Kultura ng Pilipinas

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Jump to navigation Jump to search

Ang kultura ng Pilipinas o kalinangan ng Pilipinas ay pinaghalong impluwensiya ng mga katutubong tradisyon at mga kultura ng mga unang mangangalakal at mananakop nito noon. Ang pananakop ng mga Kastila sa Pilipinas, sa pamamahala ng Mehiko, na tumagal ng mahigit 333 taon, ay may malaking kontribusyon sa Kultura ng Pilipinas. Ang Wikang Pilipino, na mas kadalasang kilala bilang Tagalog, ay maraming hiniram na salita galing Kastila. Karamihan sa mga pinagdiriwang na mga tradisyon ay magkahalong Kristiyano, Pagano, at iba pang lokal na seremonya. Bilang halimbawa, bawat taon, ang mga bayan sa buong bansa, ay nagsasagawa ng malalaking Pista, nagpapaalala sa mga Santong Patron ng mga bayan, barangay, o ng mga distrito. Ang mga Pista ay kadalasang may patimpalak sa katutubong pagsayaw, at sa ibang lugar ay mayroon pang sabungan. Ang mga ganitong tradisyon ay ginaganap din sa mga bansang nasakop ng mga Kastila. Sa katimugang bahagi ng bansa na karamihan ay mananalig Islam ay nagdiriwang din ng kanilang mga tradisyon at nakagawian.

Bago pa man dumating ang mga unang mananakop, ang mga mangangalakal galing sa India, Malaysia, Indonesia, Tsina at Hapon ay may malaking kontribusyon din sa Kultura ng Pilipinas. Ang Hinduismo at Budismo ay may impluwensiya sa mga katutubong paniniwala ng mga Pilipino bago dumating ang mga Kastila at ang mga mangangalakal na Muslim. Ang wikang Tagalog at iba pang wika sa Pilipinas ay maraming hiniram sa wikang Sanskrito. Isang mabuting halimbawa ang karma, na hanggang ngayon ay pinaniniwalaan pa rin ng mga Pilipino. Marami sa mga pamahiin, hiniram na salita at pagkain, tulad ng pansit, siopao at iba pa ay minana sa mga mangangalakal na Tsino. Ang ibig sabihin ng kultura ay ang paraan ng pamumuhay ng mga tao nagpapakita ng kaugalian, tradisyon, mga sining, sistema ng edukasyon, musika at pamahalaan.

Lipunang Pilipino[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang Lipunang Pilipino ay magkahalong lipunan. Isa bilang bansa, at marami dahil sa pagkakahiwalay ng mga ito ng lugar, dahil sa pulo pulo nitong ayos at mga kasanayan. Ang bansa ay nahahati sa pagitan ng mga Kristiyano, Muslim, at iba pang pangkat; sa pagitan ng mga nasa lungsod at sa mga nayon; mga tagabundok at tagapatag; at pagitan ng mga mayayaman at ng mga mahihirap.

Kaugaliang Pilipino[baguhin | baguhin ang batayan]

  • Bayanihan: Nabuo ang Bayanihan sa mga samahan ng mga magkakapitbahay na nagtutulungan kahit kailan o saan man kailanganin ng tulong. Kadalasan makikita ang bayanihan sa mga sasakyang nasisiraan ng gulong. Ang mga tambay at ang mga taong-bayang na malapit dito ay agad agad ding tutulungan ang drayber kahit ano pa man ang mangyari maayos lamang ang nasirang sasakyan. O kaya naman mas kadalasang inilalarawan ito ng paglilipat bahay noon ng mga nasa lalawigan. Ang mga bahay ay sabay sabay bubuhatin ng mga kalalakihan na sinasabayan pa kung minsan ng awitin upang di gaanong madama ang kabigatan nito. Ito ay kabaligtaran ng ugaling indibidwalismo ng mga lipunang Europeo at Amerikano.
  • Matinding Pagkakabuklod-buklod ng Mag-anak: Ang mga Pilipino ay kadalasang malalapit sa kanilang mag-anak at iba pang kamag-anak. Ang pangunahing sistemang panlipunan ng mga Pilipino ay mag-anak. Maraming mga Pilipino ang tumitira malapit sa kanilang mga kamag-anak, kahit pa sila ay may edad na o kaya naman ay may sarili na ring mag-anak. Kadalasan ang isang bahay sa Pilipinas ay binubuo ng mahigit sa dalawang mag-anak. Sa mga lalawigan, ang mga nayon ay kadalasang binubuo ng iisang angkan, at halos lahat ay mag-kakakilala
  • Pakikisama[1]: Ang pakikisama ay ang kaugaliang Pilipino na nagnanais magkaroon ng maganda at mabuting pakikitungo sa iba.
  • Hiya: Ang kaugaliang Hiya ay isang panlipunang kaugalian. Ang mga Pilipino kasi ay naniniwala na dapat na kumilos sila kung ano ang mga tinatanggap na kaugalian ng lipunan; ang kung sila ay nakagawa ng kaugaliang hindi tanggap, ang kahihiyan na ginawa nila ay hindi lang para sa kanilang sarili kundi kahihiyan din ito para sa kanilang mag-anak. Isang halimbawa ay ang pagiging magarbo ng paghahanda kahit na hindi dapat sapat ang kabuhayan niya. Kung ay isa ay pinahiya sa maraming tao, sila ay nakararamdam ng hiya at nawawalan ng lakas ng loob.
  • Utang na Loob[1]: Ang Utang na Loob, ay isang utang ng tao sa taong tumulong sa kanya sa mga pagsubok na kanyang dinaanan. May mga kasabihan nga na: Ang hindi lumingon sa pinanggalingan ay hindi makararating sa paroroonan
  • Amor Propio: Pagpapahalaga ng isang tao sa kanyang dignidad. citation needed
  • Delicadeza: Isang ugali na kailan na dapat ang isang tao ay kumilos sa tama at nasa lugar. Kailangang ang pagkilos ay tanggap ng lipunan upang hindi marumihan ang dignidad ng mag-anak.citation needed
  • Palabra de Honor: "May isang salita" Isang kaugalian ng mga Pilipino na kailangan tuparin ang mga sinabi nitong mga salita o pangako.

Arkitektura[baguhin | baguhin ang batayan]

Ang bahay na bato ay isang tradisyunal na Pilipinong bahay kolonyal

Bilang kolonya ng Imperyong Kastila nang 333 taon, ipinakilala ng mga Kastila ang Europeong arkitekturang kolonyal sa Pilipinas. Naging dahilan ang pagkilala ng Kristiyanismo sa pagdala ng mga Europeong simbahan at arkitektura na naging sentro ng karamihan ng mga bayan at lungsod sa bansa. Ipinakilala rin ng mga Kastila ang mga bato bilang materyales pambahay at pangkonstruksyon at pinagsama ng mga Pilipino ang mga ito sa kanilang arkitektura para makabuo ng kombinasyon ng arkitektura na mahahanap lamang sa Pilipinas. Makikita pa rin ang arkitekturang kolonyal ng mga Pilipino sa mga gusaling may edad ng ilang siglo tulad ng mga Pilipinong simbahang Baroque, bahay na bato, tahanan, paaralan, kumbento, gusali ng gobyerno sa buong bansa. Mahahanap ang pinakamagandang koleksyon ng arkitektura ng panahong kolonyal ng mga Kastila sa nakapader na lungsod ng Intramuros sa Maynila at sa makasaysayang bayan ng Vigan. Ang mga simbahan ng kapanahunang kolonyal ay kasama sa mga pinakamahusay na halimbawa at legasiya ng Kastilang arkitekturang Baroque na tinatawag na Earthquake Baroque na mahahanap lamang sa Pilipinas. Mayroon ding mga gusali mula sa panahong kolonyal ang mga makasaysayang probinsya tulad ng Ilocos Norte at Ilocos Sur, Pangasinan, Pampanga, Bulacan, Cavite, Laguna, Rizal, Batangas, Quezon, Iloilo, Negros, Cebu, Bohol at Zamboanga del Sur.

Relihiyon[baguhin | baguhin ang batayan]

Orihinal na Imahen ng Santo Niño de Cebú

Kristiyanismo[baguhin | baguhin ang batayan]

Naimpluwensya ng Kristiyanismo ang kulturang Pilipino sa halos lahat ng mga tapyas, mula sa visual art, arkitektura, sayaw, at musika. Sa kasalukuyan, ang Pilipinas ay isa sa dalawang nakararaming Katolikong Romanong (80.58%) nasyon sa Asya-Pasipiko, East Timor ang isa pa. Mayroon ding sariling independiyenteng simbahang Pilipino ang bansa, ang Aglipayan na nagbubuo ng halos 2% ng pambansang populasyon. Nakahiwalay ang mga ibang Kristiyanong simbahan sa mga iba't ibang uri ng Kristiyanong sekta at kulto. Mula sa senso noong 2014, binubuo ng halos 90.7% ng populasyon ang Kristiyanismo at laganap ito sa buong bansa.[2]

Anitismo[baguhin | baguhin ang batayan]

Pangunahing lathalain: Mitolohiyang Pilipino

Ang Anitismo,[3][4] na tinutukoy bilang mitolohiyang Pilipino o mga katutubong relihiyon ng mga ninuno ng Pilipinas, ay lawas ng mga alamat, kwento, at pamahiin na ipinapaniwala ng mga Pilipinos (binubuo ng higit sa isang daang mga etniko sa Pilipinas) na halos nagmumula sa mga paniniwala noong panahong prehispaniko. Nagbunga ang mga ibang paniniwala mula sa mga relihiyon bago ang Kristiyanismo na naimpluwensiyahan ng Hinduismo. Sa kasalukuyan, pinaniniwalaan pa rin ang mga ibang paniniwalang prekolonyal ng mararaming Pilipino sa mga syudad at kanayunan.

Ipinagsama sa mitolohiyang Pilipino ang mga iba't ibang pinagmulan na may pagkakapareho sa mga mitolohiyang Indonesiyo at Malay, pati na rin ang Hindu, Muslim, Budista, at Kristiyanong tradisyon, tulad ng ideya ng kaluwalhatian (kalangitan, kamurawayan, atbp.), impiyerno (kasamaan, sulad, atbp.), at ang kaluluwa (kaulolan, atbp.). Itinatangka ng mitolohiyang Pilipino na paliwanagin ang kalagayan ng mundo sa pamamagitan ng mga buhay at kilos ng mga bathala (diyos, diyosa), bayani, at mitolohikong nilalang. Halos lahat ng mga alamat na ito ay ipinasa sa pamamagitan ng tradisyong pasalita, at napreserba sa tulong ng mga babaylan (katalonan, mumbaki, baglan, machanitu, walian, mangubat, bahasa, atbp.) at mga matatanda sa komunidad.

Islam[baguhin | baguhin ang batayan]

Dumating ang mitolohiyang Islam sa Pilipinas noong ika-13 siglo sa pamamagitan ng mga daan ng pangangalakal sa Timog-Silangang Asya. Itinatag ang paglago ng Islam ng iba't ibang uri ng mga sistema ng paniniwala, lalo na sa mga timog-kanlurang bahagi ng kapuluan, kung saan niyakap ang sistemang sultanato ng mga katutubo nang walang pangangailangan ng sapilitang pagbabagong-loob, dahil hindi binalak ng mga relihiyosong mangangalakal na sakupin ang kapuluan. Sa kasalukuyan, halos 6% ng populasyon ay Muslim at nakatipon ang karamihan sa rehiyong Bangsamoro sa Mindanao. Nasa ilalim ng Sunni Islam ang karamihan ng mga Pilipinong Muslim ayon sa paaralan ng Shafi'i.[5]

Mga pagdiriwang[baguhin | baguhin ang batayan]

Ipinapagdiriwang ang pista ng Sinulog bilang paggunita ng Santo Niño

Nagmula ang mga pagdiriwang sa Pilipinas, kilala bilang mga pista sa Pilipinas mula sa kapanahunang kolonyal ng Espanya noong ipinakilala ng mga Kastila ang Kristiyanismo sa bansa. Mayroong nakatalagang patrong santo ang karamihan ng mga Pilipinong bayan at lungsod. Panrelihiyon o pangkultura ang mga pista sa Pilipinas. Ginaganap ang mga pistang ito upang parangalan ang patrong santo o parangalan ang kasaysayan at kultura tulad ng pagtaguyod ng lokal na produkto at pagdaraos ng saganang ani. Maaaring pag-uriin ang mga pista bilang mga Misa, prusisyon, parada, dulaan, seremonyang panrelihiyon o pangkultural, pakikipagkalakalan, eksibit, konsiyerto, paringal at iba't ibang laro at paligsahan.

Buwan Pagdiriwang Pook
Enero Ati-Atihan Kalibo, Aklan
Sinulog Cebu
Dinagyang Iloilo
Dinagsa Cadiz, Negros Occidental
Coconut San Pablo, Laguna
Hinugyaw Koronadal, Timog Cotabato
Pebrero Panagbenga Baguio
Kaamulan Bukidnon
Paraw Regatta Iloilo at Guimaras
Pamulinawen Ilocos
Marso Pintados de Passi Passi, Iloilo
Araw ng Dabaw Davao
Kariton Licab, Nueva Ecija
Kaamulan Bukidnon
Abril Moriones Marinduque
Sinuam San Jose, Batangas
Pana-ad Negros Occidental
Aliwan Pasay
Mayo Magayon Albay
Pahiyas Lucban, Quezon
Sanduguan Calapan, Oriental Mindoro
Sumakah Lungsod ng Antipolo, Rizal
Butwaan Butuan
Hunyo Baragatan Palawan
Sangyaw Tacloban
Pista Y Ang Kagueban Puerto Princesa, Palawan
Hulyo T'nalak Koronadal, South Cotabato
August Kadayawan Davao
Higalaay Cagayan de Oro
Pavvu-rulun Tuguegarao
Sabutan Festival Baler, Aurora
Setyembre Peñafrancia Lungsod ng Naga
Sandurot Dumaguete
Padul-ong Borongan, Silangang Samar
Bonok-Bonok Lungsod ng Surigao
Banigan Basey, Samar
Diyandi Lungsod ng Iligan
Oktubre Fiesta Pilar Lungsod ng Zamboanga
Masskara Bacolod
Buglasan Negros Oriental
Pangisdaan Lungsod ng Navotas
Nobyembre Itik Victoria, Laguna
Disyembre Paru-Paru Dasmariñas, Cavite

Mga pista[baguhin | baguhin ang batayan]

Ibinebenta ang mga parol sa panahon ng Pasko
Pag-oobserba ng Biyernes Santo sa Pampanga

Pistang karaniwan[baguhin | baguhin ang batayan]

Petsa (Kalendaryong Gregoryano) Araw
Enero 1 Araw ng Bagong Taon
Marso–Abril Mahal na Araw kabilang ang Biyernes Santo at Huwebes Santo
Abril 9 Araw ng Kagitingan
Mayo 1 Araw ng Manggagawa
Hunyo 12 Araw ng Kalayaan
Agosto 29 Araw ng mga Bayani
Nobyembre 30 Araw ni Bonifacio
Disyembre 24 Bisperas ng Pasko
Disyembre 25 Araw ng Pasko
Disyembre 30 Araw ni Rizal

Pistang espesyal[baguhin | baguhin ang batayan]

Petsa (Kalendaryong Gregoryano) Araw
Enero–Pebrero Bagong Taong Pang Tsino
Pebrero 25 Anibersaryo ng Rebolusyon ng Lakas ng mga Tao
Agosto 21 Araw ni Ninoy Aquino
Nobyembre 1 Araw ng mga Santo
Nobyembre 2 Araw ng mga Kaluluwa
Disyembre 31 Bisperas ng Bagong Taon

Sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

  1. 1.0 1.1 "Tungkol sa pakikisama, at utang na loob". Flavier, Juan M., "Doctor to the Barrios" (New Day Publishers). 1970.
  2. https://asiasociety.org/education/religion-philippines
  3. https://elibrary.ru/item.asp?id=5274644
  4. https://dspace.aiias.edu/handle/3442/326
  5. Maling banggit (Hindi tamang <ref> tag; walang binigay na teksto para sa refs na may pangalang asiasociety.org); $2

Tingnan din[baguhin | baguhin ang batayan]