Antique

Antique
Lalawigan
Lalawigan ng Antique
Watawat Sagisag
Mapa ng Pilipinas na magpapakita ng lalawigan ng Antique
Mga koordinado: 11°10'0.01"N, 122°4'59.99"E
Bansa	Pilipinas
Rehiyon	Kanlurang Kabisayaan
Kabisera	San Jose de Buenavista
Pagkakatatag	1780
Pamahalaan
• Uri	Sangguniang Panlalawigan
• Gobernador	Rhodora Cadiao
• Manghalalal	399,553 na botante (2025)
Lawak
• Kabuuan	2,729.17 km2 (1,053.74 milya kuwadrado)
Populasyon  (senso ng 2024)
• Kabuuan	643,173
• Kapal	240/km2 (610/milya kuwadrado)
• Kabahayan	128,753
Ekonomiya
• Kaurian ng kita	ika-2 klase ng kita ng lalawigan
• Antas ng kahirapan	18.20% (2021)
• Kita	₱ 2,603 million (2022) (2022)
• Aset	₱ 9,684 million (2022)
• Pananagutan	₱ 2,618 million (2022)
• Paggasta	₱ 1,728 million (2022)
Pagkakahating administratibo
• Mataas na urbanisadong lungsod	0
• Lungsod	0
• Bayan	18
• Barangay	590
• Mga distrito	1
Sona ng oras	UTC+8 (PST)
PSGC	060600000
Kodigong pantawag	36
Kodigo ng ISO 3166	PH-ANT
Klima	tropikal na klima
Mga wika	wikang Karay·a
Websayt	https://antique.gov.ph/

Ang Antique ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa Rehiyon ng Kanlurang Visayas. San Jose de Buenavista ang kabisera nito. Matatagpuan ang lalawigan sa kanlurang bahagi ng pulo ng Panay. Umaabot sa mga lalawigan ng Aklan, Capiz, at Iloilo ang hangganan nito sa silangan. Nakaharap ang Antique sa Dagat Sulu sa kanluran.

Ang Antique ay isa sa tatlong dating mga sakup (mga distrito) ng Panay bago dumating sa isla ang mga mananakop na Kastila. Ang Antique ay kilala noon sa katawagang Hantik, na ipinangalan sa malalaki at maiitim na mga langgam na matatagpuan sa isla, na ang tawag ay hantik-hantik. (Tingnan ang Seksiyon ng Kasaysayan sa ibaba.)

Kasaysayan

Pinaniniwalaan ng mga mananalaysay na ang mga unang tao na nanirahan sa pulo ng Panay ay mga pangkat ng Negrito o Atis. Ayon sa mga pinasapasang alamat gaya ng "Alamat ng Maragtas", na binanggit na noong 1212, sampung Datung Malay ang tumakas sa pag-uusig mula sa Imperyong Sri-Vishaya sa Borneo at Sumatra. Ang sampung datu, na pinamumunuan ni Datu Puti, ay naglakbay pahilaga kasama ang kanilang mga pamilya at pamayanan, at dumaong sa pulo ng Panay pagkatapos umalis ng Borneo.

Mga Tao at kultura

Karay-a ang tawag sa mga katutubo (tomanduk) ng Antique, bagaman kilala ang rin ang mga taga rito bilang Antiqueno. Ang salitang Kinaray-a ay hango sa salitang katutubong raya o iraya na ang ibig sabihin ay bundok. Ang wikang panlalawigan nito ay ginagamit ding wika sa kanlurang kalahati ng Iloilo, bulubunduking bahagi ng Capiz, ilang bayan sa Aklan at Guimaras, Isla ng Ilin sa Occidental Mindoro at maging sa ilang bahagi ng Timog Mindanao kung saan nagpunta at permanenteng nanirahan ang maraming Karay-a. Ayon sa mga kasalukuyang pananaliksik sa aghamtao, nagmula sa rehiyon ng Timog Tsina ang mga ninuno ng mga Karay-a at mga kayumangging taga-Panay.

Ekonomiya

Pangingisda at pagsasaka ang pangunahing kabuhayan ng Antique. Palay ang pangunahing produktong agrikultural ng lalawigan. Nagmumula ito sa mga malalaking bayang may sapat na patubig at matabang lupa kagaya ng Sibalom, Hamtic, Tibiao, Bugasong at Culasi. Sumusunod dito ang niyog na sagana din sa buong lalawigan. Kung kaya marami din ang ibang produkto kagaya ng tuba o alak ng niyog, suka mula sa niyog at kopra. Kilala naman ang muskubadong asukal na mula sa bayan ng Patnongon.

Samantala, pangingisda naman ang pangunahing kabuhayan sa halos lahat ng bayang humaharap sa saganang Dagat Sulu maliban sa Valderama at San Remigio na pawang landlocked. Pagpapastol at paghahayupan naman ang kabuhayan sa dalawang bayang ito kung saan maraming damuhan sa mga mababato nitong bulubundukin.

Sinusubukan ding palaguin ang lokal na ekonomiya sa pamamagitan ng turismo lalung lao na sa mga bayan ng Tibiao, Pandan, Sibalom, Caluya at Anini-y.

Heograpiya

Ang Antique ay isang makitid na lalawigang hugis kabayong-dagat. Sakop nito ang buong babayin ng kanlurang Panay, gayundin ang iilang mga pulo sa pagitan ng Panay at Mindoro na siyang bumubuo sa bayan ng Caluya at iilang mga pulo ng Culasi at Anini-y. Kilala ang Antique bilang 'ang lugar kung saan nagkikita ang bundok at dagat' dahil sa kakaibang heograpiya nito. Ang kanluran ng lalawigan ay ang baybaying humaharap sa Dagat Sulu, habang ang silangan nito ay binubuo ng mga burol, talampas at bulubundukin. Ang mga bulubundukin sa silangan ng lalawigan ang siyang humihiwalay sa Antique sa Aklan, Capiz at Iloilo na naghahati-hati sa Kapatagan ng Panay. Ang pinakamataas na bahagi ng lalawigan ay ang Nangtud sa bayan ng Barbaza na 2049m ang taas. Karamihan sa lupa ng Antique ay mabato at mabuhangin kung kaya hindi ito gaanong sagana.

Politika

Ang Antique nahahati sa 18 mga bayan.

Mga Bayan

Anini-y Barbaza Belison Bugasong Caluya Culasi Hamtic Laua-an Libertad

Pandan Patnongon San Jose de Buenavista San Remigio Sebaste Sibalom Tibiao Tobias Fornier (Dao) Valderrama

Kasaysayan

Sinasabing ang simula ng lahing Karay-a ay ang Maragtas. Kung saan sa pamumuno ni Datu Puti, naglayag ang sampung datu na galing Bornay (Borneo). Sa sampung datu si Datu Sumakwel ang siyang nanirahan at nagtayo ng pamayanan sa lupaing ngayong sakop ng Antique.

Mga Kilalang Tao

• Loren Legarda - senador, mamamahayag, at UN Global Champion for Resilience
• Jerry Navarro Elizalde - Pambansang Artista ng Pilipinas para sa Sining Biswal - Pagpipinta
• Evelio Javier - Pilipinong abogado, lingkod-bayan, pulitiko, at isang pinuno ng oposisyon noong panahon ng rehimen ni Pangulong Ferdinand Marcos. Ang kanyang pagpaslang noong Pebrero 11, 1986, na umano'y ginawa ng mga kaalyado ni Marcos, ay isa sa mga nag-udyok sa Rebolusyong People Power nang huling bahagi ng buwang iyon.
• John Iremil Teodoro - Pilipinong manunulat, propesor sa unibersidad at freelance na mamamahayag. Isa rin siyang maraming parangal na makata at manunulat ng dula, isa sa mga nangungunang pioneer ng bansa sa panitikang bakla at ang may-akda na may pinakamaraming nailathalang akda sa Kinaray-a hanggang sa kasalukuyan.
• Alex C. Delos Santos - isang manunulat na Karay-a at artista sa teatro na nakabase sa San Jose, Antique, Pilipinas. Natapos niya ang kanyang Master of Education na may parangal na akademikong kahusayan mula sa Unibersidad ng Pilipinas sa Visayas. Ang kanyang mga interes sa pananaliksik at pagsusulat ay nasa kultura at sining at panitikang pang-gay.
• Richard Yee - Pilipinong propesyonal na manlalaro ng basketball na huling naglaro para sa Barako Bull Energy Boosters sa Philippine Basketball Association.
• Alberto A. Villavert - Pilipinong politiko na namuno sa Lalawigan ng Antique sa Pilipinas sa pagitan ng 1937 at 1946 bilang isang hinirang at halal na Gobernador. Siya ay unang nahalal bilang presidente municipal (alkalde ng bayan) ng kabisera ng Antique na San Jose noong 1928 at siya ang pinakabatang presidente municipal noong kanyang panahon sa edad na 24 at pagkatapos ay naging gobernador ng lalawigan noong 1937. Si Villavert ay naging Kinatawan ng Antique ng Pambansang Asamblea mula 1943 hanggang 1944. Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naglingkod siya sa USAFFE at kasunod nito ay muling itinalaga bilang Gobernador ng Lalawigan mula 1946 hanggang 1947 at pagkatapos ay nahalal at naglingkod sa parehong posisyon mula 1948 – 1951.
• Megan Young - Pilipino-Amerikanong aktres, modelo, TV host at beauty queen. Nanalo siya ng titulong Miss World Philippines at kalaunan ay kinoronahan bilang Miss World 2013 sa Bali, Indonesia. Siya ay anak ni Victoria Talde na nagmula sa Pandan, Antique.
• Lauren Anne Young - Pilipino-Amerikanong aktres at modelo. Siya ang nakababatang kapatid ng aktres at Miss World 2013 na si Megan Young.
• Genevieve L. Asenjo - Pilipinong makata, nobelista, tagasalin at iskolar ng panitikan sa Kinaray-a, Hiligaynon at Filipino. Si Asenjo ay isang associate professor sa De La Salle University sa Maynila. Noong 2010, itinatag niya ang Balay Sugidanun (Ang Bahay ng Pagkukuwento).
• Lisa Macuja-Elizalde - Ballerina
• Calixto Zaldivar – dating kinatawan, Nag-iisang Distrito ng Antique (1934–1935), dating gobernador ng Antique (1951–1955) at dating Kasamang Mahistrado ng Korte Suprema (1964–1974). Dating pangulo ng Pambansang Organisasyon ng mga Layko ng Iglesia Filipina. Pinarangalan sa Bantayog ng mga Bayani bilang kabilang sa mga bayani at martir na lumaban sa awtoritaryong diktadura ni Ferdinand Marcos.
• Nelia Sancho (1951–2022) - Filipina Beauty Queen and Fashion Model born in Botbot, Pandan, Antique was Binibining Pilipinas 1969 1st-Runner Up to Gloria Diaz, and Queen of the Pacific 1971 nagwagi.
• Alfredo Siojo Lim, dating senador at dating alkalde ng Lungsod ng Maynila. Siya ang Anak ni Quintin Lim Sr.

Mga kawing panlabas

• Official Website of the Provincial Government of Antique Naka-arkibo 2011-01-01 sa Wayback Machine. (sa wikang Ingles)
• Pandan.gov.ph - Official Website of the Municipality of Pandan, Antique, Philippines Naka-arkibo 2013-01-02 sa Wayback Machine. (sa wikang Ingles)
• PANDAN.PH - Pandan Antique Philippines (sa wikang Ingles)

Mga sanggunian

• Vanzi, Sol Jose. “The Many Facets of Antique.” Philippine Headline News Online. Naka-arkibo 2006-01-08 sa Wayback Machine.
• Website of the Provincial Government of Antique (old)
• The Antique Circle USA.