Azerbaijan

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
(Idinirekta mula sa Aserbayan)
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Para sa ibang gamit, tingnan ang Azerbaijan (paglilinaw).
Republika ng Azerbaijan
Azərbaycan Respublikası
Three equally sized horizontal bands of blue, red, and green, with a white crescent and an eight-pointed star centered in the red band
Pambansang Awit: 

Kinaroroonan ng Azerbaijan.
Kabisera Baku
40°25′N 49°50′E / 40.417°N 49.833°E / 40.417; 49.833
Pinakamalaking lungsod kabisera
Opisyal na wika Azerbaijani
Pangalang-
turing
Azerbaijani
Pamahalaan Dominant-party presidential republic
 -  Pangulo Ilham Aliyev
 -  Punong Ministro Artur Rasizade
Lehislatura Pambansang Kapulungan
Pagkakabuo
 -  Demokratikong Republika Mayo 28, 1918 
 -  Soviet Socialist Republic Abril 28, 1920 
 -  Kasarinlan mula
sa Unyong Sobyet
Agosto 30, 1991 (nagpahayag)
Oktubere 18, 1991 (kasarinlan) 
Lawak
 -  Kabuuan 86,600 km2 (ika-114)
33,436 sq mi 
 -  Katubigan (%) 1.6
Populasyon
 -  Pagtataya ng 2015 9,624,900[1] (ika-89)
 -  Kakapalan 105.8/km2 (ika-103)
274.1/sq mi
KGK (KLP) Pagtataya ng 2015
 -  Kabuuan $168.4 bilyon[2] 
 -  Per capita $17,500[2] 
KGK (nominal) Pagtataya ng 2015
 -  Kabuuan $87.763 bilyon[2] 
 -  Per capita $9,278[2] 
Gini (2008) 33.7 
TKT (2013) 0.747 (ika-76)
Salipi Manat (₼) (AZN)
Pook ng oras AZT (UTC+04)
 -  Tag-araw (DST)  (UTC+5)
Nagmamaneho sa kanan
Internet TLD .az
Kodigong pantawag 994

Ang Azerbaijan (pagbigkas: /á•zër•bay•ján/, Azerbaijani: Azərbaycan), opisyal na Republika ng Azerbaijan (Azerbaijani: Azərbaycan Respublikası), ay isang transkontinental na bansa sa Caucasus, matatagpuan ito kung saan nagtatagpo ang Silangang Europa at Kanlurang Asya.[A 1] Sa kanluran nito matatagpuan ang Dagat Caspian, Rusya sa hilaga, Georgia, Armenia sa kanluran, at Iran. Ang eksklabe naman ng Nakhchivan ay napalilibutan ng Armenia sa hilaga at silangan, Iran sa timog at kanluran, at Turkey sa hilagang-kanluran.

Nagpahayag ng kasarinlan ang Azerbaijan Democratic Republic noong 1918 at naging kauna-unahang demokratiko at sekular na bansang may mayoryang-Muslim.[7][8] Ito rin ang unang bansang may mayoryang-Muslim, kasunod ng Ehipto na nagkaroon ng mga opera, teatro, at mga modernong unibersidad.[9] Isinanib ito sa Unyong Sobyet noong 1920 bilang Azerbaijan Soviet Socialist Republic.[10][11] Noong Agosto 30, 1991, nagpahayag ng kasarinlan ang Azerbaijan,[12] bago opisyal na buwagin ang Unyong Sobyet. Noong Setyembre 1991, ang pinagtatalunang rehiyon ng Nagorno-Karabakh na may mayoryang-Armenian ay nagsulong ulit ng kanilang hangarin na magkaroon ng hiwalay na estado na Nagorno-Karabakh Republic.[13] Epektibong nagsasarili ang rehiyon mula sa simula ng Digmaang Nagorno-Karabakh noong 1991, subalit ito ay kinikilalang bahagi ng Azerbaijan hanggang sa magkaroon ng pinal na solusyon sa katayuan nito sa pamamagitan ng negosasyon na isasagawa ng OSCE.[14][15][16]

Politika[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga paghahating pang-administratibo[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Aserbayan ay nahahati sa sampung rehiyong pang-ekonomika, 66 na rayon (rayonlar, mag-isa rayon) at 77 na lungsod (şəhərlər, mag-isa şəhər) na kung saan ang 11 ay nasa direktang pamamahala ng republika.[17] Dagdag pa rito, kasama sa Aserbayan ang Nagsasariling Republika (muxtar respublika) ng Awtonomong Republika ng Nakhichevan.[18]


Rehiyong Pang-Ekonomika ng Absheron
Rehiyong Pang-Ekonomika ng Aran
Rehiyong Pang-Ekonomika ng Daghlig


Ganja-Gazakh
Guba-Khachmaz
Kalbajar-Lachin
Lankaran


Nakhchivan
Shaki-Zaqatala
Yukhari Garabakh


Nahahati ang Aserbayan sa 10 pang-ekonomika

Paalala: Ang mga lungsod na nasa direktang pamamahala ng republika ay naka-italisado.

Talababaan[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. Bagaman malimit na naihahanay sa Europa, ang Azerbaijan ay itinuturing sa pangkalahatan na matatagpuan sa Kanlurang Asya at ang hilagang bahagi nito'y nahahati ng Greater Caucasus na kinikilalang hangganan ng Asya at Europa. Isinasama ng United Nations ang Azerbaijan sa Kanlurang Asya,[3] samantalang ang ilang lathalain gaya ng CIA World Factbook ay isinasama ito sa Timog-kanlurang Asya;[4] ayon naman sa Encyclopædia Britannica, ito at ang Georgia ay nasa Asya,[5] habang napapabilang ito sa Europa ayon sa Worldatlas.com.[6]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. azadlıq saytı: demoqrafik vəziyyət – xəbərin yayınlanma tarixi: 11 iyun 2015
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 "Azerbaijan". International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2014/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=72&pr.y=12&sy=2012&ey=2019&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=912&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLUR%2CLP&grp=0&a=. Hinango noong Setyembre 7, 2014. 
  3. "Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings" (sa Ingles). United Nations. Oktubre 31, 2013. http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm. Hinango noong Nobyembre 3, 2015. 
  4. "Azerbaijan" (sa Ingles). The World Factbook. Central Intelligence Agency. Oktubre 28, 2015. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html. Hinango noong Nobyembre 3, 2015. 
  5. Silaev, Evgeny Dmitrievich. "Azerbaijan" (sa Ingles). Encyclopædia Britannica. 
  6. "Azerbaijan" (sa Ingles). Worldatlas.com. http://www.worldatlas.com/webimage/countrys/europe/az.htm. Hinango noong Nobyembre 3, 2015. 
  7. Swietochowski, Tadeusz (1995) (sa Ingles). Russia and Azerbaijan: A Borderland in Transition. Columbia University Press. ISBN ISBN 0-231-07068-3, 978-0-231-07068-3. 
  8. Schulze, Reinhard (2000) (sa Ingles). A Modern History of the Islamic World. I.B.Tauris. ISBN 1-86064-822-3, 978-1-86064-822-9. 
  9. Cornell, Svante E. (2006) (sa Ingles). The Politicization of Islam in Azerbaijan. Silk Road Paper. pp. 124, 222, 229, 269–270. 
  10. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang Swietochowski_Borderland); $2
  11. Pipes, Richard (1997). The Formation of the Soviet Union: Communism and Nationalism 1917–1923 (2nd ed.). Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. pp. 218–220, 229. ISBN 978-0-674-30951-7. 
  12. King, David C. (2006) (sa Ingles). Azerbaijan. Marshall Cavendish. p. 27. ISBN 978-0761420118. 
  13. Zürcher, Christoph (2007). The Post-Soviet Wars: Rebellion, Ethnic Conflict, and Nationhood in the Caucasus. New York: New York University Press. p. 168. ISBN 978-0814797099. 
  14. "Резолюция СБ ООН № 822 от 30 апреля 1993 года" (sa Ruso). United Nations. http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res822.htm. Hinango noong Enero 4, 2011. 
  15. "Резолюция СБ ООН № 874 14 октября 1993 года" (sa Ruso). United Nations. http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res874.htm. Hinango noong Enero 4, 2011. 
  16. "Резолюция СБ ООН № 884 от 12 ноября 1993 года" (sa Ruso). United Nations. http://www.un.org/russian/documen/scresol/res1993/res884.htm. Hinango noong Enero 4, 2011. 
  17. "The State Statistical Committee of the Republic of Azerbaijan, Administrative and territorial units of Azerbaijan Republic". Azstat.org. Sininop mula sa orihinal na pahina noong 12 May 2011. http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/001_1.shtml. Hinango noong 2011-05-22. 
  18. CIA The World Factbook, Azerbaijan 2013



BansaHeograpiyaAserbayan Ang lathalaing ito na tungkol sa Bansa, Heograpiya at Azerbaijan ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.