  67. 67.00 67.01 67.02 67.03 67.04 67.05 67.06 67.07 67.08 67.09 67.10 67.11 67.12 Hoogervorst, Tom (Abril 15, 2015). "Detecting pre-modern lexical influence from South India in Maritime Southeast Asia" [Pagtuklas ng pre-modernong impluwensiya sa leksiko mula Timog Indiya sa Maritimong Timog-silangang Asya]. Archipel. Études interdisciplinaires sur le monde insulindien (sa Ingles) (89): 63–93. doi:10.4000/archipel.490. ISSN 0044-8613.
  68. POTET, Jean-Paul G. (2013). Arabic and Persian Loanwords in Tagalog [Mga Salitang Arabe at Persa na Hinihram sa Tagalog] (sa Ingles). Lulu.com. pp. 285–286. ISBN 9781291457261.
  69. Donoso, Isaac J. (2010). "The Hispanic Moros y Cristianos and the Philippine Komedya" [Ang Mga Hispanong Moros y Cristianos at Ang Pilipinong Komedya]. Philippine Humanities Review (sa Ingles). 11: 87–120. ISSN 0031-7802. Kaya naintengra ang mga salitang Arabe sa mga wikang Pilipino sa pamamagitan ng Kastila (hal., alahas (alhaja, al- haja), alkalde (alcalde, al-qadi), alkampor (alcanfor, al-kafiir), alkansiya (alcancia, al-kanziyya), aldaba (aldaba, al-dabba), almires (almirez, al-mihras), baryo (barrio, al-barri), kapre (cafre, kafir), kisame (zaquizami, saqf fassami), atbp.); (Isinalin mula sa Ingles)
  70. Asbaghi, Asya (1988). Persische Lehnwörter im Arabischen (sa Aleman). Wiesbaden: O. Harrasowitz. ISBN 978-3447027571. OCLC 19588893.
  71. Donoso Jiménez, Isaac (2017). "Relaciones culturales filipino-persas (II): La lingua franca islámica en el Índico y algunos persianismos en tagalo". Revista Filipina. ISSN 1496-4538. El préstamo más reseñable es anakura, cuya etimología procede incuestionablemente del persa nājūdā / ناخوذا.
  72. 72.0 72.1 Donoso Jiménez, Isaac (2017). "Relaciones culturales filipino-persas (II): La lingua franca islámica en el Índico y algunos persianismos en tagalo". Revista Filipina. ISSN 1496-4538. Igualmente persas son las palabras tagalas pingan, "plato" (desde pinggaan / ﭙﻨﮔان) y salawal, "pantalones" (desde sirvaal / سروال).
  73. Potet, Jean-Paul G. (2013). Arabic and Persian Loanwords in Tagalog (sa Ingles). Lulu.com. p. 152. ISBN 978-1-291-45726-1.
  74. Albala, Ken (2011). Food Cultures of the World Encyclopedia [Ensiklopedya ng Mga Kultura ng Pagkain sa Mundo] (sa Ingles). ABC-CLIO. p. 217. ISBN 9780313376269. Ang pancit (o pansit) ay pangunahing sangkap na dumaan sa mga makabuluhang adaptasyon sa paghahanda nito. Gumagamit ang mga Pilipino ng mga samu't saring uri ng pansit, gaya ng mga gawa sa bigas, itlog, trigo, at munggo, para makabuo ng iba't ibang pagkaing pansit. Ipinakilala ng mga Tsino noong panahon ng Kastila, naisa-Pilipino ang ulam, at nakaimbento rin ang mga iba't ibang rehiyon ng kani-kanilang bersiyon nila. (Isinalin mula sa Ingles)
  75. Pacho, Arturo (1986). "The Chinese Community in the Philippines: Status and Conditions" [Ang Pamayanang Tsino sa Pilipinas: Estado at Mga Kondisyon]. Sojourn: Journal of Social Issues in Southeast Asia (sa Ingles). 1 (1): 76–91. doi:10.1355/SJ1-1E. JSTOR 41056696.
  76. Wickberg, Edgar (1962). "Early Chinese Economic Influence in the Philippines, 1850–1898" [Maagang Impluwensiyang Ekonomiko ng Mga Tsino sa Pilipinas, 1850–1898]. Pacific Affairs (sa Ingles). 35 (3): 275–285. JSTOR 2753187. Alam natin na nagbigay ng mga kaakit-akit na oportunidad na pangkabuhayan ang pagdating ng mga Espanyol sa huling bahagi ng ikalabing-anim na siglo, na nagparami sa mga Tsinong nandayuhan sa Pilipinas, lubhang nakahihigit kaysa sa dati. Sa simula ng ikapitong siglo higit sa 20,000 ang Tsino sa Kamaynilaan - napakarami kumpara sa mga Kastilang nandayuhan. (Isinalin mula sa Ingles)
  77. Sánchez de Mora, Antonio (2016). Sabores que cruzaron los océanos = Flavors that sail across the seas [Sabores que cruzaron los océanos = Mga lasa na naglalayag sa mga dagat] (sa Ingles). AECID Biblioteca Digital AECID. p. 64. OCLC 973021471.
  78. 78.00 78.01 78.02 78.03 78.04 78.05 78.06 78.07 78.08 78.09 78.10 78.11 78.12 78.13 78.14 78.15 78.16 78.17 78.18 78.19 78.20 78.21 78.22 78.23 78.24 78.25 78.26 78.27 78.28 78.29 78.30 78.31 78.32 78.33 78.34 78.35 78.36 78.37 78.38 78.39 78.40 78.41 78.42 78.43 78.44 78.45 78.46 78.47 78.48 78.49 78.50 78.51 78.52 78.53 78.54 78.55 78.56 78.57 78.58 78.59 78.60 78.61 78.62 78.63 78.64 78.65 78.66 78.67 78.68 78.69 78.70 78.71 78.72 78.73 78.74 78.75 78.76 78.77 78.78 78.79 78.80 Chan-Yap, Gloria (1980). Hokkien Chinese borrowings in Tagalog [Mga paghiram ng Tsinong Hokkien sa Tagalog] (sa Ingles). Dept. of Linguistics, School of Pacific Studies, Australian National University. ISBN 9780858832251.
  79. Joaquin, Nick (2004). Culture and history [Kultura at kasaysayan] (sa Ingles). Pasig City. p. 42. ISBN 978-9712714269. OCLC 976189040.
  80. Chan-Yap, Gloria (1980). Hokkien Chinese borrowings in Tagalog (sa Ingles). Dept. of Linguistics, School of Pacific Studies, Australian National University. p. 133. ISBN 9780858832251.
  81. Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. pp. 283/261.
  82. Chu, Richard T. (2012). Chinese and Chinese Mestizos of Manila: Family, Identity, and Culture, 1860s-1930s. p. 187. ISBN 9789047426851.
  83. 83.0 83.1 Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. pp. 170/151.
  84. Chu, Richard T. (2012). Chinese and Chinese Mestizos of Manila: Family, Identity, and Culture, 1860s-1930s. p. 187. ISBN 9789047426851.
  85. Scott, William Henry (1994). Barangay sixteenth-century Philippine culture and society (sa Ingles). Ateneo de Manila University Press. p. 201. ISBN 978-9715501354. OCLC 433091144.
  86. 86.0 86.1 Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. pp. 23/10.
  87. Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. pp. 23/10 & 170/151 & 322/300.
  88. Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. pp. 23/10 & 488/463 & 322/300.
  89. Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. pp. 23/10 & 488/463 & 378/356.
  90. Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. pp. 170/151 & 522/497.
  91. Chu, Richard T. (2012). Chinese and Chinese Mestizos of Manila: Family, Identity, and Culture, 1860s-1930s. p. 1. ISBN 9789047426851.
  92. "Kikiam". April 5, 2013.
  93. Dictionario Hispanico Sinicum. Bol. 1. Manila: University of Santo Tomás Archives. 1604. p. 344/366.
  94. Chee-Beng, Tan (2012). Chinese Food and Foodways in Southeast Asia and Beyond (sa Ingles). NUS Press. p. 129. ISBN 9789971695484.
  95. "ACD – Austronesian Comparative Dictionary – Loans – a". www.trussel2.com. Borrowing of Hokkien pú-thâu 'axe'. This comparison was pointed out by Daniel Kaufman.
  96. "ACD - Austronesian Comparative Dictionary - Loans - c". www.trussel2.com. Inarkibo mula sa ang orihinal noong Pebrero 3, 2020. Nakuha noong Pebrero 3, 2020. Borrowed from Hokkien.
  97. Philippine Journal of Linguistics (sa Ingles). 1974. p. 50. Hok. /thàng/ 'worm', /à/ 'diminutive particle' in Tag. /tanga/, 'clothes moth'
  98. Ocampo, Ambeth R. (Agosto 9, 2013). "Making useless information useful" [Ginagawang kapaki-pakinabang ang walang kwentang impormasyon] (sa Ingles). Philippine Daily Inquirer. Inarkibo mula sa ang orihinal noong Nobyembre 19, 2018. Malalim ang kalakalan at pagpapalitan ng kultura ng Pilipinas at Hapon. Sa Maynila noong wala pang giyera, sikat na tatak ng mabulang tubig ang Tansan (sa Hapones, tumutukoy ang "tansan" sa karbonadong mineral na tubig). Ipinagbili ito na may natatanging takip na metal na mula noon ay tinawag na tansan ng mga Pilipino. (Isinalin mula sa Ingles)
  99. 99.0 99.1 Zorc, R. David Paul; San Miguel, Rachel L.; Sarra, Annabella M. (1991). Tagalog Slang Dictionary [Diksiyonaryong Pambalbal ng Tagalog] (sa Ingles). Dunwoody Press. ISBN 978-0-931745-56-0.
  100. Ocampo, Ambeth R. (Hunyo 27, 2014). "Japan under our skin" [vfd]. Philippine Daily Inquirer. "Janken pon" ng mga Hapones ang pinagmulan ng laro sa pagkabata na "jak en poy," na may walang kwentang rima sa Filipino na sinasabayan ng galawang kamay ng bato, gunting, at papel, (Isinalin mula sa Ingles)
  101. "Archive copy" (PDF). Inarkibo mula sa ang orihinal (PDF) noong 2022-07-15. Nakuha noong 2023-01-22.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  102. "You will never guess these Filipino words came from Japanese terms". October 10, 2016.
  103. "Meaning of Toto - Tagalog Dictionary".
  104. 104.0 104.1 Albalá, Paloma (2003). "Hispanic Words of Indoamerican Origin in the Philippines" [Mga Salitang Hispano sa Pilipinas na Nagmula sa Indoamerika]. Philippine Studies (sa Ingles). 51 (1): 125–146. JSTOR 42633639.
  105. Panganiban, José Villa (1964). "Influencia hispanomexicana en el idioma tagalo". Historia Mexicana. 14 (2): 264. JSTOR 25135261. ATOLE (MLP), en México, bebida preparada con sustancias harinosas y no-alcohólica. En Filipinas atole significa actualmente una pasta de harina, empleada como adhesivo, no comestible.
  106. 106.0 106.1 León-Portilla, Miguel (1960). "Algunos nahuatlismos en el castellano de Filipinas" [Mga Ilang Nahuatlismo sa Wikang Kastila sa Pilipinas]. Estudios de Cultura Náhuatl (sa Kastila) (2): 135–138. ISSN 0071-1675.
  107. Panganiban, José Villa (1964). "Influencia hispanomexicana en el idioma tagalo" [Impluwensiyang Hispano-mehikano sa wikang Tagalog]. Historia Mexicana (sa Kastila). 14 (2): 268. ISSN 0185-0172. JSTOR 25135261. NANA (MLP), azteca "nantli" (madre), en tagalo nanay significa "madre" o "abuela".
  108. Casado-Fresnillo, Antonio Quilis, Celia; Casado Fresnillo, Celia (2008). La lengua española en Filipinas : historia, situación actual, el chabacano, antología de textos [Ang Wikang Kastila sa Pilipinas: Kasaysayan, Kasalukuyang Sitwasyon, Ang Chavacano, Antolohiya ng mga Teksto] (sa Kastila) (1 pat.). Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas. p. 410. ISBN 978-8400086350.{{cite book}}: CS1 maint: multiple names: mga may-akda (link)
  109. Albalá, Paloma (Marso 1, 2003). "Hispanic Words of Indoamerican Origin in the Philippines" [Mga Salitang Hispano sa Pilipinas na Nagmula sa Indoamerika]. Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints (sa Ingles). 51 (1): 133. ISSN 2244-1638. petate "hinabing banig na palma" > Seb. petate, Tag. petate; (Isinalin mula sa Ingles)
  110. Albalá, Paloma (Marso 1, 2003). "Hispanic Words of Indoamerican Origin in the Philippines" [Mga Salitang Hispano sa Pilipinas na Nagmula sa Indoamerika]. Philippine Studies: Historical and Ethnographic Viewpoints (sa Ingles). 51 (1): 133. ISSN 2244-1638. tapanco "nakataas na plataporma para sa pag-iimbak ng tabla" > Kap. tapanko, Tag. tapangko;
  111. Panganiban, José Villa (1964). "Influencia hispanomexicana en el idioma tagalo" [Impluwensiyang Hispano-Mehikano sa Wikang Tagalog]. Historia Mexicana (sa Kastila). 14 (2): 270. ISSN 0185-0172. JSTOR 25135261. TATA (MLP), azteca "tahtli" (padre). Tata, tatay y tatang son denominaciones comunes de "padre" en diversos idiomas de Filipinas
  112. Hispanic Words of Indoamerican Origin in the Philippines [Mga Salitang Hispano sa Pilipinas na Nagmula sa Indoamerika] (sa wikang Ingles). Mga pa. 136-137
  113. "SECOND BOOK OF THE SECOND PART OF THE CONQUESTS OF THE FILIPINAS ISLANDS, AND CHRONICLE OF THE RELIGIOUS OF OUR FATHER, ST. AUGUSTINE" [Ikalawang Aklat ng Ikalawang Bahagi ng Mga Pananakop ng mga Isla ng Pilipinas, at Salaysay ng Mga Relihiyoso ng Aming Padre, San. Agustin] (sa wikang Ingles) (Zamboanga City History) "Nagdala siya (Governor Don Sebastían Hurtado de Corcuera) ng maraming dagdag na kawal, karamihan mula sa Peru, habang naglakbay siya papunta sa Acapulco mula sa kahariang iyon." (Isinalin mula sa Ingles)