Mangganeso

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
chromiummanganeseiron
-

Mn

Tc
Kaanyuan
silvery metallic
A rough fragment of lustrous silvery metal
Pangkalahatang Katangian
Pangalan, simbolo, bilang manganese, Mn, 25
Bigkas /ˈmæŋɡənz/ MANG-gə-neez
Kategorya ng elemento transition metal
Pangkat, Piryud, Bloke 74, d
Batayang atomikong bigat 54.938045(5)g·mol−1
Kompigurasyon ng elektron [Ar] 4s2 3d5
Mga Elektron kada talukab 2, 8, 13, 2 (Larawan)
Pisikal na Katangian
Anyo solid
Densidad (malapit sa t.k.) 7.21 g·cm−3
Densidad ng likido sa m.p. 5.95 g·cm−3
Punto ng pagkalusaw 1519 K, 1246 °C, 2275 °F
Punto ng pagkulo 2334 K, 2061 °C, 3742 °F
Init ng pagsasanib 12.91 kJ·mol−1
Init ng baporisasyon 221 kJ·mol−1
Espesipikong kapasidad sa init (25 °C) 26.32 J·mol−1·K−1
Presyur ng tampuok
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T/K 1228 1347 1493 1691 1955 2333
Katangiang Atomiko
Estadong oksidadyon 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1, -1, -2, -3
(oxides: acidic, basic or amphoteric
depending on the oxidation state)
Elektronegatibidad 1.55 (Iskala ni Pauling)
Mga enerhiya sa pagbuo ng ion
(marami pa)
Una: 717.3 kJ·mol−1
Ikalawa: 1509.0 kJ·mol−1
Ikatlo: 3248 kJ·mol−1
Atomikong rayos 127 pm
Kobalenteng rayos 139±5 (low spin), 161±8 (high spin) pm
Iba pa
Estruktura ng kristal body-centered cubic
Panunurang magnetiko paramagnetic
Elektrikal na kasagwilan (20 °C) 1.44 µΩ·m
Termal na konduktibidad (300 K) 7.81 W·m−1·K−1
Termal na paglawak (25 °C) 21.7 µm·m−1·K−1
Bilis ng tunog (thin rod) (20 °C) 5150 m/s
Modulus ni Young 198 GPa
Bulk modulus 120 GPa
Katigasan ni Mohs 6.0
Katigasan ni Brinell 196 MPa
Bilang rehistrasyon ng CAS 7439-96-5
Pinakatumatagal na isotopo
Pangunahing artikulo: Mga isotopo ng manganese
iso NK Kalahating-buhay AP EP (MeV) PP
52Mn syn 5.591 d ε - 52Cr
β+ 0.575 52Cr
γ 0.7, 0.9, 1.4 -
53Mn trace 3.74×106 y ε - 53Cr
54Mn syn 312.3 d ε 1.377 54Cr
γ 0.834 -
55Mn 100% Ang 55Mn ay tumatagal sa may 30 neutrons

Ang Mangganeso o Manganese ay isang elementong kimikal na may simbolong Mn at bilang atomikong 24. Ito ay ay matatagpuan bilang isang malayang elemento sa kalikasan(na kadalasang kasama ng bakal) at maraming mga mineral. Ang manganeso ay isang metal na may mahalagang industriyal na mga paggamit na metal alloy partikular sa mga hindi kinakalawang na asero. Sa kasaysayan, ang manganeso ay ipinangalan sa iba't ibang mga itim na mineral gaya ng pyrolusite) mula sa parehong rehiyon ng Magnesia sa Gresya na nagbigay ng mga pangalang may katulad na tunog na magnesium, Mg, at magnetite na isang ore ng elementong bakal na Fe. Noong mga gitnang ika-18 siglo, ginamit ng kimikang Swedish na si Carl Wilhelm Scheele ang pyrolusite upang lumikha ng chlorine. May kamalayan sina Scheele at iba na ang pyrolusite (alam ngayong ang manganese dioxide) ay naglalaman ng isang bagong elemento ngunit hindi nila nagawang maihiwalay ito. Si Johan Gottlieb Gahn ang una na maghiwalay ng isang hindi purong sampol ng metal na manganeso noong 1774 sa pamamagitan ng pagpapaliit ng dioksido ng karbono. Ang Manganese phosphating ay ginagamit bilang paggamot para sa pagpipigil ng kalawan at korsyon. Depende sa estadong oksidasyon, ang mga ion na mangganeso ay may iba't ibang mga kulay ay ginagamit pang industriyal bilang mga pigmento. Ang mga is permanganate ng mga alkali at mga alkaline earth metal ay mga makapangyariahang oksidante. Ang dioksiding mangganeso ay ginagamit bilang katodong materyal sa zinc-carbon at mga alkalinong baterya. Sa biolohiya, ang mga manganese(II) ion ay gumagampan bilang mga kopaktor para sa malaking uri ng mga ensaym na may maraming mga katungkulan. Ang mga ensaym na mangganeso ay partikular na mahalaga sa detoksipikasyon ng superoksidong mga malayang radikal sa mga organismo na kailangang makitungo sa elemental na oksiheno. Ang mangganeso ay gumagampan rin ng nag-eebolb na oksihenong komplex ng mga potosintetikong halaman.