Abenida Rizal

Mula sa Wikipediang Tagalog, ang malayang ensiklopedya
Tumalon sa: nabigasyon, hanapin
Isang anggulo ng Abenida Rizal. Makikita sa ibabaw ng abenida ang Linyang Dilaw ng Sistema ng Magaan na Riles Panlulan ng Maynila (LRT).
Bahagi ng Abenida Rizal sa Kalookan.

Ang Abenida Rizal (Ingles: Rizal Avenue, Espanyol: Avenida Rizal, karaniwang kinikilala bilang "Avenida") ay isang abenida sa hilagang bahagi ng Maynila sa Pilipinas, na pinapaligiran ng mga distrito ng Santa Cruz, Quiapo at Binondo. Kilala bilang pangunahing daan sa hilagang Maynila, ipinangalan ito kay José Rizal, at bahagi ito ng Daang Radyal Blg. 9 (Radial Road 9) sa sistemang pamilang ng mga daan at lansangan sa Kalakhang Maynila.

Kasaysayan[baguhin | baguhin ang batayan]

Itinatag ang Abenida Rizal sa pamamagitan ng ordinansa ng Lungsod ng Maynila noong 1911 mula sa mga dalawang sumusunod na kalye – Calle Dulumbayan at Calle Salcedo. Pinahaba ito sa mga sumunod na dalawang dekada hanggang sa maabot nito ang monumento ni Andres Bonifacio sa Kalookan. Ito ay naging pinakamahabang lansangan sa Kamaynilaan bago ito hinigitan ng EDSA sa haba at kahalagahan pagpasok ng dekada-1940. Bago at pagkatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang abenida ay ang sentro ng buhay-lipunan ng lungsod. Nakalinya rito ang mga tindahan, restoran, at sinehan at teatro. Ang mga sinehan ay dinisenyo ng mga prominenteng arkitekt ng mga panahong iyon. Karamihan sa kanila ay di-kinalauna'y magiging national artist.[1][2]

Dalawang national artist sa arkitektura, Pablo Antonio at Juan Nakpil, ay nagdisenyo ng ilan sa mga kilalang sinehan at teatro sa abenida. Dinisenyo ni Antonio ang mga Teatro ng Galaxy, Ideal, Scala, at Lyric. Dinisenyo naman ni Nakpil ang mga Teatro ng Capitol, Ever, at Avenue. Pagkalipas ng maraming taon, ang ligid ng abenida ay nabiktima ng mga pagbabago sa lungsod.

Ang pangunahing sanhi sa pagkahina ng ekonomiya at pagkabulok ng atmospera ng abenida ay ang LRT-1; ang sistemang tren na ito ay para maibsan ang mabagal na daloy ng trapiko sa abenida, subalit pinatay rin nito ang mga negosyo sa Abenida Rizal. Napilitan ang mga teatro na magpalabas ng mga dobol feature B-movies at soft porn, sapagkat lumipat ang mga tao sa mga mas-bagong sentro ng Ortigas at Ayala.[1]

Noong 2000, sa panahon ni Lito Atienza bilang alkalde ng Maynila, ginawang lansangan para lamang sa mga naglalakad ang ang bahagi ng abenida mula Abenida Recto hanggang Kalye Palanca sa pamamagitan ng paglalagay ng mga tisang ladrilyo sa daan, at pininturahan ang mga gusali at LRT-1 bilang bahagi ng proyektong pagbabago sa lungsod. Dahil dito, ang mga sasakyan ay kinailangang gumamit ng mga kalapit na kalye tulad ng Tomas Mapua at Doroteo Jose para pumunta sa (at pumasok mula sa) Plaza Lacson.[1][3] Ang pedestrianisasyon ng Abenisa Rizal ay naitapos noong 2003 at dapat sana'y pansamantala lamang ngunit nanatili ito hanggang 2008.[3][4]

Ang Teatrong Ideal ay giniba noong huling bahagi ng dekada-1970. Ang mga Teatrong Galaxy, Scala, at Lyric ay hindi na ginagamit. Ang unang palapag ng Teatrong Ever ay okupado ng mga tindahan, habang abandonado ang mga palapag na nasa itaas. Tangi ang Teatrong Capitol ang nakaabot sa makabagong panahon at aktibo pa rin (bilang isang dimsum palace ngayon).[1] Ang Teatrong Avenue, na nalampasan ang Labanan sa Maynila noong 1945, ay giniba noong 2006 para mabigyan-daan sa pagtatayo ng isang paradahan. Magastos ang pagpapanatili ng mga pasilidad ng teatro, kompara sa pagpapalitan ito ng paradahan. Sinubukan ng Pambansang Suriang Pangkasaysayan (o NHI) at ng ilang mga pribadong entidad na pigilan ang pagpapagiba ng teatro.[1]

Naging alkade ng Maynila si Alfredo Lim noong 2007. Isa sa mga unang desisyon niya ay ang muling pagbubukas ng bahaging pang-pedestriyan (Recto-Palanca) sa mga motorista. Ang pedestrianisasyon ay inireklamo ng mga may-ari ng mga tindahan (dahil sa kumonteng daloy ng mga tao, at ng mga komyuter (dahil sa mabigat na daloy ng trapiko sa mga kalapit na kalye).[4] Dahil ang halaga ng mga tisa ay nasa mga P40 bawat isa, kinailangan na maging maingat ang pagpapatangal ng mga ito para maigamit sa mga proyekto sa hinaharap.[3]

Noong Hulyo 17, 2007, dumalo si Lim sa seremonya ng muling pagbubukas ng nasabing bahagi ng Abenida Rizal, at nanatili itong bukas hanggang nagyon.

Tignan din[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga sanggunian[baguhin | baguhin ang batayan]

Mga koordinato: 14°36′56″N 120°58′57″E / 14.61556°N 120.98250°E / 14.61556; 120.98250