Pumunta sa nilalaman

Oriental Mindoro

Mula sa Wikipedia, ang malayang ensiklopedya

Ang Oriental Mindoro (Filipino: Silangang Mindoro; Kastila: Mindoro Oriental) ay isang lalawigan ng Pilipinas na matatagpuan sa rehiyong MIMAROPA sa Luzon. Ang Lungsod ng Calapan ang kabisera nito at sinasakop ang silangang kalahati ng pulo ng Mindoro; Occidental Mindoro ang nasa kanlurang kalahati. Sa silangan ng lalawigan naroon ang Dagat Sibuyan at Romblon. Sa hilaga ang Batangas sa ibayo ng Daanan ng Pulo ng Verde. Ang mga Pulo ng Semirara ng Antique ang nasa timog nito.

Oriental Mindoro
Lalawigan
Lalawigan ng Oriental Mindoro
Watawat ng Oriental Mindoro
Watawat		Opisyal na sagisag ng Oriental Mindoro
Sagisag
Mapa ng Pilipinas na magpapakita ng lalawigan ng Oriental Mindoro
Mapa ng Pilipinas na magpapakita ng lalawigan ng Oriental Mindoro
Map
Mga koordinado: 13°0'N, 121°25'E
Bansa Pilipinas
RehiyonMimaropa
KabiseraCalapan
Pagkakatatag1950
Pamahalaan
 • UriSangguniang Panlalawigan
 • GobernadorHumerlito Dolor
 • Manghalalal569,601 na botante (2025)
Lawak
 [1]
 • Kabuuan4,238.38 km2 (1,636.45 milya kuwadrado)
Populasyon
 (senso ng 2024)
 • Kabuuan919,504
 • Kapal220/km2 (560/milya kuwadrado)
 • Kabahayan
188,988
Ekonomiya
 • Kaurian ng kitaika-1 klase ng kita ng lalawigan
 • Antas ng kahirapan12.80% (2021)[2]
 • Kita₱ 2,976 million (2022) (2022)
 • Aset₱ 10,089 million (2022)
 • Pananagutan₱ 2,175 million (2022)
 • Paggasta₱ 1,663 million (2022)
Pagkakahating administratibo
 • Mataas na urbanisadong lungsod0
 • Lungsod1
 • Bayan14
 • Barangay426
 • Mga distrito2
Sona ng orasUTC+8 (PST)
PSGC
175200000
Kodigong pantawag43
Kodigo ng ISO 3166PH-MDR
Klimatropikal na klima
Mga wikaTagalog
Buhid
Wikang Onhan
Wikang Iraya
Wikang Tadyawan
Wikang Hanunó'o
Wikang Ratagnon
Eastern Tawbuid

Kilala ang Oriental Mindoro sa mga turista sa Puerto Galera. Ilang oras lamang ang munisipalidad na ito mula sa Maynila, at pinagmamalaki ang puting baybay-dagat at mga sinisisid na lugar. Para sa mga mahilig mamundok, nariyan ang Bundok Halcon.

Kasaysayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pananakop ng mga Hapones

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Isang puwersang Hapones ang lumapag sa hilagang-silangang Mindoro sa mga Kapuluang Pilipino noong ika-27 ng Pebrero 1942.

Pagkalipas ng halos tatlong taon, pagkatapos ng pagsalakay sa Mindoro ng mga puwersang Alyado, tumuloy sila sa paglapag sa Bongabong at patungo at sinakop ang Calapan, ang kabisera ng nagkakaisang Lalawigan ng Mindoro noong panahong iyon noong ika-24 ng Enero 1945.

Kalayaan ng Pilipinas

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pagtatatag

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, naganap ang muling pagtatayo at rehabilitasyon ng imprastraktura at ekonomiya sa isla, na siyang bumuo sa iisang lalawigan. Ito ay hinati noong Hunyo 13, 1950 sa Oriental Mindoro at Occidental Mindoro sa bisa ng Republic Act No. 505.[3]

Sa mga dekada pagkatapos ng Digmaan, ang Mindoro ay nakaakit ng mga naninirahan mula sa mga lalawigan sa Pilipinas na sobrang populasyon. Bukod sa pag-asang maging may-ari ng lupa o magkaroon ng mas maayos na kondisyon sa pag-upa, ang Rebelyong Hukbalahap sa Gitnang Luzon ay isang mahalagang salik para sa migrasyon. Sa ilalim ng programa ng paninirahan ng National Resettlement and Rehabilitation Administration (NARRA) na itinatag noong 1954, ang mga pamilya mula sa Gitnang Luzon ay nanirahan sa lugar ng Bongabong-Pinamalayan. Natapos ang proyektong ito noong 1956 matapos ang 606 na pamilya (3,636 katao) ay nanirahan sa 8,600 ektarya (21,000 akre) ng lupang pampubliko. Simula noon, ang mga bagong naninirahan ay patuloy na lumipat sa Mindoro hanggang ngayon.

Kontemporaryo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Noong Nobyembre 15, 1994, isang magnitude 7.1 na lindol ang tumama sa Verde Island Passage na matatagpuan sa hilaga ng Oriental Mindoro, na ikinamatay ng 69 katao sa lalawigan, na may karamihan sa mga nasawi dahil sa tsunami na dulot ng lindol.[4] Gayunpaman, sa loob ng isang taon pagkatapos ng kalamidad, matagumpay na naibalik ng pamahalaang panlalawigan sa ilalim ni Gobernador Rodolfo G. Valencia ang probinsya sa mabilis na paraan, at sa gayon ay ginawaran ng Disaster Management Award ng National Disaster Coordinating Council noong Hulyo 1995.[5]

Kasalukuyang nakakaranas ang isla ng patuloy na tunggalian sa pagitan ng Sandatahang Lakas ng Pilipinas at mga rebelde. Noong Marso 6, 2010, labing-isang sundalo ang napatay at pito ang nasugatan sa isang labanan laban sa Bagong Hukbong Bayan sa Mansalay, Oriental Mindoro.[6]

Tao at kultura

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Sa lalawigan ito nagmula ang dating pangalawang pangulo ng Pilipinas at mamahayag ng ABS-CBN na si Noli de Castro. Galing siya sa bayan ng Pola.

Ekonomiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Antas ng kahirapan ng Oriental Mindoro

10
20
30
40
50
2000
17.05
2003
44.30
2006
43.67
2009
36.08
2012
29.33
2015
22.35
2018
10.81
2021
12.80

Sanggunian: Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas[7][8][9][10][11][12][13][14]

Inaasahan ng Oriental Mindoro ang turismo, at nag-aani ng mga prutas para kumita. Ang mayaman at masaganang lupa ng Oriental Mindoro ay angkop para sa agrikultura. Nagbubunga ito ng maraming dami ng palay, mais, niyog, mga gulay at mga prutas tulad ng calamansi, saging, rambutan, marang o uloy, lanzones at durian. Dahil dito, ang Oriental Mindoro ay kilala rin bilang Rice Granary at Fruit Basket ng Southern Tagalog. Ito pa rin ang Banana King at Calamansi King ng rehiyon. Ang kabuuang lawak ng agrikultura nito ay 169,603.34 ektarya (419,099.0 akre). Batay sa mga estadistika ng agrikultura, 85,244 ektarya (210,640 akre) ay nakatuon sa produksyon ng palay habang 21,671 ektarya (53,550 akre) naman ay sa plantasyon ng niyog. Para sa taong 2019, ang probinsya ay isa sa mga nangungunang prodyuser ng bigas na naging pinagmumulan ng bigas para sa target na pagbili ng bigas ng National Food Authority.[15]

Heograpiya

[baguhin | baguhin ang wikitext]
Mapang pampolitika ng Oriental Mindoro

Sakop ng Oriental Mindoro ang kabuuang lawak na 4,238.38 kilometro kuwadrado (1,636.45 mi kuw)[16] na sumasakop sa silangang bahagi ng isla ng Mindoro sa rehiyon ng Mimaropa. Ang lalawigan ay napapaligiran ng Verde Island Passage sa hilaga, ng Marinduque, Maestre de Campo, Tablas Strait at ang natitirang bahagi ng Romblon sa silangan, ng Semirara at ang natitirang bahagi ng Caluya Islands, Antique sa timog, at ng Occidental Mindoro sa kanluran.

Ang kanlurang bahagi ng lalawigan ay mabundok o baku-bako, habang ang silangan ay may mga burol at kapatagang baha. Ang Bundok Halcon, na nakatayo nang 2,582 metro (8,471 tal) sa ibabaw ng antas ng dagat, ay ang ika-18 pinakamataas na bundok sa bansa at ang pinakamataas na tuktok ng lalawigan at isla. Ang Lake Naujan, ang ikalimang pinakamalaking lawa sa bansa na may lawak na humigit-kumulang 8,125 ektarya (20,080 akre) ng bukas na tubig, ay matatagpuan sa hilagang-silangang bahagi ng isla at ng lalawigan.

Mga dibisyong administratibo

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Ang Oriental Mindoro ay binubuo ng 14 na mga munisipalidad, kung saan ang isang lungsod, Calapan ang nagsisilbing kabisera ng probinsya.

  •  †  Kabisera ng probinsya at bahaging lungsod
  •      Munisipalidad

Klima

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Walang natatanging tag-ulan o tag-tuyo ang Oriental Mindoro. Ang karaniwang temperatura ay mula 28 hanggang[convert: unknown unit]. Ang probinsya ay nakakaranas ng pinakamataas na pag-ulan sa mga buwan ng Hunyo hanggang Setyembre. Ang relatibong halumigmig ay nakarehistro sa 87%.[18]

Pampolitika

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Nahahati ang Oriental Mindoro sa 14 na mga bayan at 1 lungsod.

Lungsod

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga Bayan

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga Kilalang Tao

[baguhin | baguhin ang wikitext]

Mga kawing panlabas

[baguhin | baguhin ang wikitext]
  1. ↑ "Province: Oriental Mindoro". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 12 Nobyembre 2016.
  2. ↑ "2021 Full Year Official Poverty Statistics of the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 15 Agosto 2022. Nakuha noong 28 Abril 2024.
  3. ↑ "Republic Act No. 505 - Isang Batas upang Bumuo ng mga Lalawigan ng Oriental Mindoro at Occidental Mindoro". Chan Robles Virtual Law Library. 13 Hunyo 1950. Nakuha noong 16 Abril 2016.
  4. ↑ Macaspac, Joem; Evangelista, Romie; Villanueva, Marichu (Nobyembre 18, 1994). "Tumaas ang lindol sa 78". Manila Standard. Kamahalan Publishing Corp. p. 3. Nakuha noong February 5, 2022. {{cite news}}: Missing |author1= (); Text "V." ignored ()
  5. ↑ "Pinupuri ni Ramos ang Mindoro para sa mabilis na pagbangon". Manila Standard. Kamahalan Publishing Corp. Nobyembre 17, 1995. p. 16. Nakuha noong Pebrero 5, 2022.
  6. ↑ Calonzo, Andreo (6 Marso 2010). "11 sundalo ang napatay, 7 iba pa ang nasugatan sa pananambang ng NPA sa Oriental Mindoro". GMA News Online.
  7. ↑ "Poverty incidence (PI):". Philippine Statistics Authority. Nakuha noong Disyembre 28, 2020.
  8. ↑ "Estimation of Local Poverty in the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 29 Nobyembre 2005.
  9. ↑ "2009 Official Poverty Statistics of the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 8 Pebrero 2011.
  10. ↑ "Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population, by Region and Province: 1991, 2006, 2009, 2012 and 2015". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 27 Agosto 2016.
  11. ↑ "Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population, by Region and Province: 1991, 2006, 2009, 2012 and 2015". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 27 Agosto 2016.
  12. ↑ "Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population, by Region and Province: 1991, 2006, 2009, 2012 and 2015". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 27 Agosto 2016.
  13. ↑ "Updated Annual Per Capita Poverty Threshold, Poverty Incidence and Magnitude of Poor Population with Measures of Precision, by Region and Province: 2015 and 2018". Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 4 Hunyo 2020.
  14. ↑ "2021 Full Year Official Poverty Statistics of the Philippines" (PDF). Pangasiwaan ng Estadistika ng Pilipinas. 15 Agosto 2022. Nakuha noong 28 Abril 2024.
  15. ↑ "NFA SURPASSES THE Target, LABIS SA 5M MARK SA PAGBILI NG PALAY - National Food Authority". National Food Authority. Hulyo 29, 2019. Inarkibo mula sa orihinal noong Hulyo 29, 2019. {{cite web}}: Unknown parameter |petsa-ng-pag-access= ignored ()
  16. 1 2 3 "Province: Oriental Mindoro". PSGC Interactive. Quezon City, Philippines: Philippine Statistics Authority. Nakuha noong 8 Enero 2016.
  17. ↑ Census of Population (2015). Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population. PSA. Nakuha noong 20 Hunyo 2016.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: numeric names: authors list (link)
  18. ↑ "Mga Karaniwang Klima at Panahon sa Lalawigan ng Oriental Mindoro, Pilipinas". www.timeanddate.com (sa Ingles). Nakuha noong 2019-07-29.
Nagmula sa "https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Oriental_Mindoro&oldid=2195104"