Pumunta sa nilalaman

Digmaang Pilipino–Amerikano

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Digmaang Pilipino-Amerikano)
Digmaang Pilipino–Amerikano
Ingles: Philippine–American War
Espanyol: Guerra Filipino–Estadounidense

Clockwise from top left: U.S. troops in Manila, Gregorio del Pilar and his troops around 1898, Americans guarding the Pasig River bridge in 1898, the Battle of Santa Cruz, Filipino soldiers at Malolos, the Battle of Quingua
PetsaPhilippine–American War:
February 4, 1899 – July 2, 1902
(3 taon, 4 buwan at 4 linggo)[i]
Moro Rebellion:
February 4, 1899 – June 15, 1913
(14 taon, 4 buwan, 1 linggo at 4 araw)
Lokasyon
Philippines
Resulta

American victory

Pagbabago sa
teritoryo		 The Philippines becomes an unincorporated territory of the United States and, later, a U.S. Commonwealth (until 1946).
Mga nakipagdigma

1899–1902:
 United States

1899–1902:
 Philippine Republic

Limited foreign support:
Padron:Country data Japanese Empire[kailangan ng sanggunian]
 Germany[kailangan ng sanggunian]

1902–1913:
 United States

 1902–1906:
Tagalog Republic
1899–1905:
Maguindanao Sultanate
1899–1913:
 Sulu Sultanate
Mga kumander at pinuno
Mga sangkot na yunit
1899–1902:
1902–1913:
1899–1902:
1899–1913:
Lakas
 ≈80,000–100,000
regular and irregular,[kailangan ng sanggunian]
Mga nasawi at pinsala
4,200 killed,[1] 2,818 wounded, several succumbed to disease [2] about 10,000 killed,[3] (Emilio Aguinaldo estimate)
16,000–20,000 killed[4] (American estimate)
  1. ↑ There is disagreement regarding the official ending date of the conflict; see here for further information.

Ang Digmaang Pilipino–Amerikano, na kilala rin bilang Insureksyong Pilipino at Insurhensiyang Tagalog,[5][6][7] ay ang armadong hidwaan sa pagitan ng Unang Republikang Pilipino at ng Estados Unidos na tumagal mula Pebrero 4, 1899 hanggang Hulyo 2, 1902. Ang naturang digmaan ay pagpapatuloy ng pakikibaka ng mga Pilipino para sa kalayaan na nagsimula noong 1896 sa pagsiklab ng Himagsikang Pilipino. Naging isang dahilan ng digmaan ang pagkatuklas ng mga Pilipino ng paglipat ng pagmamay-ari ng Pilipinas mula sa Espanya patungo sa Estados Unidos. Nakapaloob ang paglipat ng pagmamay-ari ng Pilipinas sa Tratado ng Paris, isang tratadong naglayong mawakasan ang Digmaang Espanyol–Amerikano.

Pumutok ang labanan sa pagitan ng kilusan ng Estados Unidos at ng Republikang Pilipino noong Pebrero 4, 1899, na tinaguriang Ikalawanag Labanan ng Maynila. Noong Hunyo 2, 1899, maanyong naghayag ng pakikipagdigma ang pamahalaan ng Republikang Pilipino laban sa Estados Unidos. Ipinahayag naman ng Estados Unidos ang opisyal na pagtatapós ng paghihimagsik noong Hulyo 2, 1902, bagaman may ilan pa ring pangkat ng mga mapaghimagsik na pinamumunuan ng mga dating Katipunero ang nagpatuloy ng pakikipaglaban sa mga puwersang Amerikano ng ilang pang taon. Ang ilan sa mga lider na ito ay si Heneral Macario Sakay, isang dating kasapi ng Katipunan na nanungkulang pangulo ng kanyang ipinahayag na Republikang Katagalugan noong 1902, matapos madakip at manumpa ng katapatan sa Estados Unidos ang pangulo ng Republikang Pilipino na si Emilio Aguinaldo.

Binago ng naturang digmaan ang pangkulturang mukha ng kapuluan, dahil sa pagkasawi ng tinatayang 200,000 hanggang 250,000 Pilipinong sibilyan, pagbuwag sa Simbahang Katolika bilang relihiyon ng estado, at ang pagpapakilala ng wikang Ingles bilang pangunahing wika ng pamahalaan, pag-aaral, kalakaran, pagyayari, at ng mga madunong na mag-anak at indibidwal sa mga susunod na dekada.

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ Hack & Rettig 2006, p. 172.
  2. ↑ Karnow 1989, p. 194.
  3. ↑ Aguinaldo, E. (2016). A Second Look at America (Classic Reprint). Fb&c Limited. p. 131. ISBN 978-1-333-84114-0. Nakuha noong 2022-11-17.
  4. ↑ Burdeos 2008, p. 14
  5. ↑ Linn, Brian McAllister (2000-01-25). The Philippine War, 1899–1902 (sa wikang Ingles). University Press of Kansas. pp. x. ISBN 978-0-7006-1225-3.
  6. ↑ Battjes, Mark E. (2011). Protecting, Isolating, and Controlling Behavior: Population and Resource Control Measures in Counterinsurgency Campaigns (PDF). United States Army Combined Arms Center, Fort Leavenworth, Kansas: Combat Studies Institute Press. ISBN 978-0-9837226-6-3. Archived from the original (PDF) on December 15, 2018. Retrieved December 11, 2016.
  7. ↑ Silbey, David (2008). A war of frontier and empire: the Philippine-American war, 1898 - 1902 (ika-1. paperback ed (na) labas). New York: Hill and Wang. ISBN 978-0-8090-9661-9. {{cite book}}: |edition= has extra text ()


Usbong Ang lathalaing ito ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.

Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Digmaang_Pilipino–Amerikano&oldid=2214867"