Pumunta sa nilalaman

Davao del Norte

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya
Davao del Norte
Lalawigan
Lalawigan ng Davao del Norte
Watawat ng Davao del Norte
Watawat
Mapa ng Pilipinas na magpapakita ng lalawigan ng Davao del Norte
Mapa ng Pilipinas na magpapakita ng lalawigan ng Davao del Norte
Map
Mga koordinado: 7°21'N, 125°42'E
Bansa Pilipinas
RehiyonKadabawan
KabiseraTagum
Pagkakatatag8 Mayo 1967
Pamahalaan
 • UriSangguniang Panlalawigan
 • GobernadorEdwin Jubahib
 • Manghalalal717,449 na botante (2025)
Lawak
 [1]
 • Kabuuan3,426.97 km2 (1,323.16 milya kuwadrado)
Populasyon
 (senso ng 2024)
 • Kabuuan1,143,931
 • Kapal330/km2 (860/milya kuwadrado)
 • Kabahayan
271,655
Ekonomiya
 • Kaurian ng kitaika-1 klase ng kita ng lalawigan
 • Antas ng kahirapan7.30% (2021)[2]
 • Kita₱ 2,947 million (2024) (2024)
 • Aset₱ 8,342 million (2024)
 • Pananagutan₱ 1,927 million (2024)
 • Paggasta₱ 2,769 million (2024)
Pagkakahating administratibo
 • Mataas na urbanisadong lungsod0
 • Lungsod3
 • Bayan8
 • Barangay223
 • Mga distrito2
Sona ng orasUTC+8 (PST)
PSGC
112300000
Kodigong pantawag84
Kodigo ng ISO 3166PH-DAV
Klimatropikal na kagubatang klima
Mga wikaAta Manobo
Wikang Mandaya
Agusan Manobo
Dibabawon Manobo
Kalagan
Websaythttp://www.davaodelnorte.gov.ph

Ang Davao del Norte (Filipino: Hilagang Davao), dating kilala bilang Davao lamang, ay isang lalawigan sa Pilipinas sa Mindanao. Lungsod ng Tagum ang kapital nito at napapaligiran ng mga lalawigan ng Agusan del Sur sa hilaga, Bukidnon sa kanluran, Davao de Oro sa silangan, at ang Lungsod ng Davao sa timog. Kabilang din sa Davao ang Pulo ng Samal sa timog ng Golpo ng Davao. Dating kabilang sa Davao ang Davao de Oro (dating Compostela Valley) hanggang naging malayang lalawigan noong 1998. Bago ang 1967, iisang lalawigan ang apat na lalawigan—Davao, Davao Oriental, Davao del Sur, at Davao de Oro— na nagngangalang Davao. Sinasakop ng Rehiyon ng Davao ang makasaysayang lalawigan na ito.

Bago ang 1967, ang limang probinsya—Davao de Oro, Davao del Norte, Davao del Sur, Davao Occidental, Davao Oriental—at Davao City ay pinangasiwaan bilang iisang probinsya na pinangalanang Davao, isang distrito ng probinsya ng Kagawaran ng Mindanao at Sulu. Ang kasalukuyang Rehiyon ng Davao ay katabi ng dating probinsyang ito.

Ang Davao del Norte ay kilala rin bilang "Ang Kabisera ng Saging ng Pilipinas" at ito ang pinakamataong probinsya sa Rehiyon ng Davao.

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pagkakatatag

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Davao del Norte at Davao de Oro (Compostela Valley) sa pamamagitan ng R.A. 8470, Enero 30, 1998, kasama ang Davao Oriental, at Davao Occidental mula sa Davao del Sur sa pamamagitan ng R.A. 10360, Enero 14, 2013, ay dating isang buong lalawigan na kilala lamang bilang Rehiyon ng Davao. Ang orihinal na lalawigang ito ay hinati sa tatlo: Davao del Norte, Davao Oriental, at Davao del Sur nang ang Batas Republika Blg. 4867 (isinulat ni Kinatawan Lorenzo S. Sarmiento, Sr.) ay nilagdaan bilang batas noong Mayo 8, 1967, ni Pangulong Ferdinand Marcos.[3]

Ang Davao del Norte ay orihinal na binubuo ng labintatlong mga munisipalidad: Asuncion, Babak (ngayon ay nasa Samal), Compostela, Kapalong, Mabini, Mawab, Monkayo, Nabunturan, Panabo, [[Pantukan|Santomal], Santomal], Davao Tomas, Davao del Norte|Santo Tomas at Tagum. Noong Mayo 6, 1970, anim pang munisipalidad ang nilikha: Carmen, Kaputian (ngayon ay nasa Samal), Maco, Montevista, Bagong Bataan, at New Corella, Davao del Norte.

Ang pagpasa ng Batas Republika Blg. 6430 noong Hunyo 17, 1972, ay nagpabago sa pangalan ng lalawigan mula Davao del Norte patungong Davao.[4]

Noong panahon ng diktadurang Marcos

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Para sa Davao del Norte at sa isla ng Mindanao, nagsimulang lumala ang sitwasyon sa mga huling buwan ng unang termino ni Ferdinand Marcos sa pagkapangulo. Ang paggastos ni Marcos sa halalan na dulot ng utang ay nagdulot ng krisis sa ekonomiya pagsapit ng huling bahagi ng 1969, na humantong sa kaguluhan sa lipunan, marahas na pagsugpo sa mga protesta, at kalaunan ay sa radikalisasyon ng maraming estudyante sa buong bansa.[5] Bukod pa rito, ang balita tungkol sa Masaker sa Jabidah noong 1968 ay nagpasiklab ng mga tensyong etniko na naghikayat sa pagbuo ng mga kilusang separatista sa Mindanao.[6] Ang deklarasyon ng Batas Militar noong Setyembre 1972 ay nagsimula ng isang 14-taong panahon na makasaysayang inaalala para sa mga pang-aabuso nito sa karapatang pantao,[7][8] kadalasang kinasasangkutan ng walang warrant na pagpigil, pagpatay, at pisikal, sekswal, o mental na pagpapahirap sa mga kalaban sa politika, mga aktibistang estudyante, mga mamamahayag, mga manggagawang relihiyoso, mga magsasaka, at iba pa na lumaban sa diktadurang Marcos.[9] Kabilang sa mga pinakakilala sa mga biktimang ito ay ang aktibistang estudyante na si Godofredo Abellana at labor organizer na si Eduardo Lanzona, na parehong tumakas sa pampulitikang pag-uusig sa mga urban na lugar at nagtrabaho sa mga rural na lugar ng Davao Del Norte.[10][11]

Ang isa pang malaking kaganapan sa Davao Del Norte sa panahong ito ay ang pagtatayo ng isang malawakang taniman ng saging sa lalawigan ni Marcos crony Antonio Floirendo Sr., isang malaking kontribusyon sa mga kampanya ni Marcos sa pagkapangulo noong 1965 at 1969.[12] Matapos ang mga unang plano sa negosyo ni Floirendo ay tinanggihan ng Senado noong mga nakaraang administrasyon,[12] Binigyan ni Marcos si Floirendo ng espesyal na pahintulot na umupa ng 6,000 ektarya ng lupa ng gobyerno sa kabila ng limitasyong 1,024 ektarya,[13] at umupa rin ng mga bilanggo mula sa Davao Penal Colony (Dapecol) bilang kanyang mga manggagawa,[12] na agad na nagpahintulot kay Floirendo na mag-export ng saging sa kapaki-pakinabang na pamilihan ng Hapon at itinatag siya bilang "Haring Saging" ng Pilipinas.[14][15]

Kontemporaryong kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pagsapit ng 1996, ang Davao ay mayroong kabuuang dalawampu't dalawang munisipalidad sa pagkakatatag ng San Vicente (ngayon ay Laak) noong 1979,[16][17] at Talaingod noong 1991.[18]

Noong Enero 31, 1998, nilagdaan ni Pangulong Fidel V. Ramos ang Batas Republika Blg. 8470, na naghati sa lalawigan sa dalawa, na lumilikha ng lalawigan ng Davao de Oro (Compostela Valley).[19] Samantala, ang Davao ay pinalitan ng pangalan pabalik sa Davao del Norte. Kasama ng paglikha ng bagong lalawigan, dalawang mga lungsod at isang munisipalidad ang nilikha: ang munisipalidad ng Tagum, kabisera ng Davao del Norte, ay ginawang lungsod (R.A. 8472);[20] Ang Samal, Babak, at Kaputian ay pinagsama sa lungsod ng Samal (R.A. 8471);[21] at ang munisipalidad ng Braulio E. Dujali ay nilikha mula sa ilang barangay sa Panabo at Carmen (R.A. 8473).[22] Ang lalawigan noon ay mayroong 8 munisipalidad at 2 lungsod.

Ang Batas Republika Blg. 9015, na nilagdaan bilang batas noong Marso 5, 2001, ni Pangulong Gloria Macapagal Arroyo, ay nagpalit sa munisipalidad ng Panabo bilang isang lungsod.[23] Ang Batas Republika Blg. 9265, na inaprubahan noong Marso 15, 2004, ay lumikha ng munisipalidad ng San Isidro mula sa Asuncion at Kapalong.[24]

Heograpiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sinasaklaw ng Davao del Norte ang kabuuang lawak na 3,426.97 kilometro kuwadrado (1,323.16 mi kuw)[25] na sumasakop sa hilagang-gitnang seksyon ng Rehiyon ng Davao. Ang lalawigan ay hangganan ng Agusan del Sur sa hilaga, Bukidnon sa kanluran, Davao de Oro sa silangan, at Davao City sa timog.

Samal ay ang tanging munisipalidad o lungsod sa lalawigan na hindi matatagpuan sa isla ng Mindanao. Saklaw ng lungsod ang buong Samal at Talikud Islands sa loob ng Gol ng Davao.

Pampolitika

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang lalawigan ng Davao del Norte ay nahahati sa 8 bayan at 3 lungsod.

Mga Lungsod/BayanBilang ng mga
Barangay		Sukat
(km²)		Populasyon
(2000)		Densidad
(bawat km²)
Asuncion
26
411.52
Braulio E. Dujali
5
91.00
Carmen
20
275.16
Kapalong
14
1,012.87
New Corella
21
321.48
Lungsod ng Panabo
39
259.72
Pulong Harding Lungsod ng Samal
46
301.30
San Isidro
Santo Tomas
19
320.41
Lungsod ng Tagum
23
192.00
179,531
Talaingod
3
454.96

Gobernador

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang gobernador ang punong tagapagpaganap ng pamahalaan ng lalawigan. Alinsunod sa batas na nagtatag ng lalawigan, hinirang muna ang unang gobernador ng lalawigan.

#Gobernador[26]Panunungkulan
1Verulo C. Boiser1967–1977
2Gregorio R. Dujali1977–1986
3Prospero S. Amatong1986–1998
4Anecito M. Solis1998
5Rodolfo P. del Rosario1998–2004
6Gelacio P. Gementiza2004–2007
7Rodolfo P. del Rosario2007–

Ekonomiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Antas ng kahirapan ng Davao del Norte

10
20
30
40
2000
15.18
2003
36.80
2006
31.73
2009
31.96
2012
33.43
2015
31.02
2018
13.44
2021
7.30

Sanggunian: Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas[27][28][29][30][31][32][33][34]

Ang Davao del Norte ay pangunahing isang pang-agrikultura, ngunit nakikibahagi rin sa pagmimina, panggugubat, at komersyal na pangingisda.

Kabilang sa mga pangunahing pananim ng probinsya ang palay, mais, saging, niyog, abacá, ramie, kape, at iba't ibang uri ng prutas at ugat. Ang Davao del Norte ang nangungunang prodyuser ng saging sa bansa, na may maraming plantasyon na pinapatakbo ng mga multinasyonal na kumpanyang Dole at Del Monte, at mga lokal na prodyuser tulad ng Lapanday, TADECO, at Marsman. Ang Davao del Norte ay isa rin sa nangungunang prodyuser ng bigas sa Mindanao.

Ang Davao Gulf, sa timog ng probinsya, ay nagbibigay ng kabuhayan para sa maraming mangingisda. Ilan sa mga produktong isda ay kinabibilangan ng maalat-alat na tubig na milkfish, tilapia, hipon, at alimango; at tubig-tabang na hito at tilapia.

Ang Davao del Norte ay isang pangunahing prodyuser ng ginto, at ang mga yamang-minahan nito ay kinabibilangan ng silica, pilak, tanso, at elemental na asupre. Ang maliliit na aktibidad sa pagmimina ng ginto ay umuunlad sa ilang lugar. Mayroon ding maraming aktibong quarry na may komersyal na dami ng graba, buhangin, at maliliit na bato para sa konstruksyon.

Ang turismo ay isa ring pangunahing bahagi ng ekonomiya ng Davao del Norte. Maraming mga dalampasigan sa Isla ng Samal, ang pinakasikat sa mga ito ay ang Pearl Farm Beach Resort. Ang Banana Beach Resort ang pinakasikat na dalampasigan sa labas ng Isla ng Samal.

Ang komersyo ay isa ring pangunahing bahagi ng ekonomiya ng Davao del Norte. Maraming mga shopping mall sa Tagum.

Mga kilalang tao

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga sanggunian

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Province: Davao del Norte". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 12 Nobyembre 2016.
  2. ↑ "2021 Full Year Official Poverty Statistics of the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 15 Agosto 2022. Nakuha noong 28 Abril 2024.
  3. ↑ "Batas Republika Blg. 4867 - Isang Batas na Lumilikha ng mga Lalawigan ng Davao del Norte, Davao del Sur at Davao Oriental". Mga Batas Republika. Chan Robles Virtual Law Library. Nakuha noong Abril 25, 2014.
  4. ↑ "Batas Republika Blg. 6430 - Isang Batas na Nagpapabago sa Pangalan ng Lalawigan ng Davao del Norte patungong Lalawigan ng Davao". Mga Batas Republika. Chan Robles Virtual Law Library. Nakuha noong Abril 25, 2014.
  5. ↑ Rodis, Rodel (Enero 30, 2015). "Pag-alala sa Unang Sigwa ng Kwarter". inquirer.net. Nakuha noong Setyembre 15, 2020.
  6. ↑ George, T.J.S. (1980). Pag-aalsa sa Mindanao: ang pag-usbong ng Islam sa politika ng Pilipinas. Kuala Lumpur. ISBN 0-19-580429-5. OCLC 6569089.{{cite book}}: CS1 maint: location missing publisher (link)
  7. ↑ "Alfred McCoy, Madilim na Pamana: Mga karapatang pantao sa ilalim ng rehimeng Marcos". Ateneo de Manila University. {{cite web}}: Unknown parameter |petsa= ignored ()
  8. ↑ Padron:Banggitin ang aklat
  9. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  10. ↑ {0={02} |title=Martyrs & Heroes: Eduardo Takeing Lanzona |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/eduardo-taking-lanzona/ |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}
  11. ↑ {fredoAbellana} |date=2023-05-21 |title=Mga Martir at Bayani: Godofredo Abellana |url=https://bantayogngmgabayani.org/bayani/godofredo-abellana/ |access-date=2025-06-06 |website=Bantayog ng mga Bayani |language=en-US}}
  12. 1 2 3 Ricardo., Manapat (1991). New York: Aletheia Publications. ISBN 9719128704. OCLC 28428684. {{cite book}}: Missing or empty |title= (); Text "title of Marcos'Some are smarter than others' kapitalismo" ignored ()
  13. ↑ Kamm, Henry. "CREATING A DYNASTY IN THE PHILIPINES [sic]". Nakuha noong 2018-05-23.
  14. ↑ Padron:Banggitin ang balita
  15. ↑ Padron:Banggitin ang magasin
  16. ↑ {{cite web|title=Batas Pambansa Blg. 23; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipyo ng San Vicente sa Lalawigan ng Davao del Norte|url=http://www.thecorpusjuris.com/legislative/batas-pambansa/bp-blg-23.php|website=The[patay na link] Corpus Juris|access-date=March 19, 2016|date=April 4, 1979}|ref|Com [[post Valley]Maragusan> 1988,<ref name="ChanRobles-PD1247">"Presidential Decree No. 1247; Paglikha ng Munisipalidad ng San Mariano sa Lalawigan ng Davao". Chan Robles Virtual Law Library. Malacañang, Maynila, Pilipinas. Nobyembre 25, 1977. Nakuha noong Marso 19, 2016.
  17. ↑ "Batas Republika Blg. 6678; Isang Batas na Nagpapalit ng Pangalan ng Munisipalidad ng San Mariano sa Unang Distrito ng Lalawigan ng Davao del Norte patungong Munisipyo ng Maragusan". Opisyal na Pahayagan ng Republika ng Pilipinas. Congress of the Philippines=March. Oktubre 12, 1988. {{cite web}}: Text "access 2016" ignored ()
  18. ↑ "Republic Act No. 7081; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipalidad ng Talaingod sa Lalawigan ng Davao". Chan Robles Virtual Law Library. Hulyo 29, 1991. Nakuha noong Enero 28, 2016.
  19. ↑ "Batas Republika Blg. 8470 - Isang Batas na Lumilikha ng Lalawigan ng Compostela Valley mula sa Lalawigan ng Davao del Norte, at para sa Iba Pang Layunin". Mga Batas Republika. Chan Robles Virtual Law Library. Nakuha noong Abril 25, 2014.
  20. ↑ "Batas Republika Blg. 8472 - Isang Batas na Nagko-convert sa Munisipalidad ng Tagum, Lalawigan ng Davao, Upang Maging Isang Bahaging Lungsod na Kikilalanin bilang Lungsod ng Tagum". Chan Robles Virtual Law Library. Nakuha noong Disyembre 16, 2015.
  21. ↑ "Batas Republika Blg. 8471 - Isang Batas na Bumubuo sa Tatlong Munisipalidad ng Babak, Samal at Kaputian ng Isla ng Samal, Lalawigan ng Davao, Upang Maging Isang Bahaging Lungsod na Tatawaging Island Garden City ng Samal". Chan Robles Virtual Law Library. Inarkibo mula sa orihinal noong Agosto 25, 2019. Nakuha noong Disyembre 16, 2015.
  22. ↑ "Batas Republika Blg. 8473 - Isang Batas na Bumubuo sa Munisipalidad ng Braulio E. Dujali sa Lalawigan ng Davao, at para sa Iba Pang Layunin". Chan Robles Virtual Law Library. Inarkibo mula sa orihinal noong Disyembre 22, 2015. Nakuha noong Disyembre 16, 2015.
  23. ↑ "Batas Republika Blg. 9015; Isang Batas na Nagko-convert sa Munisipalidad ng Panabo, Lalawigan ng Davao del Norte tungo sa Isang Bahaging Lungsod na Tatawaging Lungsod ng Panabo". Chan Robles Virtual Law Library. Inarkibo mula sa orihinal noong Disyembre 22, 2015. Nakuha noong Disyembre 16, 2015.
  24. ↑ "Batas Republika Blg. 9265; Isang Batas na Lumilikha ng Munisipalidad ng San Isidro sa Lalawigan ng Davao del Norte". The LawPhil Project. Nakuha noong Disyembre 16, 2015.
  25. ↑ "Province: Davao del Norte". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 8 Enero 2016.
  26. ↑ "Davao del Norte". 18 Nobyembre 2008. Nakuha noong 20 Agosto 2015.
  27. ↑ "Poverty incidence (PI):". Philippine Statistics Authority. Nakuha noong Disyembre 28, 2020.
  28. ↑ "Estimation of Local Poverty in the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 29 Nobyembre 2005.
  29. ↑ "2009 Official Poverty Statistics of the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 8 Pebrero 2011.
  30. ↑ "Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population, by Region and Province: 1991, 2006, 2009, 2012 and 2015". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 27 Agosto 2016.
  31. ↑ "Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population, by Region and Province: 1991, 2006, 2009, 2012 and 2015". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 27 Agosto 2016.
  32. ↑ "Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population, by Region and Province: 1991, 2006, 2009, 2012 and 2015". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 27 Agosto 2016.
  33. ↑ "Updated Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population with Measures of Precision, by Region and Province: 2015 and 2018". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 4 Hunyo 2020.
  34. ↑ "2021 Full Year Official Poverty Statistics of the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 15 Agosto 2022. Nakuha noong 28 Abril 2024.

Pilipinas Ang lathalaing ito na tungkol sa Pilipinas ay isang usbong. Makatutulong ka sa Wikipedia sa pagpapalawig nito.

Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Davao_del_Norte&oldid=2205536"